Chủ mới trên giấy tờ, chủ cũ vẫn ở trong nhà
Theo trình bày của ông A. (ngụ TP Hải Phòng), năm 2020, vợ chồng ông nhận chuyển nhượng thửa đất 100m2 tại TP Hải Phòng từ vợ chồng ông E. Hợp đồng chuyển nhượng được chứng thực tại UBND xã, tiền đã thanh toán đầy đủ.
Đến tháng 1/2023, cơ quan chức năng cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) cho vợ chồng ông A. Tuy nhiên, dù đã hoàn tất thủ tục pháp lý, vợ chồng ông vẫn chưa thể nhận tài sản.
Khi giao dịch, vợ chồng ông E. cho biết căn nhà trên đất đang được chủ cũ ở nhờ và sẽ bàn giao khi có yêu cầu. Tuy nhiên, từ năm 2021, vợ chồng ông A. nhiều lần đề nghị bàn giao nhà đất nhưng không thành.
Chính quyền địa phương đã tổ chức hòa giải nhưng người đang sinh sống trên đất vẫn không đồng ý rời đi. Người đang sử dụng nhà đất nói trên là bà C.
Bà C. cho rằng nguồn gốc tranh chấp bắt đầu từ khó khăn tài chính trước đây. Cụ thể, gia đình bà từng thế chấp tài sản tại ngân hàng để vay vốn. Sau đó, do không trả được nợ đúng hạn, bà vay tiền của bà G. để trả cho ngân hàng và ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất theo yêu cầu của bên cho vay.
Bà C. khẳng định việc chuyển nhượng này chỉ nhằm bảo đảm khoản vay, không phải mua bán thực sự, và gia đình bà chưa từng bàn giao nhà đất.
Trong khi đó, bà G. phủ nhận quan hệ vay mượn, cho rằng bà mua đất hợp pháp từ bà C. vào năm 2019 với giá thỏa thuận, có công chứng và được cấp sổ đỏ.
Sau khi mua, bà G. cho chủ cũ ở lại do chưa có nhu cầu sử dụng, rồi chuyển nhượng tiếp cho vợ chồng ông E. vào năm 2020. Từ giao dịch này, quyền sử dụng đất tiếp tục được chuyển nhượng cho vợ chồng ông A.
Đáng chú ý, toàn bộ các hợp đồng chuyển nhượng đều chỉ ghi nhận quyền sử dụng đất, không đề cập đến nhà và công trình trên đất. Các văn phòng công chứng giải thích do giấy chứng nhận quyền sử dụng đất không đăng ký tài sản gắn liền nên hợp đồng chỉ thể hiện phần đất theo đúng hồ sơ pháp lý.
Do không nhận được tài sản, ông A. khởi kiện, yêu cầu bà C. bàn giao toàn bộ nhà và công trình mà không yêu cầu thanh toán giá trị.
Về phía bị đơn, bà C. yêu cầu hủy sổ đỏ đã cấp cho vợ chồng ông A., đồng thời cho rằng các giao dịch chuyển nhượng phát sinh từ quan hệ vay nợ nên không có giá trị thực tế.
Chuyển nhượng đất nhằm che giấu giao dịch vay tiền?
Tại bản án sơ thẩm ngày 6/7/2023, TAND huyện An Dương chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông A., buộc bà C. phải trả lại đất.
Không đồng ý, bà C. kháng cáo. Tại phiên tòa phúc thẩm, TAND TP Hải Phòng xác định nguồn gốc thửa đất thuộc quyền sử dụng của bà C. từ năm 2000. Sau đó, thửa đất được chuyển nhượng lần lượt cho bà G., vợ chồng ông E. và cuối cùng là vợ chồng ông A.
Các hợp đồng chuyển nhượng đều được lập thành văn bản, công chứng hợp pháp và được cơ quan chức năng xác nhận thay đổi chủ sử dụng đất.
Tòa phúc thẩm nhận định bà C. cho rằng các hợp đồng chuyển nhượng nhằm che giấu giao dịch vay tiền nhưng không cung cấp được chứng cứ chứng minh. Do đó, các giao dịch được xác định hợp pháp và yêu cầu đòi lại đất của vợ chồng ông A. là có căn cứ.
Đồng thời, việc bà C. yêu cầu hủy sổ đỏ đã cấp cho vợ chồng ông A. không được chấp nhận vì các giao dịch chuyển nhượng trước đó đã hoàn tất thủ tục pháp lý.
Đối với căn nhà trên đất, Hội đồng xét xử xác định tại thời điểm chuyển nhượng, trên thửa đất có công trình xây dựng và các bên không có thỏa thuận riêng về việc chỉ chuyển nhượng đất mà không kèm tài sản.
Tài liệu, lời khai của các bên và biên bản làm việc tại địa phương đều thể hiện gia đình bà C. chỉ được ở lại tạm thời sau khi đã chuyển nhượng. Do đó, nhà ở được xem là tài sản gắn liền với đất và phải được bàn giao cùng quyền sử dụng đất.
Từ những phân tích trên, TAND TP Hải Phòng không chấp nhận kháng cáo của bà C., giữ nguyên bản án sơ thẩm, buộc bà C. trả lại đất và toàn bộ tài sản gắn liền cho vợ chồng ông A.
Sau khi hoàn tất thủ tục mua bán nhà đất, vì thương chủ cũ chưa có chỗ ở nên bên mua cho ở tạm một tháng. Không ngờ, lòng tốt này lại đẩy bên mua vào vòng xoáy tranh chấp kéo dài.
Sau khi người cha qua đời, người con trai duy nhất giấu mẹ và các chị em làm sổ đỏ thửa đất của gia đình, rồi đứng tên riêng. Khi sự việc bị phát hiện, các thành viên trong gia đình rơi vào vòng xoáy tranh chấp.
Chỉ vì tin tưởng bên mua, người bán đất đã giao sổ đỏ khi chưa nhận đủ tiền, dẫn đến tranh chấp. Vụ việc là bài học đắt giá cho nhiều người khi tham gia giao dịch bất động sản.
