|
Lời toà soạn: VietNamNet triển khai tuyến bài “Hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số” nhằm phân tích sâu các dư địa, thách thức và điều kiện cần thiết để biến khát vọng tăng trưởng thành hành động cụ thể. Tuyến bài sẽ tập trung làm rõ vai trò của đầu tư công, khu vực tư nhân, sản xuất – chế biến chế tạo, tiêu dùng nội địa, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo trong việc tạo lập nền tảng tăng trưởng bền vững, chất lượng và dài hạn. |
Bước sang năm 2026, câu chuyện tăng trưởng của kinh tế Việt Nam không chỉ là nhanh hay chậm, mà là tăng trưởng dựa trên nền tảng nào? Đâu là những động lực “đầu kéo” để Việt Nam cán đích? PV VietNamNet đã có cuộc trao đổi với TS Lê Bá Chí Nhân – chuyên gia kinh tế xung quanh vấn đề này.
PV: Thưa ông, năm 2025 khép lại, được nhiều chuyên gia đánh giá là một năm đặc biệt bởi hội tụ cả khó khăn, thách thức cho đến nội lực, quyết tâm và những nỗ lực xoay chuyển tình thế. Vậy, ông có đánh giá thế nào về những điểm đặc biệt nhất của kinh tế Việt Nam năm 2025?
TS Lê Bá Chí Nhân: Dưới góc nhìn của một chuyên gia kinh tế, có thể nói năm 2025 là một năm mang tính bước ngoặt, khi nền kinh tế Việt Nam phải vận hành trong trạng thái “hai chiều”, vừa đối mặt với áp lực bên ngoài, vừa bộc lộ rõ nội lực và khả năng thích ứng của nền kinh tế.
Trước hết, điểm đặc biệt nhất của năm 2025 là khả năng chống chịu của nền kinh tế trước môi trường quốc tế nhiều biến động. Kinh tế toàn cầu trong năm qua vẫn chịu tác động từ căng thẳng địa chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại và sự phục hồi không đồng đều giữa các khu vực. Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam vẫn duy trì được tốc độ tăng trưởng tương đối cao, kiểm soát lạm phát và giữ ổn định các cân đối vĩ mô cho thấy nền kinh tế đã đạt được mức độ ổn định mang tính cấu trúc, chứ không còn phụ thuộc quá nhiều vào các yếu tố chu kỳ. Nhiều chuyên gia quốc tế đánh giá Việt Nam đang dần hình thành “vùng đệm kinh tế” đủ mạnh để hấp thụ các cú sốc bên ngoài.
Năm 2025 cho thấy sự chuyển dịch rõ nét trong mô hình tăng trưởng. Nếu giai đoạn trước, Việt Nam chủ yếu tận dụng lợi thế lao động chi phí thấp và gia công xuất khẩu thì hiện nay, các ngành công nghệ cao, công nghiệp chế biến chế tạo và kinh tế số đang trở thành động lực tăng trưởng quan trọng hơn.
Một số nhà nghiên cứu kinh tế nhận định rằng, Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái định vị trong chuỗi giá trị toàn cầu, khi không chỉ là điểm đến sản xuất mà còn dần tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao. Đây là tín hiệu tích cực, bởi chất lượng tăng trưởng đang có xu hướng cải thiện, thay vì chỉ tập trung vào quy mô.
Năm 2025 cũng là năm bộc lộ rõ các điểm nghẽn nội tại của nền kinh tế. Những hạn chế về thể chế, thủ tục hành chính, năng suất lao động và chất lượng nguồn nhân lực vẫn là các rào cản lớn đối với mục tiêu tăng trưởng dài hạn. Một số ý kiến cho rằng, nếu không có cải cách thể chế mạnh mẽ, Việt Nam có thể rơi vào trạng thái “tăng trưởng nhanh nhưng khó bền vững”. Bên cạnh đó, khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn gặp nhiều khó khăn về tiếp cận vốn, thị trường và công nghệ, cho thấy nền kinh tế vẫn cần thêm các động lực cải cách từ bên trong.
Ngoài ra, năm 2025 cũng phản ánh rõ mức độ phụ thuộc của nền kinh tế Việt Nam vào biến động bên ngoài, nhất là thương mại quốc tế và chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều này đặt ra yêu cầu phải đa dạng hóa thị trường, nâng cao năng lực tự chủ sản xuất và phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ trong nước.
Nếu nhìn ở góc độ dài hạn, năm 2025 không chỉ là một năm đạt được kết quả tăng trưởng tích cực, mà còn là giai đoạn thử thách và sàng lọc năng lực điều hành cũng như sức bền của nền kinh tế. Nhiều chuyên gia kinh tế độc lập cũng cho rằng giai đoạn này có ý nghĩa như một bước chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào lợi thế chi phí sang mô hình tăng trưởng dựa vào đổi mới sáng tạo, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh quốc gia. Nếu tận dụng tốt giai đoạn chuyển tiếp này, Việt Nam hoàn toàn có thể bước vào chu kỳ phát triển mới với nền tảng vững chắc hơn và vị thế kinh tế cao hơn trong khu vực.
PV: Cũng trong năm 2025, nhiều thể chế và chính sách chiến lược, bao gồm các nghị quyết trụ cột của Bộ Chính trị đã được hoàn thiện. Những quyết sách này sẽ tạo động lực như thế nào cho nền kinh tế, nhất là trong năm 2026, thưa ông?
TS Lê Bá Chí Nhân: Điểm đáng chú ý nhất của năm 2025 không chỉ nằm ở các kết quả kinh tế đạt được, mà ở việc một loạt thể chế và chính sách chiến lược mang tính trụ cột đã được hoàn thiện, tạo ra “khung dẫn đường” cho tăng trưởng trong trung và dài hạn, đặc biệt là từ năm 2026 trở đi.
Trước hết, các nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị ban hành trong năm 2025 có ý nghĩa như một sự thống nhất lại tư duy phát triển ở tầm chiến lược. Thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu tăng trưởng ngắn hạn, các quyết sách này nhấn mạnh rõ hơn đến chất lượng tăng trưởng, tính tự chủ của nền kinh tế và yêu cầu đổi mới mô hình phát triển. Nhiều chuyên gia đã nhận định rằng đây là bước chuyển từ “điều hành theo phản ứng” sang “điều hành theo định hướng”, tức là Nhà nước chủ động thiết kế không gian phát triển, thay vì chỉ xử lý các vấn đề phát sinh.
Tác động lớn nhất của các quyết sách này đối với năm 2026 nằm ở việc tháo gỡ các điểm nghẽn mang tính cấu trúc. Các nghị quyết về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, phát triển khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh sẽ tạo nền tảng để cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh một cách thực chất hơn.
Khi thể chế được cải cách đồng bộ, chi phí tuân thủ của doanh nghiệp sẽ giảm, niềm tin thị trường được củng cố, từ đó kích hoạt lại các dòng vốn đầu tư tư nhân – yếu tố then chốt cho tăng trưởng bền vững trong giai đoạn tới.
Các chính sách chiến lược ban hành trong năm 2025 sẽ giúp tái định vị vai trò của các khu vực kinh tế trong năm 2026. Khu vực kinh tế tư nhân được xác định rõ hơn là một động lực quan trọng của tăng trưởng; khu vực nhà nước tập trung vào những lĩnh vực then chốt, mang tính dẫn dắt; trong khi khu vực FDI được định hướng gắn kết chặt chẽ hơn với doanh nghiệp trong nước.
Theo đó, nếu các định hướng này được triển khai nhất quán, năm 2026 có thể chứng kiến sự lan tỏa mạnh mẽ hơn của tăng trưởng, thay vì tình trạng “tăng trưởng cục bộ” như trước đây.
Ngoài ra, các nghị quyết trụ cột cũng tạo ra động lực mới từ phía cung, thông qua phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây được xem là yếu tố quyết định để Việt Nam vượt qua giới hạn của mô hình tăng trưởng dựa vào lao động và vốn, vốn đang dần bộc lộ dấu hiệu suy giảm hiệu quả. Năm 2026 sẽ là thời điểm các chính sách này bắt đầu “ngấm” vào nền kinh tế, tạo ra dư địa tăng trưởng mới, bền vững hơn.
Các quyết sách chiến lược được hoàn thiện trong năm 2025 không chỉ mang ý nghĩa định hướng mà còn đóng vai trò như “bệ phóng thể chế” cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Với điều kiện triển khai quyết liệt và đồng bộ, năm 2026 có thể trở thành năm bản lề chuyển từ phục hồi và ổn định sang tăng trưởng dựa trên cải cách, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đây chính là kỳ vọng lớn nhất mà cộng đồng chuyên gia kinh tế đặt vào các nghị quyết trụ cột đã được ban hành.
PV: Tại Hội nghị toàn quốc tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 ngành Tài chính, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh, mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026 là một “ngọn núi cao” cần phải chinh phục. Vậy, theo ông, đâu là những động lực “đầu kéo” để Việt Nam có thể cán đích?
TS Lê Bá Chí Nhân: Theo tôi, mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên trong năm 2026 là một mục tiêu rất tham vọng, nhưng không phải bất khả thi, nếu Việt Nam xác định đúng và kích hoạt hiệu quả các “đầu kéo” tăng trưởng then chốt. Vấn đề cốt lõi không nằm ở một động lực đơn lẻ mà ở sự cộng hưởng chính sách và khả năng tổ chức thực thi.
Thứ nhất, đầu tư công và phát triển hạ tầng chiến lược tiếp tục là động lực dẫn dắt quan trọng nhất. Trong bối cảnh dư địa kích thích từ chính sách tiền tệ không còn nhiều, đầu tư công – đặc biệt là các dự án giao thông trọng điểm, hạ tầng số, năng lượng và logistics sẽ đóng vai trò “mồi vốn”, kéo theo đầu tư tư nhân và FDI, đồng thời tạo hiệu ứng lan tỏa nhanh cho tăng trưởng.
Thứ hai, khu vực sản xuất – chế biến, chế tạo cần được phục hồi và nâng cấp mạnh mẽ hơn. Đây vẫn là trụ cột của tăng trưởng, xuất khẩu và việc làm. Để đạt mức tăng trưởng cao, Việt Nam không chỉ cần phục hồi đơn hàng, mà còn phải dịch chuyển lên các phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong các lĩnh vực như điện tử, công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ và năng lượng tái tạo.
Thứ ba, khu vực kinh tế tư nhân trong nước phải thực sự trở thành động lực trung tâm. Tăng trưởng 2 con số đòi hỏi sức bật từ hàng triệu doanh nghiệp và hộ kinh doanh. Điều này phụ thuộc rất lớn vào cải cách thể chế, cắt giảm chi phí tuân thủ, cải thiện môi trường đầu tư – kinh doanh và khơi thông dòng vốn cho khu vực tư nhân, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Thứ tư, tiêu dùng trong nước và dịch vụ chất lượng cao là “đầu kéo” ngày càng quan trọng. Với quy mô dân số lớn và tầng lớp trung lưu gia tăng nhanh, thị trường nội địa là nguồn lực tăng trưởng bền vững. Du lịch, thương mại, logistics, tài chính – ngân hàng, kinh tế số và kinh tế xanh nếu được khai thác đúng mức sẽ tạo thêm dư địa tăng trưởng đáng kể.
Thứ năm, chất lượng điều hành vĩ mô và niềm tin thị trường giữ vai trò then chốt. Mục tiêu 10% chỉ có thể đạt được nếu chính sách tài khóa, tiền tệ và đầu tư được phối hợp nhịp nhàng; đồng thời duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, giữ vững niềm tin của nhà đầu tư trong và ngoài nước.
Do đó, để cán đích tăng trưởng từ 10% trở lên trong năm 2026, Việt Nam cần một “tổ hợp đầu kéo” gồm: đầu tư công dẫn dắt – sản xuất chế biến chế tạo nâng cấp – khu vực tư nhân bứt phá – tiêu dùng và dịch vụ mở rộng cùng với điều hành vĩ mô linh hoạt và quyết liệt.
Đây không chỉ là bài toán về tốc độ, mà còn là phép thử về chất lượng tăng trưởng và năng lực cải cách của nền kinh tế.
Xin cảm ơn ông!
