Năm 2025, ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đã ghi nhận nhiều cột mốc quan trọng, nhưng với tốc độ phát triển như hiện nay liệu có giúp Việt Nam kịp ghi tên mình vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu trong vòng 5 năm tới?
Những ngày cuối năm 2025, Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy đã “gõ cửa” lãnh đạo của nhiều doanh nghiệp FDI tiêu biểu đang hoạt động trong lĩnh vực bán dẫn tại Việt Nam. Người ngoài Bắc, người trong Nam, nhưng trùng hợp là lại “gặp nhau” ở góc nhìn khi nói về ngành bán dẫn Việt Nam trong 12 tháng qua, từ việc cùng ghi nhận những chuyển động tích cực của thị trường trong nước, với làn sóng đầu tư mới, sự trưởng thành của các doanh nghiệp nội địa, đến việc thẳng thắn chỉ ra một thực tế là: nếu tiếp tục giữ tốc độ phát triển ngành như hiện nay, con đường để Việt Nam hiện thực hóa những mục tiêu tham vọng đến năm 2030 dường như khó khả thi.
BÌNH MINH CỦA NGÀNH CÔNG NGHIỆP BÁN DẪN
Tháng 9/2024, giữa lúc diễn ra những tranh luận về tương lai ngành bán dẫn Việt Nam, liệu đất nước có đủ nhanh để nắm bắt “cơ hội vàng”? Việt Nam nên chọn trở thành mắt xích nào trong chuỗi cung ứng? Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030 tầm nhìn 2050, chính thức được ban hành, nhưng thay vì chỉ chọn phát triển trong một lĩnh vực, Việt Nam chọn làm chủ toàn diện chuỗi giá trị.
Thời điểm ấy, sự ra đời của bản chiến lược không chỉ mang ý nghĩa định hướng chính sách, mà còn tạo ra không khí sục sôi hiếm thấy trên thị trường bán dẫn trong nước. Lần đầu tiên, một bức tranh tương đối rõ ràng được phác thảo, với những mục tiêu cụ thể từ phát triển nhân lực, thu hút đầu tư cho đến từng mắt xích trong chuỗi giá trị bán dẫn.
Nhìn lại chặng đường đã qua, TS. Lê Quang Đạm, Tổng giám đốc Marvell Technology Việt Nam, cho rằng dù Việt Nam đã sớm nhìn ra cơ hội từ khoảng hai năm trước, song ngành bán dẫn trong nước thực tế lại chưa ghi nhận nhiều chuyển biến. “Năm 2025 có thể xem là thời điểm bình minh của ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam, khi bắt đầu xuất hiện những kết quả cụ thể, đủ để tạo đà cho lĩnh vực này phát triển nhanh hơn trong những năm kế tiếp”, ông Đạm nhận xét.
Trong ba trụ cột chính của ngành bán dẫn: thiết kế, chế tạo, đóng gói và kiểm thử, đâu là lĩnh vực Việt Nam có những bước tiến rõ nét trong năm 2025? Với câu hỏi này, cả TS. Lê Quang Đạm, Tổng giám đốc Marvell Technology Việt Nam và ông Nguyễn Thanh Yên, Tổng giám đốc CoAsia SEMI Việt Nam, đều nhất trí rằng lĩnh vực đóng gói và kiểm thử là mắt xích ghi nhận bước tiến rõ nét nhất trong năm 2025. Hàng loạt dự án FDI quy mô lớn như: Amkor, Hana Micron đã và đang từng bước đi vào hoạt động. Đáng chú ý hơn, dự án nhà máy đóng gói – kiểm thử do doanh nghiệp Việt Nam VSAP Lab triển khai cũng đã chính thức được khởi công, đánh dấu nỗ lực tham gia sâu hơn của doanh nghiệp nội địa vào chuỗi giá trị bán dẫn.
Không chỉ ở phía doanh nghiệp, những chuyển động mạnh mẽ từ phía cơ quan quản lý cũng là điều dễ thấy. Từ định hướng chính sách, các gói ưu đãi đầu tư cho đến việc hỗ trợ thủ tục hành chính nhằm thu hút doanh nghiệp tham gia thị trường, có thể thấy sự vào cuộc đồng bộ từ cấp Trung ương đến địa phương. Luật Công nghiệp công nghệ số, cùng với các luật liên quan như Luật Đầu tư, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Xuất nhập khẩu… đã và đang thiết kế những cơ chế hỗ trợ, ưu đãi đặc biệt dành riêng cho ngành công nghiệp bán dẫn.
Tiêu biểu như các dự án nghiên cứu sản xuất sản phẩm bán dẫn với vốn đầu tư chỉ từ 6.000 tỷ đồng sẽ được áp dụng thuế suất 5% trong 37 năm; miễn thuế 6 năm, giảm 50% số thuế phải nộp trong 13 năm tiếp theo; miễn toàn bộ tiền thuê đất, thuê mặt nước của dự án; miễn thuế thu nhập cá nhân cho nhân lực chất lượng cao trong 5 năm; miễn giấy phép lao động và visa 5 năm cho nhân lực chất lượng cao là người nước ngoài; doanh nghiệp bán dẫn được áp dụng cơ chế “luồng xanh” trong thủ tục hành chính…
Tính đến tháng 11/2025, Việt Nam đã thu hút hơn 170 dự án đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực bán dẫn, hình thành khoảng 60-70 doanh nghiệp thiết kế chip, với sự xuất hiện của nhiều cái tên mới đáng chú ý như Alchip (Đài Loan), SkyeChip (Malaysia). Bên cạnh đó, 8 dự án đóng gói – kiểm thử và hơn 20 doanh nghiệp sản xuất, cung ứng vật liệu, thiết bị phục vụ ngành bán dẫn đã hiện diện tại Việt Nam.
Nhưng dù ghi nhận những tín hiệu tích cực, cả hai lãnh đạo doanh nghiệp đều cho rằng cần nhìn thẳng vào thực tế: Việt Nam vẫn còn rất nhiều việc phải làm nếu muốn trong vòng 4 – 5 năm tới, ngành công nghiệp bán dẫn thực sự “cất cánh” để đạt được những mục tiêu đầy tham vọng đã đề ra.
“Tính đến thời điểm này, quỹ thời gian còn lại cho nhà máy chế tạo chip chỉ còn lại khoảng 5 năm, là một thách thức vô cùng lớn về mặt thời gian, nhất là trong bối cảnh nhà máy “đầu tiên” này sẽ đóng thêm vai trò đầu tàu hình thành nên hệ sinh thái chế tạo chip ở Việt Nam. Về nhân lực, số lượng kỹ sư thiết kế có tăng, từ khoảng 5.000 lên 6.000 người, nhưng so với mục tiêu 15.000 kỹ sư thiết kế vào năm 2030 thì khoảng cách vẫn còn rất xa. Tóm lại, sau một năm, chúng ta đã thấy những biến chuyển tích cực, nhưng hai trụ cột then chốt quyết định sự thành bại của chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn là nhà máy chế tạo chip và nguồn nhân lực, thì tốc độ thực hiện phát triển vẫn còn chậm”, ông Yên nhìn nhận
Ông Đạm cũng tỏ ra thận trọng với mục tiêu hình thành nhà máy chế tạo chip vào năm 2030. Theo ông, ngay cả với những công cơ bản như 28nm, việc xây dựng và vận hành một nhà máy sản xuất chip vẫn đòi hỏi rất nhiều thời gian, đặc biệt là ở khâu chuẩn bị đội ngũ vận hành. “Trong khoảng 5 năm, có lẽ chưa đủ để vận hành trơn tru một nhà máy chế tạo chip và có hiệu quả kinh tế, nhưng nếu nói về việc xây dựng nhà máy, chuẩn bị nền tảng thì khả thi”, ông Đạm phân tích.
Thực tế, sau hơn 20 năm hình thành và phát triển, Việt Nam ít nhất đã xây dựng được một đội ngũ kỹ sư bán dẫn có 10 – 20 năm kinh nghiệm, đây là đội ngũ vừa “chín nghề”, vừa có khát vọng vươn lên làm chủ thiết kế chip. Điều này cũng có nghĩa họ mong muốn và cần được tham gia những dự án lớn, đòi hỏi chuyên môn sâu và nhiều thách thức. Do đó, điều còn thiếu là những “bài toán đủ lớn” cùng mức đãi ngộ đủ sức cạnh tranh với các tập đoàn hàng đầu thế giới, để có thể trở thành chất kết dính, tập hợp đội ngũ này lại. Nếu không làm được điều đó, xu hướng các kỹ sư giỏi tiếp tục ra nước ngoài làm việc cho nhóm 15 công ty bán dẫn lớn nhất toàn cầu sẽ còn gia tăng.
Theo ông Yên, chính lúc này vai trò của các tập đoàn kinh tế lớn trong nước càng trở nên đặc biệt quan trọng. Chỉ những doanh nghiệp có đủ quy mô, nguồn lực và tầm nhìn dài hạn mới có thể đưa ra các bài toán đủ hấp dẫn để quy tụ đội ngũ kỹ sư giỏi. Sự tham gia thực chất và có trách nhiệm của các “đầu tàu” doanh nghiệp được xem là một trong những điểm đột phá then chốt cho lộ trình đầy thách thức mà ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đang đối mặt.
Bên cạnh đó, dù đội ngũ kỹ sư trong nước được đánh giá cao về năng lực và nền tảng chuyên môn, họ vẫn thiếu cơ hội tiếp cận thường xuyên với những công nghệ bán dẫn tiên tiến nhất. Vì vậy, song song với việc phát triển nguồn nhân lực nội địa, Việt Nam vẫn cần mở rộng cánh cửa thu hút các kỹ sư, chuyên gia từ nước ngoài, những người đã kinh qua môi trường quốc tế để mang theo kinh nghiệm, tri thức và các chuẩn mực hàng đầu, bổ sung vào bức tranh còn đang định hình của ngành bán dẫn trong nước.
Tổng giám đốc Marvell Technology Việt Nam cho rằng dù Việt Nam đã ban hành cơ chế thu hút nhân tài hay “tổng công trình sư”, song hiệu quả thực thi trên thực tế vẫn chưa đạt kỳ vọng. “Việt Nam không thiếu những chuyên gia giỏi trong lĩnh vực bán dẫn. Vấn đề là làm sao thu hút được người giỏi, người tài quay trở về Việt Nam. Mỗi người có hoàn cảnh, mong muốn khác nhau, vì vậy để thuyết phục thì cần những cách tiếp cận rất cụ thể, thậm chí may đo cho từng trường hợp. Đây là nguồn nhân lực có trình độ và kinh nghiệm thực tiễn rất cao. Nếu họ trở về, sinh sống và làm việc tại Việt Nam, chỉ cần vài năm, họ sẽ tạo ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của ngành”, ông Đạm nhấn mạnh.
CẦN DẤU ẤN LAN TOẢ HIỆU ỨNG TOÀN NGÀNH
Trong Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn, Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2030, quy mô doanh thu ngành bán dẫn tại Việt Nam đạt trên 25 tỷ USD mỗi năm, giá trị gia tăng trong nước đạt từ 10–15%. Song hành với đó, công nghiệp điện tử được kỳ vọng đạt quy mô doanh thu trên 225 tỷ USD mỗi năm, với tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa tương đương. Những mục tiêu này nói lên nhiều điều, cả tham vọng của Việt Nam và “áp lực” Việt Nam cần có những bước đi chiến lược, khi mà ngành này đã và đang được định hình rõ ràng.
Trong khi đó, công nghiệp bán dẫn Việt Nam hiện vẫn đang phụ thuộc rất nhiều vào doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Để nâng được tỷ lệ gia tăng trong nước lên, điều kiện then chốt chính là ở sự tham gia lĩnh vực này của các doanh nghiệp trong nước một cách quyết liệt và thực chất. Theo các chuyên gia, trên thực tế, không ít doanh nghiệp trong nước vẫn bày tỏ sự dè dặt trước rào cản chi phí đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài và mức độ rủi ro cao của ngành bán dẫn. Nếu không có những quyết định mang tính đột phá ngay từ giai đoạn này, Việt Nam rất có thể sẽ thêm một lần nữa bỏ lỡ cơ hội ghi tên mình trên bản đồ công nghiệp bán dẫn toàn cầu.
Vậy, đâu là chiến lược cần ưu tiên triển khai ngay trong năm 2026 để tạo hiệu ứng lan tỏa cho toàn ngành? Ông Yên cho rằng trong số các mục tiêu đã đặt ra, tập trung tối đa nguồn lực để giải bài toán xây dựng nhà máy chế tạo chip sẽ là công trình quan trọng đối với ngành. “Với nút tiến trình công nghệ cỡ 28nm và quy mô sản lượng nhỏ (cỡ vài nghìn wafer/tháng) không phải là một khoản đầu tư hàng tỷ USD vượt xa năng lực hiện có”, ông Yên khẳng định.
Quan điểm tập trung xây dựng nhà máy chế tạo chip dù có phần khác biệt với ông Đạm, song lãnh đạo CoAsia SEMI Việt Nam đưa ra 5 lập luận.
Thứ nhất, công nghệ 28nm là tiến trình tương đối an toàn, giúp tránh rủi ro từ các lệnh hạn chế công nghệ có thể phát sinh trong tương lai. Việt Nam hoàn toàn có thể lựa chọn mô hình kinh doanh “second source” – đóng vai trò là đối tác bổ sung, thay vì đối thủ cạnh tranh trực diện – để đảm bảo tính khả thi cho dự án.
Thứ hai, một nhà máy ở tiến trình này có thể đáp ứng trực tiếp nhu cầu trong nước đối với các sản phẩm như thẻ căn cước, thẻ SIM, camera an ninh… Qua đó, nhà máy có thể sớm có những đơn hàng đầu tiên, giảm thiểu rủi ro về đầu ra trong giai đoạn khởi động vận hành.
Thứ ba, các con chip sản xuất ở tiến trình 28nm không thuộc nhóm sản phẩm có giá hàng trăm USD, mà chỉ ở mức vài USD hoặc thấp hơn. Mức giá này không tạo áp lực lớn lên chi phí cấu thành sản phẩm (BOM – Bill of Materials), cho phép doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận khách hàng theo mô hình “second source”. Điều này cũng mở ra khả năng thuyết phục các doanh nghiệp sản xuất thiết bị điện tử tại Việt Nam, bao gồm cả doanh nghiệp FDI, từng bước thay thế linh kiện nhập khẩu trong các sản phẩm dân dụng như tivi, điều hòa, máy giặt, đèn chiếu sáng, thiết bị nhà thông minh… Tập khách hàng đa dạng cũng đồng nghĩa với đầu ra ngày càng được củng cố.
Thứ tư, nhà máy chế tạo chip sẽ đóng vai trò “cánh chim đầu đàn”, dẫn dắt toàn bộ hệ sinh thái đi theo. Không chỉ tạo việc làm trực tiếp, nhà máy còn có thể trở thành bệ đỡ cho hệ sinh thái khởi nghiệp về thiết kế và sở hữu trí tuệ tại Việt Nam, qua đó thúc đẩy nhanh hơn quá trình hiện thực hóa mục tiêu 15.000 kỹ sư thiết kế chip vào năm 2030.
Thứ năm, sự hiện diện của một nhà máy wafer fab trong nước sẽ có tác dụng như “liều thuốc dẫn” để thu hút thêm các đối tác quốc tế đặt nhà máy tại Việt Nam. Hiệu ứng lan tỏa này sẽ góp phần quan trọng vào việc đạt mục tiêu phát triển đội ngũ 50.000 nhân lực bán dẫn vào năm 2030.
“Tóm lại, nếu không có nhà máy wafer fab thì chi phí mà chúng ta phải bỏ ra trong tương lai sẽ càng lớn, khoảng cách công nghệ cần thu hẹp sẽ càng xa, thậm chí có thể khiến chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn quốc gia đứng trước nguy cơ thất bại”, ông Yên nhận định.
Dù có phần khác nhau, song có một lập luận mà ông Yên nhấn mạnh chính là hướng đi mà ông Đạm cho rằng cần đẩy mạnh ngay trong năm 2026, đó là gia tăng tỷ lệ sử dụng các con chip được thiết kế, đóng gói và tiến tới sản xuất tại Việt Nam. Hiện nay, phần lớn sản phẩm điện tử từ phân khúc cao cấp đến trung và thấp vẫn đang sử dụng chip có xuất xứ từ Trung Quốc hoặc Đài Loan. Dù trong năm 2026, Việt Nam có thể chưa sở hữu các con chip “Made in Vietnam” theo nghĩa đầy đủ, nhưng việc chuyển hướng sử dụng nhiều hơn các con chip được thiết kế, đóng gói tại Việt Nam sẽ tạo nền tảng thị trường quan trọng cho sự phát triển dài hạn của ngành bán dẫn trong nước.
Hơn một năm kể từ ngày Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn được ban hành, câu chuyện về bán dẫn không còn là khái niệm kỹ thuật khô khan, mà đã thực sự trở thành mục tiêu chiến lược tầm quốc gia. Như nhận định của các chuyên gia, năm 2025 là một năm dấu ấn của ngành công nghiệp bán dẫn nước nhà, khi những định hướng lớn bắt đầu được cụ thể hóa bằng các dự án, chính sách và chuyển động trên thị trường.
Tuy nhiên, bước vào năm 2026, khi chỉ còn 5 năm để thực hiện những mục tiêu vẫn đang dang dở, chặng đường phía trước đòi hỏi nhiều hành động hơn là những tuyên bố hay kỳ vọng, đó là quyết tâm thực thi chính sách từ phía cơ quan quản lý, là tinh thần dấn thân, chấp nhận rủi ro và đầu tư dài hạn của các doanh nghiệp trong nước, là sự chuyển mình thực chất trong đào tạo và nghiên cứu tại các trường đại học, viện nghiên cứu…
Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 7+8 Xuân Bính Ngọ phát hành ngày 16/02 – 01/3/2026. Kính mời quý độc giả tìm đọc tại đây:
Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-78-xuan-binh-ngo.html
-Ngô Huyền
