Thị trường đường Việt Nam đang đứng trước một nghịch lý: giá thế giới tăng nhưng giá trong nước không tăng, thậm chí một số sản phẩm giảm; nguồn cung dồi dào nhưng tiêu thụ suy yếu. Trong bối cảnh đó, nếu không có những giải pháp đồng bộ từ phía cơ quan quản lý và sự phối hợp của các doanh nghiệp, ngành mía đường sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức trong thời gian tới…
Theo Báo cáo mới nhất của Hiệp hội Mía đường Việt Nam, tháng
3/2026, ngành đường nước ta vẫn đang trong vụ ép 2025-2026, dù một số nhà máy
đã phải ngừng hoạt động do cạn nguyên liệu. Tính lũy kế từ đầu niên vụ 2025-2026
đến hết ngày 31/3/2026, cả nước đã ép khoảng 7,4 triệu tấn mía, sản xuất được
khoảng 700.000 tấn đường các loại.
Nguồn cung trong nước vì vậy đang ở mức khá dồi dào,
không chỉ từ sản xuất vụ mới mà còn từ lượng tồn kho của vụ trước chưa tiêu thụ
hết.
GIÁ ĐƯỜNG THẾ GIỚI TĂNG DO BẤT ỔN ĐỊA CHÍNH TRỊ
Trong khi thị trường trong nước trầm lắng, giá đường thế
giới lại có xu hướng tăng trong tháng 3/2026. Theo thông tin từ Tổ chức Đường
Quốc tế, giá đường thô và đường trắng trên thị trường kỳ hạn đều tăng do tác động
từ căng thẳng địa chính trị tại khu vực Vịnh Ba Tư.
Xung đột tại khu vực này khiến giá dầu tăng mạnh, kéo
theo chi phí vận chuyển tăng. Bên cạnh đó, việc giá dầu tăng cũng khiến sản xuất
ethanol trở nên hấp dẫn hơn, thúc đẩy các nhà máy tại Brazil chuyển hướng sử dụng
mía cho nhiên liệu sinh học thay vì sản xuất đường, tác động khiến giá đường
tăng.
Theo chỉ số ISA, giá đường thô trung bình trong tháng 3 đạt
15,00 USD/pound – mức cao nhất trong 5 tháng, tăng so với 13,94 USD/pound của
tháng 2/2026. Trong khi đó, giá đường trắng trung bình theo chỉ số ISO đạt
432,69 USD/tấn, cũng là mức cao nhất trong 5 tháng gần đây.
Giá đường tại một số quốc gia trong khu vực Đông Nam Á
cũng có xu hướng tăng. Tại Philippines, giá đường bán buôn tại Metro Manila
tăng từ 3.354 peso/bao 50kg ngày 3/3 lên 3.407 peso vào cuối tháng 3/2026. Tại Indonesia, giá
đường bình quân tăng từ 17.860 rupiah/kg lên 18.122 rupiah/kg.
Đường nhập lậu vẫn chiếm lĩnh thị trường nhờ
các phương thức giao dịch né tránh nghĩa vụ thuế, như không xuất hóa đơn và
thanh toán bằng tiền mặt. Điều này khiến các doanh nghiệp sản xuất đường trong
nước gặp bất lợi lớn, dù sản phẩm có chất lượng tốt và giá thành cạnh tranh”.
Trái ngược với xu hướng tăng giá trên thế giới, thị trường
đường trong nước lại đang chịu áp lực giảm giá do nguồn cung dư thừa. Ngoài sản
lượng trong nước, đường nhập khẩu và đặc biệt là đường nhập lậu tiếp tục tràn
vào thị trường, tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh.
Theo ghi nhận, giá đường nhập lậu trong tháng 3 có tăng
nhẹ thêm 200-400 đồng/kg do chi phí vận chuyển tăng, nhưng vẫn đủ sức cạnh
tranh và chiếm ưu thế trên thị trường.
Tình trạng buôn lậu và gian lận thương mại tiếp tục diễn
biến phức tạp. Tại Tây Ninh trong tháng 3/2026, lực lượng chức năng đã phát hiện
63 bao đường không rõ nguồn gốc. Tại Đồng Tháp, cơ quan công an đã khởi tố một
vụ án sản xuất đường giả với quy mô lớn, khi đối tượng sang chiết đường từ bao
bì không rõ nguồn gốc sang bao bì của các doanh nghiệp uy tín để đưa ra thị trường.
Không chỉ vậy, trên các nền tảng mạng xã hội và tại các
chợ đầu mối, đường “3 không” (không nhãn mác, không nguồn gốc, không hạn sử dụng)
vẫn được bày bán công khai, gây rủi ro lớn cho người tiêu dùng và ảnh hưởng
nghiêm trọng đến thị trường chính thống.
GIA TĂNG NHẬP KHẨU ĐƯỜNG LỎNG HFCS
Một yếu tố khác gây áp lực lên ngành đường trong nước là
sự gia tăng nhập khẩu đường lỏng sirô ngô HFCS. Theo dữ liệu của Tổng cục Hải
quan, trong tháng 3/2026, lượng HFCS nhập khẩu đạt 19.444 tấn. Đáng chú ý, các
doanh nghiệp nhập khẩu chủ yếu là các nhà sản xuất nước giải khát – vốn từng là
khách hàng tiêu thụ lớn của đường tinh luyện trong nước. Việc chuyển sang sử dụng
HFCS không chỉ làm giảm nhu cầu tiêu thụ đường mía mà còn đặt ra thách thức dài
hạn cho ngành.
Nhận định về tháng 4/2026, ông Nguyễn Văn Lộc – Chủ tịch Hiệp
hội Mía đường Việt Nam, cho rằng thị trường sẽ tiếp tục trong tình trạng dư
cung. Nguồn cung không chỉ đến từ sản xuất trong nước mà còn từ đường nhập khẩu
trong khu vực ASEAN và đường nhập lậu.
Tiêu thụ đường sản xuất từ mía dự kiến
vẫn gặp nhiều khó khăn, kéo theo giá đường duy trì ở mức thấp nhất trong vòng 3
năm qua. Ngay cả khi tình hình xung đột tại Trung Đông có thay đổi, thị trường
trong nước vẫn khó cải thiện nếu không có các biện pháp quản lý hiệu quả”.
Dự báo sang tháng 5/2026, tình trạng thừa cung sẽ còn trầm
trọng hơn. Đường nhập lậu và đường không rõ nguồn gốc tiếp tục chiếm lĩnh thị
trường, trong khi đường sản xuất trong nước gần như không có cơ hội cạnh tranh
nếu tình trạng trốn thuế và gian lận thương mại không được kiểm soát.
Thực tế hiện nay cho thấy, khó khăn của ngành mía đường
không chỉ đến từ yếu tố thị trường mà còn từ những bất cập trong công tác quản
lý. Việc buôn lậu, trốn thuế và gian lận thương mại diễn ra công khai nhưng
chưa được xử lý triệt để đang làm méo mó thị trường.
Nếu không có các biện pháp quyết liệt nhằm kiểm soát đường
nhập lậu, siết chặt quản lý hóa đơn và thanh toán, ngành mía đường trong nước sẽ
tiếp tục bị thu hẹp. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp mà còn tác động
đến hàng triệu nông dân trồng mía.
Trong bối cảnh giá đường trong nước đang thấp hơn so với
nhiều quốc gia trong khu vực như Indonesia, Philippines và Trung Quốc, việc bảo
vệ sản xuất nội địa càng trở nên cấp thiết. Đây không chỉ là câu chuyện kinh tế
mà còn liên quan đến an ninh lương thực và sinh kế của người dân. Việc lập lại
trật tự thị trường, kiểm soát chặt chẽ đường nhập lậu và tạo môi trường cạnh
tranh lành mạnh sẽ là chìa khóa để ngành mía đường Việt Nam vượt qua giai đoạn
khó khăn hiện nay và phát triển bền vững trong tương lai.
-Chu Khôi
