Báo cáo mang tên “Trí tuệ nhân tạo tạo sinh và việc làm tại Việt Nam: Mức độ tác động tới thị trường lao động và các khuyến nghị chính sách” chỉ ra rằng, mặc dù GenAI có thể sẽ gây ra những thay đổi trên diện rộng, nhưng kịch bản khả dĩ nhất là sự biến đổi về tính chất tác vụ trong công việc thay vì thay thế con người hàng loạt.
Báo cáo cho biết, chỉ có khoảng 1 triệu lao động tại Việt Nam đang làm những công việc có tính chuẩn hóa cao và dễ bị AI thay thế hoàn toàn. Điều này cho thấy nguy cơ tự động hóa hoàn toàn chỉ ảnh hưởng đến một tỷ lệ nhỏ lực lượng lao động (dưới 2%), thấp hơn so với các quốc gia trong khu vực như Indonesia, Philippines và Thái Lan.
Báo cáo cũng cho thấy mức độ ảnh hưởng của GenAI không đồng đều trên thị trường lao động. Nhóm lao động làm công việc hỗ trợ hành chính – văn thư đối mặt với rủi ro cao nhất, với gần 2/3 nhân sự trong nhóm này có khả năng bị tự động hóa một phần tác vụ.
 |
| Nhóm lao động làm công việc hỗ trợ hành chính – văn thư đối mặt với rủi ro cao nhất, với gần 2/3 nhân sự trong nhóm này có khả năng bị tự động hóa một phần tác vụ. Ảnh minh họa |
Các ngành tài chính – bảo hiểm, bán buôn – bán lẻ và thông tin – truyền thông là những ngành có tỷ lệ chịu tác động cao nhất bởi GenAI. Về mặt địa lý, người lao động tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng chiếm hơn 1/3 tổng số việc làm trên cả nước có khả năng bị tác động .
Báo cáo cũng đặc biệt nhấn mạnh về khoảng cách giới. Phụ nữ có khả năng làm việc trong các ngành nghề chịu tác động của GenAI cao hơn nam giới, với tỷ lệ ảnh hưởng lần lượt là 24,1% so với 17,8%.
Tuy nhiên, những tác động này mang tính hai mặt. Trong các ngành bán hàng với lực lượng lao động nữ chiếm khoảng 2/3 nhân sự, GenAI có thể giúp tăng năng suất và cải thiện chất lượng công việc. Ngược lại, với các vị trí văn phòng với tính chất công việc lặp đi lặp lại thì nguy cơ bị thay thế một phần tác vụ trở nên rõ rệt hơn. Điều này đe dọa đến sự ổn định vốn có của nhóm công việc hiện đang cung cấp việc làm chính thức cho nhiều phụ nữ.
Dù có nhiều lo ngại trên toàn cầu về tình trạng mất việc làm do AI, báo cáo chưa tìm thấy bằng chứng rõ ràng nào về việc giảm cơ hội việc làm đối với lao động trẻ, có trình độ cao trong các ngành chịu ảnh hưởng bởi GenAI tại Việt Nam trong giai đoạn 2022 – 2024. Ngược lại, việc làm trong các ngành dịch vụ vẫn tiếp tục tăng trưởng trong những năm gần đây, cho thấy nhu cầu lao động vẫn ổn định khi việc ứng dụng AI mới chỉ ở giai đoạn đầu.
Bà Sinwon Park – Giám đốc Quốc gia ILO tại Việt Nam chia sẻ, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để biến trí tuệ nhân tạo tạo sinh thành động lực thúc đẩy năng suất và việc làm thỏa đáng. Tuy nhiên, lợi ích và rủi ro sẽ không được phân bổ đồng đều, trong đó phụ nữ phải đối mặt với mức độ tác động bởi GenAI cao hơn.
“Để quá trình chuyển đổi này diễn ra đúng hướng, chúng ta cần hành động quyết liệt ngay từ bây giờ: củng cố quản trị AI phù hợp với các tiêu chuẩn lao động, đầu tư vào nâng cao kỹ năng cho người lao động, bảo đảm người lao động có tiếng nói trong quá trình đưa AI vào nơi làm việc, hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa ứng dụng AI có trách nhiệm để nâng cao năng suất gắn với việc làm thỏa đáng, và thiết lập các biện pháp bảo vệ để quá trình đổi mới công nghệ diễn ra công bằng và bao trùm” – Sinwon Park nhấn mạnh./.
| Báo cáo của ILO kêu gọi sự phối hợp hành động giữa nhà nước, người sử dụng lao động, người lao động và các bên liên quan. Các lĩnh vực ưu tiên bao gồm: tăng cường quản trị AI và năng lực thể chế, có chú trọng đến bình đẳng giới và chống phân biệt đối xử; củng cố hệ thống thông tin thị trường lao động để theo dõi sát sao tác động thay đổi hàng ngày của AI; thúc đẩy ứng dụng AI có trách nhiệm thông qua đối thoại xã hội tại nơi làm việc; hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa kết hợp việc nâng cao năng suất với bảo đảm việc làm thỏa đáng; và đầu tư vào các chương trình đào tạo và phát triển kỹ năng có chú trọng giới và các chính sách hỗ trợ nhóm lao động lao động dễ bị tổn thương nhất. |
