Là một chuyên gia trong lĩnh vực công nghệ, ông Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC), nhận định “cuộc chiến” chống lừa đảo trực tuyến đang ngày càng khốc liệt hơn. Chúng ta đang chạy chậm hơn tội phạm và nếu không kết nối dữ liệu, “cuộc chiến” này sẽ càng trở nên khó khăn…
Thưa ông,
năm 2025 đánh dấu tròn 5 năm ông trở về Việt Nam. Nhìn lại hành trình nửa thập
kỷ qua, từ Mỹ trở về và trở thành một chuyên gia đi đầu trong cuộc chiến chống
lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam, cảm xúc của ông lúc này như thế nào?
Hành trình
5 năm qua đối với tôi là chuỗi ngày của những trải nghiệm và bài học lớn. Khi
trở về vào tháng 8 năm 2020, tâm nguyện lớn nhất của tôi là được đóng góp cho
xã hội, như một cách để “trả nghiệp” cho những sai lầm của tuổi trẻ.
Tính tới
nay, niềm tự hào lớn nhất là tôi đã thành lập được tổ chức Chống Lừa đảo, hoạt
động bền bỉ suốt 5 năm qua. Từ một dự án cá nhân, nay nhóm đã có hơn 33 thành
viên nòng cốt. Chúng tôi hoạt động dưới mô hình doanh nghiệp xã hội, phi lợi
nhuận, với mục tiêu duy nhất là phụng sự cộng đồng.
Thú thật,
5 năm trước khi bước xuống sân bay trên chuyến bay giải cứu công dân thời
Covid-19, hành trang tôi mang về chẳng có gì ngoài đồ dùng cá nhân, vài kỷ vật
trong tù và đặc biệt là bảy cuốn nhật ký.
Bảy cuốn
nhật ký đó có phải là nơi anh thai nghén ý tưởng về dự án Chống Lừa đảo hiện tại?
Vâng,
trong bảy năm thụ án (2013-2019), tôi đã viết bảy cuốn nhật ký này. Đó là nơi
tôi đối diện với chính mình. Có những lúc nhớ nhà, tủi thân, ân hận tột cùng vì
đã lãng phí tuổi trẻ vào việc kiếm tiền bất chính mà không trau dồi tri thức.
Nhưng quan
trọng hơn, tôi nhận ra rằng nếu muốn đi nhanh và vững, phải có kế hoạch. Tôi bắt
đầu vạch ra lộ trình cho ngày trở về ngay trong những trang viết đó. Tôi viết
đi viết lại về ước mơ đóng góp cho cộng đồng, giúp mọi người bảo vệ danh tính.
Kỳ lạ thay, những gì tôi viết trong đó, nay đã thành hiện thực được hơn 50%. Dự
án Chống Lừa đảo ra đời đúng như những gì tôi đã mường tượng trong bốn bức tường
giam.
“Tôi kỳ vọng rất lớn vào Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 và sự hợp nhất giữa Luật An toàn thông tin và Luật An ninh mạng sắp tới. Khi luật chơi rõ ràng, trách nhiệm minh bạch, các bên sẽ dám “mở lòng” để kết nối với nhau hơn”.
Ông từng
nói tội phạm mạng ngày nay “không ngủ một ngày nào”. Vậy so với thời điểm ông mới
về nước, thủ đoạn lừa đảo hiện nay đã biến đổi ra sao?
Năm 2020
khi tôi về, tình hình đã phức tạp, nhưng đến nay, mức độ tinh vi tăng lên gấp bội.
Lý do cốt lõi là sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI). Tội phạm mạng đang áp
dụng triệt để công nghệ này để tấn công, giả mạo, lừa đảo, bôi nhọ với quy mô lớn.
Nếu như
trước đây, hacker chỉ tập trung vào một vài nước, thì nay nhờ công nghệ, chúng
có thể “scale-up” (mở rộng quy mô) tấn công toàn cầu. Gần đây, Việt Nam chứng
kiến hàng loạt vụ tấn công mã hóa dữ liệu vào các tập đoàn lớn như: VNDirect,
PVOil, Vietnam Post… Điều này cho thấy chúng ta đang đối mặt với những kịch bản
tấn công tương tự như Mỹ hay châu Âu.
Một vấn đề
nhức nhối khác là các “trung tâm lừa đảo” (scam compounds) đặt tại Campuchia,
Myanmar. Đây là gốc rễ của vấn đề. Muốn giải quyết lừa đảo mạng tại Việt Nam,
phải triệt phá được các ổ nhóm này ở nước ngoài.
Ông vừa nhắc
đến các trung tâm lừa đảo ở biên giới. Được biết nhóm của ông đã từng tham gia
giải cứu nạn nhân từ những nơi này?
Đúng vậy.
Chúng tôi đã hỗ trợ giải cứu thành công một số bạn từ Campuchia và Myanmar. Quá
trình này thường kéo dài 3-4 tháng, rất căng thẳng. Chúng tôi giữ liên lạc bí mật
qua Telegram, hướng dẫn họ cách bảo toàn tính mạng, thu thập bằng chứng, định vị,
rồi phối hợp với cơ quan chức năng để đưa họ về nước.
Có một thực
tế đau lòng là nếu như năm 2020-2021, đa phần nạn nhân bị lừa bán sang đó vì
“việc nhẹ lương cao”, thì nay tỷ lệ người tự nguyện sang làm lừa đảo lên tới
hơn 50%. Họ đi vì lòng tham, vì nợ nần, hoặc trốn truy nã. Điều này khiến cuộc
chiến càng thêm cam go.
Trong bối
cảnh tội phạm liên kết chặt chẽ và sử dụng công nghệ cao như vậy, dường như
phía “phòng thủ” của chúng ta vẫn còn khá lúng túng. Theo ông, đâu là điểm yếu
lớn nhất của Việt Nam hiện nay?
Điểm yếu của
chúng ta là sự rời rạc dữ liệu. Hiện tại, ngân hàng làm một kiểu, viễn thông
làm một kiểu, cơ quan chức năng làm một kiểu. Chúng ta thiếu một sự kết nối dữ
liệu đồng bộ. Tội phạm mạng hoạt động không biên giới, không rào cản pháp lý,
chúng đi rất nhanh. Trong khi đó, chúng ta bị trói buộc bởi quá nhiều thủ tục
hành chính.
Hãy tưởng
tượng, khi một người dân bị lừa tiền, họ gọi lên ngân hàng. Ngân hàng yêu cầu
ra công an phường xác minh. Thời gian làm giấy tờ mất nửa ngày, trong khi chỉ cần
5-10 phút là tiền đã bị tẩu tán sạch. Đó là một “nút thắt” chết người.
Vậy giải
pháp là gì, thưa ông?
Chúng ta cần
một Trung tâm Chống lừa đảo quốc gia thực thụ, nơi tất cả các bên gồm Chính phủ,
ngân hàng, công ty công nghệ (Google, Meta, Zalo…), viễn thông cùng ngồi lại
để tìm ra giải pháp.
Mô hình
này Singapore đã làm cực kỳ thành công. Họ kết nối dữ liệu giữa các bên, tạo ra
cơ chế phản ứng nhanh. Chiến dịch nâng cao nhận thức của họ phủ sóng từ online
đến offline, đi đâu người dân cũng thấy cảnh báo, quét QR là ra thông tin.
Tại Việt
Nam, giải pháp kỹ thuật không thiếu. Ví dụ điển hình là hệ thống Simo đang được
Bộ Công an phối hợp với các ngân hàng triển khai. Hệ thống này cho phép khi người
dùng nhập số tài khoản hoặc số điện thoại người nhận tiền, nếu đó là tài khoản
lừa đảo hoặc nghi ngờ, hệ thống sẽ cảnh báo ngay lập tức.
Mặc dù rất
hứa hẹn nhưng hiện tại mới chỉ có một vài đơn vị như MB, BIDV, MoMo áp dụng.
Trong khi Việt Nam có hàng chục ngân hàng. Nếu chỉ vài ngân hàng tham gia thì
không thể bảo vệ hết người dân được. Càng nhiều dữ liệu được đóng góp vào “kho
chung”, lưới lọc càng hiệu quả.
Tổ chức Chống
Lừa đảo của chúng tôi cũng có sẵn dữ liệu và sẵn sàng cung cấp, nhưng rào cản về
cơ chế, niềm tin số khiến việc kết nối với các doanh nghiệp trong nước rất khó
khăn. Ngược lại, chúng tôi làm việc với Google, Microsoft, Meta lại cực kỳ dễ
dàng. Họ tích hợp dữ liệu của chúng tôi thẳng vào trình duyệt, vào phần mềm diệt
virus, bảo vệ hàng triệu người dùng ngay lập tức mà không cần người dân phải
cài thêm ứng dụng khác.
Tại sao
các doanh nghiệp Việt Nam lại e ngại chia sẻ dữ liệu đến vậy, dù biết “dữ liệu
là vàng”, thưa ông?
Vì họ sợ mất
tài sản, sợ trách nhiệm và thiếu niềm tin số. Họ sợ chia sẻ ra thì mất lợi thế
cạnh tranh, hoặc vướng pháp lý nếu dữ liệu bị lộ lọt. Đây là tâm lý chung dễ hiểu
khi hành lang pháp lý chưa hoàn thiện.
Tuy nhiên,
tôi kỳ vọng rất lớn vào Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực từ ngày
1/1/2026 và sự hợp nhất giữa Luật An toàn thông tin và Luật An ninh mạng sắp tới.
Khi luật chơi rõ ràng, trách nhiệm minh bạch, các bên sẽ dám “mở lòng” để kết nối
với nhau hơn.
Quay lại
câu chuyện công nghệ, ông đánh giá thế nào về năng lực AI và nhân lực công nghệ
của Việt Nam trong cuộc chiến chống lừa đảo này?
Về nhân lực,
tôi khẳng định kỹ sư Việt Nam cực kỳ giỏi, thuộc top đầu thế giới chứ không chỉ
trong khu vực. Tôi có những người bạn Việt Nam đang giữ vị trí quan trọng tại
Google, Amazon, Microsoft.
Tuy nhiên,
chúng ta đang bị “chảy máu chất xám” nghiêm trọng. Lý do đơn giản là cơ chế đãi
ngộ. Bạn tôi làm cho Amazon lương gần 400.000 USD/năm (gần 10 tỷ đồng), Việt
Nam làm sao trả nổi? Ngay cả tôi, khi thuê các bạn trẻ trong nhóm Chống Lừa đảo
làm các dự án quốc tế, tôi cũng phải trả lương cho họ tới 90 triệu đồng/tháng để
giữ chân nhân tài.
Với uy tín
hiện tại, chắc hẳn ông nhận được không ít lời mời từ nước ngoài? Tại sao ông vẫn
chọn ở lại Việt Nam, sẵn sàng đối mặt với muôn vàn khó khăn khi vận hành một dự
án phi lợi nhuận?
Đúng là
tôi nhận được nhiều lời mời. Gần đây nhất, một công ty bảo mật top 1 Thái Lan mời
tôi sang làm Giám đốc bảo mật với mức lương rất “khủng”, nhưng yêu cầu tôi phải
định cư bên đó. Tôi từ chối ngay. Tôi đi Thái Lan hay các nước khác công tác
thì được, chứ bảo ở luôn thì tôi sợ. Sợ nhất là… tắc đường bên đó, đi 500 mét
mất 2 tiếng.
Nhưng lý
do sâu xa là gia đình, bạn bè và tình yêu với Việt Nam. Tôi đã từng muốn kết
thúc cuộc đời trong tù vì tuyệt vọng, nhưng chính gia đình đã kéo tôi lại. Giờ
đây, tôi muốn dành trọn tâm sức để cống hiến cho đất nước.
Dự định sắp
tới của ông là gì? Liệu chúng tôi có thể chờ đợi sự ra mắt của những cuốn nhật
ký kia không?
Tôi vẫn sẽ
tiếp tục mở rộng tổ chức Chống Lừa đảo, kết nối sâu hơn với các tổ chức quốc tế
như Liên hợp quốc, Interpol. Tôi cũng đang ấp ủ việc đào tạo lứa kế cận, những
bạn trẻ tài năng để cuộc chiến này không bị gián đoạn.
Về bảy cuốn
nhật ký, tôi đã chuyển thể được 13 chương thành sách, dự kiến đặt tên là “Hiếu
PC Hồi 1” và “Hiếu PC Hồi 2”. Cũng có hãng phim lớn liên hệ để làm phim tài liệu.
Tuy nhiên, tôi quyết định hoãn lại việc công bố. Tôi cảm thấy “độ chín” chưa đủ.
Tôi muốn làm thêm nhiều việc thực tế hơn nữa, hành động nhiều hơn nữa để cái kết
của cuốn sách hay bộ phim đó thực sự trọn vẹn và truyền cảm hứng mạnh mẽ nhất.
Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 7+8/2026 phát hành ngày 16-23/02/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:
Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-78-xuan-binh-ngo.html
-Bảo Nhi
