Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), khắc phục dứt điểm các tồn tại theo khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC), hướng tới mục tiêu gỡ “thẻ vàng”.
Ngày 16/4/2026, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc
Dũng chủ trì phiên họp lần thứ 34 của Ban Chỉ đạo Quốc gia về chống khai thác
IUU. Hội nghị được tổ chức trực tiếp kết hợp trực tuyến với 21 tỉnh, thành phố
ven biển, với sự tham dự của lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương.
VẪN CHƯA GỠ ĐƯỢC “THẺ VÀNG”
Trong tháng 3/2026 vừa qua, Đoàn Thanh tra của Ủy ban châu Âu (EC) đã đến Việt Nam, tuy nhiên đến nay phía EC vẫn chưa gỡ “thẻ vàng” cho thủy sản Việt Nam. Báo cáo tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi
trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết sau hơn 8 năm triển khai các giải pháp chống
khai thác IUU, hệ thống pháp lý cơ bản được hoàn thiện, phù hợp với quy định quốc
tế và điều kiện thực tiễn.
Đến nay, cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý nghề cá đã được
xây dựng tương đối đồng bộ, bao gồm cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia
(VNfishbase), hệ thống giám sát tàu cá, hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản
điện tử và cơ sở dữ liệu xử lý vi phạm hành chính. Các hệ thống này đã được kết
nối, chia sẻ từ Trung ương đến địa phương và liên thông với cơ sở dữ liệu quốc
gia về dân cư.
Tính đến ngày 14/4/2026, cả nước có 80.350 tàu cá từ 6m
trở lên đã được đăng ký trên hệ thống, trong đó hơn 76.700 tàu còn hạn giấy
phép khai thác. Cùng với đó, hệ thống cảng cá phục vụ truy xuất nguồn gốc tiếp
tục được củng cố với 86 cảng đủ điều kiện hoạt động, 72 cảng đủ điều kiện tiếp
nhận tàu cá vùng khơi và 51 cảng đủ điều kiện xác nhận nguồn gốc thủy sản khai
thác”.
Hệ thống nhật ký điện tử và truy xuất điện tử đã được triển
khai, cơ bản đáp ứng yêu cầu truy xuất toàn trình, đảm bảo tính minh bạch và hợp
pháp của sản phẩm thủy sản, đồng thời có khả năng kết nối với hệ thống của EU
và FAO.
Công tác thực thi pháp luật cũng đạt nhiều chuyển biến.
Tình trạng tàu cá Việt Nam vi phạm khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài
giảm rõ rệt.
Đặc biệt, qua đợt thanh tra lần thứ 5 (tháng 3/2026), EC
ghi nhận những tiến bộ trong xử lý vi phạm IUU, nhất là đối với hành vi khai
thác trái phép ở vùng biển nước ngoài. Ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân
đã được cải thiện đáng kể.
Tuy nhiên, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhiều tồn tại
vẫn chưa được khắc phục triệt để là nguyên nhân chính khiến Việt Nam chưa thể
gỡ “thẻ vàng”. Một số địa phương vẫn chưa thực hiện nghiêm việc đánh dấu tàu
cá, ghi biển số đăng ký và kiểm soát tàu xuất nhập bến. Công tác giám sát sản
lượng thủy sản qua cảng còn lỏng lẻo.
Việc kiểm soát và truy xuất nguồn gốc nguyên liệu thủy sản
nhập khẩu bằng tàu container chưa chặt chẽ, chưa đồng đều giữa các doanh nghiệp.
Tiến độ xử lý vi phạm còn chậm, thiếu sự phối hợp, dữ liệu chưa được cập nhật đầy
đủ theo yêu cầu của EC.
Nguyên nhân chủ yếu là do năng lực thực thi pháp luật tại
một số địa phương còn hạn chế, việc chỉ đạo chưa quyết liệt, nguồn lực còn thiếu.
Hạ tầng cảng cá, công nghệ giám sát và nhân lực quản lý chưa đáp ứng yêu cầu. Việc
thiếu sinh kế thay thế cho ngư dân cũng khiến tình trạng vi phạm chưa được xử
lý triệt để.
SIẾT CHẶT QUẢN LÝ TỪ BIỂN ĐẾN BỜ
Kết luận phiên họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng thẳng thắn
chỉ ra rằng, các tồn tại đã được nhắc nhiều lần nhưng vẫn lặp lại, là nguyên
nhân chính khiến việc gỡ “thẻ vàng” chưa đạt kết quả. Đó làm hệ thống văn bản
không thiếu, vấn đề nằm ở khâu thực thi.
Do đó, Phó Thủ tướng yêu cầu cần thay đổi cách tổ chức thực
hiện, xác định rõ trách nhiệm và tăng cường kiểm tra, đôn đốc. Các bộ, ngành, địa phương phải rà soát toàn bộ việc thực
hiện các chỉ đạo trước đây, đặc biệt là các nhiệm vụ đã được giao cụ thể. Văn
phòng Chính phủ được giao tổng hợp, báo cáo rõ tiến độ thực hiện.
Đối với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Phó Thủ tướng yêu cầu
khẩn trương kiện toàn tổ chức, sớm trình thành lập Tổ công tác liên ngành hoạt
động thường xuyên, trực tiếp kiểm tra, đôn đốc tại địa phương. Đồng thời, cần
hoàn thiện và trình ban hành nghị định mới thay thế Nghị định số 38/2024/NĐ-CP
theo hướng tăng mức xử phạt, nhằm nâng cao tính răn đe theo yêu cầu của EC. Cùng
với đó, rà soát toàn diện hệ thống pháp luật và quy trình quản lý khai thác thủy
sản, kịp thời xử lý các bất cập, đảm bảo phù hợp với yêu cầu hội nhập quốc tế.
Để nâng cao hiệu quả, Phó Thủ tướng yêu cầu tăng cường kiểm
tra, giám sát tại địa phương, gắn trách nhiệm với người đứng đầu. Bộ Quốc phòng
cần phối hợp kiểm soát chặt chẽ trên biển, không để phát sinh tàu cá vi phạm
vùng biển nước ngoài. Lực lượng biên phòng phải kiểm soát ngay từ khi tàu xuất
bến, kết hợp tuyên truyền và ngăn chặn vi phạm từ sớm.
Bộ Công an tiếp tục điều tra, xử lý nghiêm các hành vi vi
phạm, đặc biệt là các đường dây môi giới đưa tàu cá khai thác trái phép ở nước
ngoài.
Bộ Tài chính rà soát quy trình xuất nhập khẩu thủy sản,
làm rõ các vi phạm theo khuyến nghị của EC và đề xuất nguồn lực phục vụ công
tác chống IUU.
Các địa phương ven biển phải tập trung xử lý dứt điểm các
tồn tại, nhất là việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình, kiểm soát tàu ra
vào cảng, truy xuất nguồn gốc và xử phạt vi phạm. Đồng thời, nghiên cứu thành lập
các tổ liên ngành tại cảng cá để tăng cường giám sát thực tế.
-Chu Khôi
