Mẹ già muốn chia đất, con gái nói “không cần thiết”
Theo trình bày của bà S. (ngụ TP Hà Nội), năm 1986 bà được chính quyền địa phương cấp thửa đất diện tích 170m2 tại TP Hà Nội. Về tiêu chuẩn được cấp đất, bà S. cho biết bà đã ly hôn, một mình nuôi con nhỏ và thuộc diện khó khăn.
Đến năm 2012, bà S. được cơ quan chức năng cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) cho thửa đất nói trên. Hiện nay, trên đất có căn nhà diện tích 120m2 và đây là nơi ở của bà S., trong khi con gái bà là chị T. đã lấy chồng và chuyển đi nơi khác sinh sống.
Do tuổi cao, sức yếu và cho rằng con gái đã lập gia đình, tách hộ, không còn chăm sóc mình, bà S. khởi kiện yêu cầu Tòa án chia tài sản chung là nhà, đất để ổn định cuộc sống về già.
Bà đồng ý để chị T. nhận phần đất có nhà hai tầng và công trình phụ, nhưng yêu cầu con gái thanh toán lại giá trị tương ứng theo quy định pháp luật.
Về phía bị đơn, chị T. cho rằng thửa đất do ông ngoại xin cho hai mẹ con cùng sử dụng nên là tài sản chung. Về việc xây dựng nhà ở, chị xác nhận tầng một do mẹ bỏ tiền xây, còn tầng hai và việc sửa chữa có sự đóng góp của cả hai mẹ con. Chị T. cho rằng việc chia đất là không cần thiết vì muốn giữ nguyên hiện trạng để mẹ có nơi ở ổn định khi tuổi già.
Đại diện chính quyền địa phương xác nhận thửa đất được Nhà nước giao cho hộ gia đình bà S. theo diện giãn dân năm 1986 và được sử dụng ổn định từ đó đến nay, không tranh chấp với các hộ liền kề.
Tuy nhiên, qua đo đạc thực tế, diện tích đất đang sử dụng là 223m2, lớn hơn gần 60m2 so với sổ đỏ. Phần diện tích chênh lệch được xác định là đất công do gia đình bà S. lấn chiếm ra khu vực giáp ngõ đi chung, đề nghị giao lại cho địa phương quản lý.
Theo kết quả thẩm định, giá đất được xác định là 12 triệu đồng/m2. Giá trị nhà hai tầng khoảng 230 triệu đồng; công trình phụ mái tôn khoảng 13 triệu đồng; các tài sản khác như cổng sắt, cây cối có giá trị nhỏ và được định giá cụ thể.
Con gái muốn chia đôi, nhận phần đất trống
Tại bản án sơ thẩm ngày 30/5/2024, TAND huyện Mê Linh (nay là TAND khu vực 7 – Hà Nội) chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà S. và quyết định chia tài sản.
Theo đó, bà S. được sử dụng 108,4m2 đất có giá trị khoảng 1,3 tỷ đồng. Chị T. được giao 58,3m2 đất trị giá khoảng 700 triệu đồng, đồng thời được sở hữu ngôi nhà hai tầng và công trình phụ trên phần đất này. Do chênh lệch giá trị tài sản được chia, chị T. phải thanh toán cho bà S. số tiền 185 triệu đồng.
Đối với diện tích gần 60m2 đất lấn chiếm, Tòa án giao lại cho chính quyền địa phương quản lý. Hai bên có trách nhiệm tháo dỡ công trình, chặt bỏ cây cối trên phần đất công khi có yêu cầu và liên hệ cơ quan có thẩm quyền để điều chỉnh sổ đỏ.
Không đồng ý với phán quyết trên, chị T. kháng cáo. Tại phiên tòa phúc thẩm, chị T. đề nghị chia đôi diện tích đất theo tỷ lệ 50/50, được nhận phần đất trống, đồng thời không đồng ý việc giao gần 60m2 đất cho chính quyền địa phương quản lý.
Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận định, căn cứ hồ sơ, thời điểm thửa đất được cấp sổ đỏ năm 2012, hộ gia đình chỉ gồm bà S. và chị T. Kết quả thẩm định cho thấy diện tích sử dụng thực tế là 223,2m2, trong đó 166,7m2 thuộc phạm vi sổ đỏ, gần 60m2 còn lại là phần đất lấn ra ngõ chung, được xác định là đất công.
TAND TP Hà Nội cho rằng chị T. không chứng minh được công sức đóng góp đáng kể vào việc tạo lập, quản lý, tôn tạo thửa đất và tài sản trên đất. Trong khi đó, bà S. là người có công chính trong quá trình hình thành và sử dụng ổn định tài sản. Vì vậy, việc cấp sơ thẩm chia phần đất lớn hơn cho bà S. là phù hợp thực tế và pháp luật.
TAND TP Hà Nội quyết định giao cho bà S. 108,4m2 đất; chị T. được nhận 58,3m2 đất cùng căn nhà hai tầng và công trình phụ, đồng thời phải thanh toán cho bà S. hơn 185 triệu đồng chênh lệch giá trị tài sản. Đối với diện tích gần 60m2 nằm ngoài sổ đỏ, Tòa phúc thẩm giữ nguyên việc giao cho địa phương quản lý.
Dù hoàn tất giao dịch hợp pháp và đã được cấp sổ đỏ, cặp vợ chồng tại Hải Phòng vẫn không thể nhận nhà đất đã mua. Chủ cũ tiếp tục sinh sống trên tài sản khiến tranh chấp kéo dài.
Sau khi hoàn tất thủ tục mua bán nhà đất, vì thương chủ cũ chưa có chỗ ở nên bên mua cho ở tạm một tháng. Không ngờ, lòng tốt này lại đẩy bên mua vào vòng xoáy tranh chấp kéo dài.
Sau khi người cha qua đời, người con trai duy nhất giấu mẹ và các chị em làm sổ đỏ thửa đất của gia đình, rồi đứng tên riêng. Khi sự việc bị phát hiện, các thành viên trong gia đình rơi vào vòng xoáy tranh chấp.
