Vậy, tại sao Trung Quốc lại chi tới 845 triệu USD để mua loại hải sản cao cấp này của Việt Nam trong năm 2025, tăng đột biến so với con số 363,5 triệu USD của năm 2024?
Theo bà Lệ Hằng – Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam (VASEP), người tiêu dùng Trung Quốc ngày càng ưa chuộng các sản phẩm thủy sản chất lượng cao, an toàn, truy xuất nguồn gốc, đồng thời sẵn sàng trả giá cao cho trải nghiệm ẩm thực đặc biệt.
Đáng nói, thay vì tập trung vào các loại tôm đông lạnh giá rẻ, họ chuyển sang phân khúc cao cấp như tôm cỡ lớn, tôm hùm sống/tươi và các sản phẩm chế biến sâu phục vụ nhà hàng, khách sạn. Bà Hằng nhấn mạnh sự dịch chuyển thị hiếu này tạo lực đẩy lớn cho mặt hàng tôm hùm Việt Nam – vốn được đánh giá cao về chất lượng và phù hợp với nhu cầu phân khúc cao cấp.
Cùng với đó, nhu cầu tôm hùm tại Trung Quốc tăng đột biến vào mùa lễ hội cuối năm và dịp Tết Nguyên đán. Tôm hùm được ưa chuộng trong các bữa tiệc nhờ hình thức bắt mắt, màu sắc đỏ tươi tượng trưng cho may mắn. Trong đó, tôm hùm cỡ nhỏ (150–300 gram/con) lại được ưa thích tại các nhà hàng buffet hải sản đang thịnh hành ở Trung Quốc.
Ngoài việc người tiêu dùng Trung Quốc sẵn sàng “mở hầu bao”, Phó Tổng thư ký VASEP cho rằng xuất khẩu tôm hùm sang quốc gia tỷ dân này bùng nổ còn nhờ quan hệ thương mại Việt -Trung trong lĩnh vực nông thủy sản có nhiều bước tiến tích cực.
Không chỉ vậy, các sản phẩm thủy sản chủ lực của Việt Nam như tôm hùm, tôm sú, cá tra… đều được phía Trung Quốc miễn thuế nhập khẩu theo các hiệp định thương mại tự do (ACFTA, RCEP). Nhờ lợi thế này, tôm hùm Việt Nam có giá bán cạnh tranh hơn hẳn so với tôm hùm từ Mỹ, Canada (đang chịu thuế nhập khẩu lần lượt khoảng 17% và 32%).
Hơn nữa, Việt Nam còn có lợi thế về vị trí địa lý gần, giúp rút ngắn thời gian vận chuyển tôm hùm sống sang Trung Quốc, giảm hao hụt và chi phí logistics. Nước ta cũng thích ứng nhanh với các vấn đề liên quan đến kiểm dịch và quy định nhập khẩu tôm hùm của phía Trung Quốc.
Điểm đáng chú ý, để đáp ứng nhu cầu khổng lồ từ Trung Quốc, các doanh nghiệp đang có nguồn cung tôm hùm xanh dồi dào – đây là lợi thế giúp nhanh chóng tăng xuất khẩu khi Trung Quốc “khát hàng”.
Số liệu thống kê cho thấy, Trung Quốc đã nhập tới 17.365 tấn tôm hùm từ Việt Nam trong 3 quý đầu năm 2025, gấp gần 3 lần cùng kỳ năm 2024, bà Hằng dẫn chứng và cho biết sản lượng này vượt xa mục tiêu đề án ngành (3.000 tấn vào năm 2025).
Ở góc độ thị trường, Trung Quốc còn muốn đa dạng hóa nguồn cung, giảm phụ thuộc đối tác phương Tây. Thực tế cho thấy, Trung Quốc trong năm 2025 giảm nhập từ Bắc Mỹ, nhưng tăng mua tôm hùm từ Việt Nam và các quốc gia ở ASEAN.
Theo đó, năm vừa qua Việt Nam chính thức vượt qua Canada (22%) để trở thành nhà cung cấp tôm hùm lớn nhất, chiếm 34% tổng giá trị nhập khẩu của Trung Quốc, tăng mạnh so với con số 1,7% năm 2023 và 18% năm 2024.
Theo VASEP, tháng 1 năm nay, xuất khẩu tôm hùm Việt Nam sang Trung Quốc (bao gồm cả Hong Kong) đạt khoảng 100 triệu USD, tăng 6% so với cùng kỳ năm 2025. Con số này cho thấy đà tiêu thụ vẫn đang tốt ngay đầu năm 2026, đồng thời củng cố vị thế trên phân khúc tôm hùm cao cấp ở quốc gia tỷ dân này.
Nhưng 2026 sẽ là năm kiểm nghiệm bản lĩnh, ai giữ được chất lượng, tốc độ giao hàng và khả năng bám kênh phân phối sẽ là người giữ được thị phần khi Canada quay lại cuộc chơi và cạnh tranh ở phân khúc cao cấp trở nên gay gắt hơn, VASEP lưu ý.
