Xóm Phẩm, xã Kha Sơn, tỉnh Thái Nguyên, được ví như “thủ phủ” chăn nuôi ngựa bạch đất Bắc. Chỉ cần đặt chân đến nơi đây, nghe tiếng vó chạm đất lốc cốc vang lên trong những buổi sớm tinh sương, người ta sẽ hiểu rằng ở vùng này, ngựa đã trở thành âm thanh của cuộc sống, thành nhịp đập của kinh tế, thành niềm kiêu hãnh trong mỗi mái nhà.
Ngựa bạch không chỉ là một loài vật nuôi thông thường mà còn
mang trong mình giá trị dược liệu quý giá. Thịt và xương ngựa bạch được sử dụng
để nấu cao làm thuốc chữa bệnh, khiến giá của chúng cao hơn so với các giống
ngựa khác. Nhờ vào lợi nhuận tốt, mô hình chăn nuôi ngựa bạch đã phát triển
mạnh mẽ ở các tỉnh miền núi phía Bắc như Lạng Sơn, Bắc Giang, Hà Giang, và đặc
biệt là Thái Nguyên.
Tại xóm Phẩm, ông Dương Văn
Đoàn nổi tiếng là một “kỳ nhân” trong nghề buôn ngựa bạch. Ông không
chỉ nuôi ngựa mà còn tham gia vào mọi khâu từ bán giống, bán xương, thẩm định
ngựa đến nấu cao. Với con mắt nghề tinh tường, ông Đoàn có thể dễ dàng phân
biệt ngựa bạch bản địa và bạch Tây Tạng, xác định trọng lượng và tuổi của chúng
chỉ qua một cái liếc mắt. Mỗi tháng, ông bán từ 15 đến 40 con ngựa bạch, bao
tiêu hàng trăm con mỗi năm, và nấu gần 50 nồi cao vào dịp Tết âm lịch.
Ngựa bạch Việt Nam có trọng
lượng từ 170 đến 250 kg, giá từ 60 đến 80 triệu đồng mỗi con, trong khi bạch
Tây Tạng nặng hơn và có giá từ 90 đến hơn 100 triệu đồng. Xương ngựa bạch được
bán với giá 35 đến 45 triệu đồng mỗi bộ, còn phổi ngựa bạch, một món thuốc hen
quý, có giá 8 triệu đồng một bộ. Nghề nấu cao ngựa bạch cũng phát triển mạnh
mẽ, với quy trình nấu cao công phu kéo dài từ 24 giờ đến 7 ngày đêm.
Xóm Phẩm, trước đây thuộc xã
Dương Thành, huyện Phú Bình, đã có truyền thống nuôi ngựa từ lâu. Tuy nhiên,
chỉ khi giá trị của ngựa bạch được phát hiện, nghề nuôi ngựa bạch mới thực sự
phát triển. Từ những năm 1970, người dân đã bắt đầu nhập ngựa bạch từ Trùng
Khánh, Cao Bằng về gây giống. Đến năm 2008, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển
chăn nuôi miền núi đã tổ chức các hộ dân lập Hội Chăn nuôi ngựa bạch, sau đó
chuyển thành Hợp tác xã Chăn nuôi ngựa bạch xóm Phẩm vào năm 2013.
Ngựa bạch đã trở thành
“mũi nhọn” kinh tế, giúp người dân xóm Phẩm thoát nghèo và vươn lên
thành triệu phú, tỷ phú. Với 164 hộ dân, phần lớn xem ngựa là nghiệp, là vốn
liếng, là niềm tin. Ngựa giống 6–7 tháng tuổi có giá 25–35 triệu đồng, ngựa
thịt 1,5 tuổi có giá 50–70 triệu đồng. Nghề nấu cao cũng mang lại thu nhập ổn
định, với sản phẩm cao ngựa bạch Trường Nguyên được chứng nhận OCOP 4 sao từ
năm 2020.
Ông Dương Xuân Trường, Giám
đốc Hợp tác xã, tự hào về giấc mơ lớn hơn khi phát triển thêm các sản phẩm từ
ngựa bạch như cao phổi, cao gân, viên nén cao ngựa, phổi ngựa ngâm mật ong, xúc
xích ngựa, giò ngựa. Ông còn đầu tư xây dựng gian hàng giới thiệu đặc sản từ
ngựa và mở dịch vụ du lịch trải nghiệm làm cao, thưởng thức món ngon từ ngựa
bạch.
Xóm Phẩm đã thực sự thay da
đổi thịt, với thu nhập bình quân đạt hơn 85 triệu đồng/người/năm, nhiều hộ thu
400–500 triệu đồng/năm, có nhà thu nhập cả tỷ đồng/năm. Tiếng vó ngựa lốc cốc
hòa trong tiếng cười nói rộn rã, như nhịp điệu đặc trưng của một vùng quê biết
làm giàu từ thứ tưởng chừng bị bỏ quên. Giữa sắc trắng của những chú bạch mã
thong dong trên bãi cỏ, người dân nơi đây đã tìm thấy màu mới của cuộc sống,
màu của đổi thay, của cần cù, của hy vọng. Trong tiếng vó không ngừng gõ nhịp
trên đất quê, ta nghe như vang lên câu chuyện về một vùng quê biết vượt lên
chính mình, từ sự giản đơn mà làm nên điều kỳ diệu.
Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên ấn phẩm đặc biệt Tạp chí
Kinh tế Việt Nam mừng xuân Bính Ngọ phát hành ngày 16/2 – 1/3/2026. Kính
mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:
https://vneconomy.vn/don-doc-an-pham-dac-biet-cua-tap-chi-kinh-te-viet-nam-mung-xuan-binh-ngo-2026.htm
-Chu Minh Khôi
