Trong bối cảnh Venezuela chịu các lệnh trừng phạt quốc tế, doanh nghiệp Trung Quốc nổi lên là một trong số ít sẵn sàng đầu tư nguồn lực vào nền kinh tế đầy biến động của quốc gia Nam Mỹ này.
Theo dữ liệu do công ty nghiên cứu Rhodium Group có trụ sở tại Mỹ tổng hợp, các công ty Trung Quốc, chủ yếu là các doanh nghiệp nhà nước, đã đầu tư 4,8 tỷ USD vào Venezuela trong 2 thập kỷ qua.
Tuy nhiên, ngày 3/1, vụ Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro làm dấy lên lo ngại về tương lai của những khoản đầu tư như vậy.
Trung Quốc có những khoản đầu tư nào tại Venezuela?
Các dự án năng lượng tạo nên nền tảng cho sự hiện diện của Trung Quốc tại Venezuela. Tập đoàn dầu khí quốc doanh Trung Quốc (CNPC) điều hành một số liên doanh quan trọng tại đây.
Venezuela sở hữu trữ lượng dầu mỏ đã được chứng minh lớn nhất thế giới (303 tỷ thùng), chủ yếu ở khu vực trung tâm Vành đai Orinoco, nằm trong lưu vực Đông Venezuela dọc theo sông Orinoco.
PetroSinovensa, một liên doanh được thành lập năm 2008 giữa CNPC và tập doàn dầu khí quốc doanh Venezuela PDVSA, khai thác dầu thô siêu nặng tại khu vực này. Một phần đáng kể sản lượng được vận chuyển trực tiếp đến Trung Quốc để trả nợ công của Venezuela.
Trong khi các khoản đầu tư mới do nhà nước dẫn đầu chậm lại trong giai đoạn đỉnh điểm của các lệnh trừng phạt của Mỹ, một số sáng kiến của khu vực tư nhân vẫn tiếp tục tăng mạnh.
Vào tháng 8, công ty tư nhân China Concord Resources Corp đã bắt đầu phát triển 2 mỏ dầu của Venezuela theo thỏa thuận 20 năm được ký kết vào năm 2024. Với kế hoạch đầu tư 1 tỷ USD, dự án này đặt mục tiêu đạt sản xuất 60.000 thùng mỗi ngày vào cuối năm 2026.
Ngoài dầu mỏ, viễn thông là một trụ cột quan trọng khác của mối quan hệ song phương. Các tập đoàn khổng lồ của Trung Quốc trở thành nhà cung cấp hàng đầu cho các nhà mạng trên khắp đất nước. Huawei Technologies đã ký thỏa thuận 250 triệu USD với chính phủ Venezuela từ năm 2004 nhằm cải thiện cơ sở hạ tầng cáp quang của nước này. Ngoài ra, Huawei cũng cam kết hỗ trợ triển khai mạng 4G tại Venezuela.
Trong khi đó, ZTE đóng vai trò then chốt trong việc phát triển hệ thống nhận dạng quốc gia nhằm hỗ trợ công dân tiếp cận các khoản trợ cấp của nhà nước và chương trình xã hội.
Vai trò chiến lược của Venezuela trong Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc cũng kéo theo những khoản đầu tư lớn vào cơ sở hạ tầng của quốc gia Nam Mỹ này. Tuy nhiên, các dự án mới đã bị đình trệ trong những năm gần đây khi cuộc khủng hoảng kinh tế của quốc gia Mỹ Latinh này ngày càng trầm trọng.
Đơn cử, do xuất khẩu của Venezuela ở mức thấp, một dự án cảng đã được chuyển đổi mục đích sử dụng thành cơ sở dầu khí để giúp trả một phần nợ cho Trung Quốc, theo một báo cáo năm 2024 của Viện Nghiên cứu Trung Quốc Mercator.
Các khoản đầu tư này có thể bị ảnh hưởng như thế nào?
Mặc dù một chính quyền thân Mỹ khó có thể dùng đến các biện pháp quốc hữu hóa mạnh tay hoặc tịch thu trực tiếp tài sản của Trung Quốc, nhưng họ có khả năng sẽ tuyên bố xem xét lại các hợp đồng dưới thời ông Maduro, Cui Shoujun, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Mỹ Latinh tại Đại học Nhân dân Trung Quốc, nhận định.
Ông nói thêm: “Họ có thể cáo buộc các liên doanh giữa Venezuela và Trung Quốc, chẳng hạn như PetroSinovensa, là vi hiến”. Điều này có thể dẫn đến việc thu hồi các điều khoản ưu đãi dành cho các công ty Trung Quốc, làm giảm tỷ lệ sở hữu cổ phần của Trung Quốc hoặc đưa các tập đoàn khổng lồ của Mỹ như Chevron trở thành cổ đông kiểm soát mới.
Theo một báo cáo của Reuters ngày 4/1, các liên doanh, bao gồm cả PetroSinovensa, đã được tập đoàn dầu khí Venezuela PDVSA yêu cầu giảm sản lượng dầu thô.
Các nhà phân tích cảnh báo rằng lĩnh vực viễn thông cũng đặc biệt dễ bị tổn thương. Xu Tianchen, chuyên gia kinh tế cấp cao về Trung Quốc tại Economist Intelligence Unit, lưu ý rằng những khoản đầu tư của Trung Quốc hiện nay có thể làm dấy lên những lo ngại về an ninh quốc gia.
Ông Cui cho biết: “Các công ty như Huawei và ZTE đã thâm nhập sâu vào thị trường Venezuela trong nhiều năm. Một chính phủ thân Mỹ rất có thể sẽ ra lệnh tháo dỡ hoặc cấm các thiết bị thông tin liên lạc cốt lõi do các công ty Trung Quốc cung cấp”.
Những diễn biến đang xảy ra đe dọa tham vọng của Trung Quốc tại Mỹ Latinh, một thị trường mới nổi quan trọng vốn từ lâu đã đóng vai trò là nguồn cung hàng hóa chủ yếu và là nơi thử nghiệm chiến lược cho ảnh hưởng toàn cầu của Bắc Kinh.
“Người kế nhiệm ông Maduro đều có khả năng chọn hợp tác với Mỹ để đảm bảo sự tồn tại của mình, và điều này sẽ phải trả giá bằng những lợi ích hiện có của Trung Quốc”, ông Xu nói, đồng thời lưu ý rằng các chính phủ Mỹ Latinh sẽ có thái độ thận trọng hơn đối với các khoản đầu tư chiến lược của Trung Quốc khi ảnh hưởng của Mỹ gia tăng.
Tham khảo: SCMP, CNBC
