‘Mặt tối’ của mã hóa: bảo vệ người dùng, nhưng làm khó cơ quan an ninh – Ảnh: euro-systems.co.uk
Báo cáo năm 2025 của Cơ quan giám sát tình báo Pháp cho biết khoảng 60-80% các cuộc trao đổi trực tuyến hiện diễn ra qua các ứng dụng mã hóa đầu cuối. Trong khi đó các hình thức liên lạc truyền thống như SMS hay gọi điện ngày càng suy giảm, kéo theo nguồn thông tin phục vụ công tác an ninh cũng bị thu hẹp.
Về bản chất, công nghệ mã hóa được xem là công cụ quan trọng giúp bảo vệ người dùng trước nguy cơ tấn công mạng, đánh cắp dữ liệu và hoạt động gián điệp. Tuy nhiên mức độ bảo mật cao cũng khiến cơ quan chức năng gặp khó khăn, khi các nhóm tội phạm hoặc tổ chức khủng bố lợi dụng để che giấu hoạt động.
Tại Pháp, các đề xuất cho phép cơ quan an ninh truy cập nội dung tin nhắn mã hóa từng được đưa ra thảo luận, nhưng đã bị Quốc hội bác bỏ do lo ngại xâm phạm quyền riêng tư và làm gia tăng rủi ro an ninh mạng. Những giải pháp như “cửa hậu” hay cơ chế giải mã tổng thể cũng bị đánh giá có thể làm suy yếu toàn bộ hệ thống bảo mật số.
Bộ trưởng Nội vụ Pháp Laurent Nuñez cho rằng cần xây dựng cơ chế tiếp cận dữ liệu mã hóa “có kiểm soát” để phục vụ đấu tranh chống khủng bố và tội phạm có tổ chức. Tuy vậy mục tiêu không phải là phá vỡ mã hóa, mà là tìm kiếm sự hợp tác hiệu quả hơn với các nền tảng công nghệ.
Ở cấp độ Liên minh châu Âu (EU), vấn đề càng trở nên phức tạp do các ràng buộc pháp lý chung. Nhiều phán quyết của Tòa án Nhân quyền châu Âu khẳng định không được làm suy yếu công nghệ mã hóa, khiến các quốc gia thành viên khó áp dụng các biện pháp riêng phục vụ an ninh.
Trong khi đó các công ty công nghệ cho biết họ không thể cung cấp nội dung tin nhắn do hệ thống mã hóa đầu cuối không lưu giữ khóa giải mã. Một số nền tảng đặt ngoài châu Âu thậm chí không cung cấp dữ liệu cơ bản ngay cả khi có yêu cầu từ cơ quan chức năng.
Thực tế này khiến một phần lớn dữ liệu liên lạc nằm ngoài tầm với của lực lượng điều tra, trong bối cảnh xu hướng mã hóa tiếp tục lan rộng sang cả dịch vụ gọi điện và các ứng dụng tích hợp bảo mật cao.
Đáng chú ý, các tổ chức tội phạm cũng tận dụng mạnh mẽ công nghệ này để điều hành hoạt động, từ tuyển dụng, giao dịch đến rửa tiền thông qua mạng ẩn danh, điện thoại vệ tinh và các ứng dụng mã hóa, làm suy giảm đáng kể lợi thế truyền thống của cơ quan thực thi pháp luật.
Giới chuyên gia cho rằng các cơ quan an ninh cần tăng cường năng lực tình báo công nghệ và phân tích dữ liệu, kết hợp với tình báo con người để thích ứng với môi trường số ngày càng phức tạp.
