Phiên tranh luận miệng dự kiến diễn ra lúc 10 giờ sáng (giờ miền Đông Mỹ) trong vụ việc của Thống đốc Fed Lisa Cook, người khởi kiện Tổng thống Donald Trump sau khi ông tìm cách bãi nhiệm bà khỏi Hội đồng Thống đốc Fed. Nguyên nhân xuất phát từ những cáo buộc chưa được chứng minh liên quan đến gian lận thế chấp, khi bà Cook bị cho là đã khai báo hai căn nhà khác nhau là nơi cư trú chính — điều có thể giúp hưởng điều kiện vay ưu đãi hơn.
Bà Lisa Cook, được bổ nhiệm dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden và là nữ thống đốc da màu đầu tiên trong lịch sử Hội đồng Thống đốc Fed, đã bác bỏ mọi cáo buộc sai phạm. Bộ Tư pháp Mỹ hiện đang điều tra các cáo buộc do các đồng minh của ông Trump nêu ra, song đến nay chưa đưa ra bất kỳ cáo trạng nào.
Theo Đạo luật Cục Dự trữ Liên bang năm 1935, tổng thống chỉ có thể bãi nhiệm thành viên Hội đồng Thống đốc Fed “vì lý do chính đáng”, thường được hiểu là do sao nhãng nhiệm vụ hoặc hành vi sai trái trong khi thi hành công vụ. Đây được xem là nền tảng pháp lý bảo vệ tính độc lập của Fed trước các áp lực chính trị.
Giới quan sát cảnh báo, nếu Tòa án Tối cao ra phán quyết có lợi cho ông Trump, điều này có thể tạo ra tiền lệ nguy hiểm, làm suy yếu nghiêm trọng tính độc lập của Fed và mở đường cho sự can thiệp chính trị sâu hơn vào chính sách tiền tệ. Khi đó, Nhà Trắng có thể dễ dàng bãi nhiệm các quan chức Fed chỉ vì bất đồng quan điểm về lãi suất.
“Nguy cơ lớn nhất và tức thời nhất đối với Cục Dự trữ Liên bang chính là Tòa án Tối cao”, cựu Chủ tịch Fed Philadelphia Patrick Harker nhận định tại một diễn đàn ngân hàng trung ương tuần trước. Theo ông, nếu tòa phán quyết chống lại bà Cook, tính độc lập của Fed “về cơ bản sẽ không còn”.
Một phán quyết thuận lợi cho Tổng thống Trump cũng sẽ tạo ra một ghế trống trong Hội đồng Thống đốc, cho phép ông bổ nhiệm thêm một thành viên mới trong năm nay, qua đó gia tăng ảnh hưởng của Nhà Trắng đối với cơ quan hoạch định chính sách tiền tệ.
Đáng chú ý, Chủ tịch Fed Jerome Powell — đồng bị đơn trong vụ kiện — đã quyết định trực tiếp tham dự phiên tranh luận cùng với trưởng bộ phận pháp lý của Fed, một động thái hiếm thấy, được giới chuyên gia coi là sự thể hiện công khai ủng hộ mạnh mẽ đối với bà Cook và nguyên tắc độc lập của ngân hàng trung ương. Tuy nhiên, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent lại cho rằng việc ông Powell xuất hiện tại tòa là “một sai lầm nghiêm trọng”.
Vụ kiện diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Trump gia tăng sức ép lên Fed nhằm buộc cơ quan này hạ lãi suất nhanh hơn. Trong nhiệm kỳ hai, ông Trump thường xuyên chỉ trích Chủ tịch Powell vì không giảm lãi suất để kích thích tăng trưởng, sau khi Fed đã nâng lãi suất mạnh mẽ nhằm kiềm chế lạm phát giai đoạn hậu đại dịch.
Tuần trước, ông Powell tiết lộ đã bị Bộ Tư pháp triệu tập liên quan đến lời khai trước Quốc hội về dự án cải tạo trụ sở Fed tại Washington, DC trị giá 2,5 tỷ USD, được tài trợ từ nguồn vốn tự có của Fed. Ông cho rằng nguy cơ bị đe dọa truy tố hình sự xuất phát từ việc Fed kiên trì thiết lập chính sách tiền tệ dựa trên đánh giá chuyên môn, thay vì chiều theo mong muốn của tổng thống.
Giới kinh tế học nhấn mạnh rằng cấu trúc của Fed — với 7 thống đốc do tổng thống bổ nhiệm nhưng có nhiệm kỳ kéo dài 14 năm, xen kẽ nhau — chính là lá chắn giúp ngân hàng trung ương tránh khỏi các áp lực chính trị ngắn hạn. Lịch sử từng cho thấy, sự can thiệp chính trị vào chính sách tiền tệ trong thập niên 1970 đã góp phần khiến kinh tế Mỹ rơi vào giai đoạn lạm phát cao kéo dài và thất nghiệp gia tăng.
Trong khi đó, một thay đổi quan trọng khác cũng đang đến gần. Nhiệm kỳ Chủ tịch Fed của ông Jerome Powell sẽ kết thúc vào ngày 15-5, và Tổng thống Trump dự kiến sẽ sớm công bố ứng viên cho vị trí này trong vòng hai tuần tới. Dù ông Powell vẫn còn nhiệm kỳ trong Hội đồng Thống đốc kéo dài đến năm 2028, hiện chưa rõ liệu ông có tiếp tục gắn bó với Fed sau khi rời ghế chủ tịch hay không.
Các ứng viên tiềm năng cho vị trí Chủ tịch Fed được nhắc đến gồm Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia Kevin Hassett, cựu Thống đốc Fed Kevin Warsh, Thống đốc Fed Christopher Waller và ông Rick Rieder, Giám đốc đầu tư mảng trái phiếu toàn cầu của BlackRock.
Phán quyết của Tòa án Tối cao trong vụ bà Lisa Cook vì thế được đánh giá sẽ có tác động sâu rộng, không chỉ với tương lai của Fed mà còn với toàn bộ hệ thống chính sách tiền tệ và thị trường tài chính Mỹ.
Tham khảo: CNN
