Trong
hơn một thập niên qua, tăng trưởng nhanh là đặc điểm xuyên suốt của thị trường
hàng không Việt Nam. Tuy nhiên, ở nhiều thời điểm, tốc độ mở rộng hạ tầng không
theo kịp đà tăng trưởng của vận tải, dẫn tới tình trạng quá tải kéo dài tại các
cửa ngõ lớn và sự lệch pha trong tổ chức không gian hàng không quốc gia.
Đầu
năm 2025, bài toán đặt ra không còn dừng ở câu hỏi “xây thêm bao nhiêu nhà ga”
hay “mở rộng thêm bao nhiêu đường băng”, mà chuyển sang một yêu cầu căn bản
hơn: sắp xếp lại toàn bộ hệ thống cảng hàng không theo một trật tự mới, phù hợp
hơn với quy mô nền kinh tế và những rủi ro ngày càng phức tạp của môi trường quốc
tế.
ÁP LỰC TĂNG TRƯỞNG VÀ YÊU CẦU TÁI CẤU TRÚC HỆ THỐNG
Bối
cảnh vận tải hàng không toàn cầu năm 2025 là một màu xám với những tác động từ
nhiều yếu tố bất định, căng thẳng địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, đến
các rủi ro về an ninh và an toàn bay. Những biến động này không chỉ ảnh hưởng đến
các đường bay quốc tế, mà còn đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với năng lực điều
hành, khai thác và bảo đảm an toàn của từng quốc gia.
Trong
tình hình đó, việc thị trường hàng không Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng
hai chữ số được xem là một tín hiệu đáng chú ý.
Theo
số liệu của Cục Hàng không Việt Nam, trong năm 2025, tổng thị trường hành khách
đạt hơn 83,5 triệu lượt, tăng 10,7% so với năm 2024; sản lượng hàng hóa ước đạt
hơn 1,5 triệu tấn, tăng trên 18%.
Đằng
sau các con số tăng trưởng này là áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống hạ tầng
hiện hữu, đặc biệt tại các sân bay trung tâm. Khi lưu lượng hành khách và hàng
hóa tăng nhanh, vấn đề không chỉ nằm ở công suất thiết kế, mà còn ở khả năng tổ
chức khai thác, điều phối slot bay, kết nối mặt đất và bảo đảm an toàn trong
các giai đoạn cao điểm. Chính trong bối cảnh đó, các quyết định đầu tư và điều
chỉnh quy hoạch sân bay trong năm 2025 cần được nhìn nhận như những phản ứng
mang tính cấu trúc nhằm tái cân bằng toàn hệ thống, thay vì chỉ là các dự án mở
rộng đơn lẻ.
MỞ RỘNG CỬA NGÕ, HÌNH THÀNH TRUNG TÂM TRUNG CHUYỂN
Nhận
diện rõ các điểm nghẽn này, Chính phủ đã chỉ đạo hoàn thành và đưa vào khai
thác một loạt công trình quan trọng trong năm 2025, tập trung vào các cửa ngõ lớn
của mạng lưới hàng không.
Tại
phía Nam, việc đưa vào sử dụng Nhà ga T3 của Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất
dịp 30/4/2025 giúp bổ sung thêm khoảng 20 triệu hành khách công suất mỗi năm.
Trong nhiều năm qua, sân bay lớn nhất cả nước đã khai thác vượt xa công suất
thiết kế, việc xây dựng và đưa vào sử dụng nhà ga T3 được xem là bước đi cần
thiết. Tuy nhiên, ý nghĩa của nhà ga này không chỉ nằm ở con số công suất bổ
sung, mà ở khả năng tái tổ chức dòng hành khách, tách bạch các luồng khai thác
và giảm áp lực vận hành cho các nhà ga hiện hữu.
Ở
Hà Nội, việc hoàn thành mở rộng Nhà ga T2 của Cảng hàng không quốc tế Nội Bài
vào ngày 19/12/2025 đã nâng công suất nhà ga quốc tế lên khoảng 15 triệu hành
khách mỗi năm. Khi lưu lượng quốc tế phục hồi nhanh, việc tăng công suất song
hành với hiện đại hóa hệ thống quản lý, điều phối và khai thác được xem là điều
kiện then chốt để duy trì tính ổn định của cửa ngõ hàng không phía Bắc.
Cùng
với các dự án tại hai đầu đất nước, việc nâng cấp, cải tạo một số sân bay địa
phương như Vinh, Cà Mau cũng góp phần hoàn thiện mạng lưới, tăng khả năng tiếp
cận hạ tầng hàng không cho các vùng. Những dự án này không tạo ra bước nhảy vọt
về quy mô, nhưng có ý nghĩa trong việc giảm áp lực dồn nén lên các sân bay
trung tâm, nhất là trong các dịp cao điểm lễ, Tết.
Tuy
nhiên, thực tiễn cho thấy mở rộng công suất thuần túy chỉ là điều kiện cần,
nhưng chưa đủ. Khi tăng trưởng vận tải duy trì ở mức cao, hệ thống hàng không
đòi hỏi một cách tiếp cận toàn diện hơn, trong đó hạ tầng phải gắn chặt với tổ
chức không gian, phân vai chức năng và năng lực điều hành.
Trong
bức tranh tái cấu trúc đó, Cảng hàng không quốc tế Long Thành giữ vị trí đặc biệt,
không chỉ vì quy mô đầu tư, mà vì vai trò được định hình cho sân bay này trong
cấu trúc dài hạn của hệ thống hàng không quốc gia.
Trong
nhiều năm, hàng không Việt Nam chủ yếu đóng vai trò điểm đến, trong khi các luồng
trung chuyển quốc tế, đặc biệt là hàng hóa hàng không giá trị cao, vẫn phụ thuộc
lớn vào các trung tâm trong khu vực. Điều này khiến chuỗi logistics hàng không
thiếu tính chủ động và dễ bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài.
Cảng
hàng không quốc tế Long Thành được định vị để từng bước thay đổi trạng thái đó.
Với thiết kế công suất lớn ngay từ giai đoạn đầu, dư địa mở rộng rõ ràng và khả
năng tích hợp với hệ sinh thái logistics, sân bay này được kỳ vọng trở thành một
mắt xích trung tâm, không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại, mà còn nâng cao năng lực
trung chuyển của nền kinh tế.
Chuyến
bay kỹ thuật đầu tiên diễn ra ngày 19/12/2025, trong bối cảnh các tiêu chuẩn an
ninh, an toàn hàng không toàn cầu ngày càng khắt khe, cho thấy các hạng mục cốt
lõi của giai đoạn 1 đã sẵn sàng. Dù khai thác thương mại toàn diện được đặt ra
cho năm 2026, mốc kỹ thuật này mang ý nghĩa xác lập vai trò của sân bay Long
Thành trong cấu trúc hàng không tương lai.
Đáng
chú ý, Cảng hàng không Long Thành không được phát triển như một “đảo hạ tầng”
biệt lập. Việc kết nối với hệ thống cao tốc, các trục giao thông vùng Đông Nam
Bộ và định hướng đường sắt kết nối sân bay phản ánh tư duy coi sân bay là trung
tâm logistics – kinh tế, chứ không chỉ là điểm cất hạ cánh.
SẮP XẾP LẠI KHÔNG GIAN HÀNG KHÔNG QUỐC GIA
Nếu
sân bay Long Thành đại diện cho tầm nhìn trung chuyển quốc tế ở phía Nam, thì
sân bay Gia Bình phản ánh sự thay đổi trong tư duy tổ chức không gian hàng
không vùng Thủ đô.
Việc
Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư sân bay Gia Bình vào tháng 12/2025 cho thấy
định hướng hình thành một lớp sân bay thứ hai cho vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.
Trong nhiều năm, Cảng hàng không quốc tế Nội Bài phải gánh đồng thời nhiều vai
trò, từ cửa ngõ quốc tế, trung tâm trung chuyển đến phục vụ nhu cầu nội địa,
khiến áp lực khai thác ngày càng lớn trong các khung giờ cao điểm.
Gia
Bình được định hướng theo mô hình lưỡng dụng, kết hợp dân dụng với an ninh – quốc
phòng. Cách tiếp cận này không chỉ tối ưu hóa nguồn lực đầu tư, mà còn tăng
tính linh hoạt và khả năng ứng phó của hệ thống trong những tình huống bất thường.
Đồng thời, việc đặt sân bay tại Bắc Ninh mở ra khả năng gắn kết chặt chẽ hơn giữa
hạ tầng hàng không với các trung tâm công nghiệp, công nghệ và logistics đang
phát triển mạnh trong khu vực.
Ở
góc độ không gian phát triển, Gia Bình góp phần mở rộng phạm vi ảnh hưởng của hạ
tầng hàng không Thủ đô theo hướng đa cực. Thay vì tiếp tục dồn nén hoạt động
quanh một điểm, mô hình mới cho phép phân bổ lại dòng hành khách và hàng hóa,
qua đó nâng cao khả năng thích ứng của toàn hệ thống.
Trong
các chỉ đạo đối với ngành hàng không, yêu cầu coi an toàn là nhiệm vụ trọng
tâm, xuyên suốt tiếp tục được nhấn mạnh. Đồng thời, công tác quản lý, điều hành
và tối ưu hóa hoạt động khai thác, đặc biệt trong các giai đoạn cao điểm, được
xác định là yếu tố quyết định để hạ tầng mới phát huy hiệu quả thực chất.
Cùng
với đó, chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu hàng không và các công cụ điều phối
giờ hạ, cất cánh được đặt ra như yêu cầu tất yếu. Khi lưu lượng vận tải ngày
càng lớn, năng lực điều hành thông minh và minh bạch trở thành điều kiện cần để
hệ thống vận hành an toàn và hiệu quả.
Từ
góc nhìn kinh tế, những chuyển động của hạ tầng hàng không trong năm 2025 cho
thấy một sự dịch chuyển rõ rệt trong tư duy phát triển. Nếu trước đây hạ tầng
chủ yếu được đầu tư theo logic “có nhu cầu đến đâu, mở rộng đến đó”, thì nay
cách tiếp cận đang dần đảo chiều. Việc chủ động phát triển các sân bay lớn, các
lớp sân bay bổ trợ và mạng lưới kết nối đi kèm không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu
hiện hữu, mà còn tạo nền tảng để dẫn dắt sự hình thành các không gian kinh tế mới…
Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 7+8-2026 phát hành ngày 16-23/02/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:
Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-78-xuan-binh-ngo.html
