Góc khuất cỗ máy ăn cắp bản quyền – Kỳ 1: Kiếm ngàn tỉ đồng từ nội dung ăn cắp

Dòng tiền khổng lồ từ hoạt động phi pháp không tự nhiên xuất hiện. Phía sau hoạt động kinh tế ngầm từ nội dung ăn cắp là cả hệ sinh thái phức tạp, chồng chéo, xuyên biên giới và đầy tinh vi.

Trong bóng tối của mạng, sự sụp đổ của các “đế chế” như Xôi Lạc TV hay Rophim chỉ là phần nổi của một tảng băng trôi. Đằng sau những trang web chiếu bóng đá trực tuyến, những kho phim lậu hay các diễn đàn chia sẻ phần mềm “crack” miễn phí… không phải là tinh thần chia sẻ cộng đồng, mà là một cỗ máy in tiền khổng lồ.

Phim đang chiếu rạp, web lậu đã có

Trời tối cuối tuần, bước vào khu vực chờ của rạp CGV ở trung tâm TP.HCM, trước mắt chúng tôi là poster phim Đồi gió hú được treo ở vị trí dễ thấy, nhằm thu hút khán giả lựa chọn bộ phim lấy cảm hứng từ tác phẩm văn học kinh điển.

Thử lấy điện thoại và mở Google tìm kiếm, chúng tôi nhanh chóng nhận được kết quả là đường link dẫn tới trang phát sóng lậu – Sọt Phim, cũng đang chiếu Đồi gió hú song song với chất lượng full HD. 

Với hơn chục nghìn lượt xem phim được ghi nhận trên web chiếu lậu này – trong khi vé chiếu rạp khoảng 120.000 đồng/vé – chủ phim và chủ rạp đã bị thiệt hại số tiền không nhỏ.

Tình trạng này xảy ra thường xuyên, không chỉ với phim đang chiếu mà cả phim sắp ra rạp. Thậm chí trang Facebook của hệ thống rạp Lotte Entertainment Việt Nam bình luận trực tiếp trên trang Facebook của một trang phim lậu – Rổ Phim, năn nỉ được tạm ẩn nội dung với lý do rạp Lotte vừa rót bộn tiền để mua bản quyền phim Tiểu yêu quái núi Lãng Lãng, nhưng lại bị phát sóng ở nền tảng lậu trên. Nhiều khán giả cũng chỉ ra rằng phim này cũng đang bị chiếu trái phép trên nhiều trang online khác, không chỉ ở Rổ Phim.

Thời còn hoạt động ở Việt Nam, truyền hình K+  gần như liên tục phải lên tiếng cảnh báo đến hàng trăm trang web đang phát sóng trái phép các giải bóng đá mà họ nắm bản quyền, nhất là giải bóng đá Ngoại hạng Anh – nơi K+  độc quyền phát sóng nhiều năm liền. 

Dù cơ quan chức năng đã nhiều lần vào cuộc xử lý nhiều website nhưng gần như không xuể. Một website bị chặn thì hàng chục web mới mọc ra khiến K+  gần như bất lực.

Trong một lĩnh vực khác, phần mềm dẫn đường ô tô chuyên dụng cho tài xế Việt Nam Vietmap S2 của Công ty CP Ứng dụng bản đồ Việt (Vietmap) cũng đang được nhiều cá nhân rao bán key (khóa) trên mạng. 

Ghi nhận trên một hội nhóm dành cho người dùng Vietmap với hơn 100.000 thành viên, rất nhiều lời rao bán bản quyền phần mềm giá rẻ được đăng tải. Doanh nghiệp đã phải lên tiếng cảnh báo về tình trạng “giả mạo và bẻ khóa phần mềm dẫn đường Vietmap S2” nhưng thực trạng không hề thuyên giảm.

Thực trạng vi phạm bản quyền phần mềm tại Việt Nam phổ biến đến nỗi năm 2024, Liên minh Phần mềm (BSA) toàn cầu đã phải lên tiếng đề nghị Chính phủ có biện pháp mạnh tay hơn để giảm thiểu tình trạng vi phạm bản quyền tại Việt Nam. 

Thời điểm đó BSA đã đánh giá tình trạng sử dụng phần mềm không bản quyền của các doanh nghiệp Việt Nam đang gia tăng đáng kể.

Theo BSA,việc sử dụng phần mềm không bản quyền dẫn đến nhiều tác động tiêu cực, không chỉ gây thiệt hại về tài chính mà còn ảnh hưởng đến lòng tin của khách hàng, đối tác và các bên liên quan, hậu quả lớn hơn là gây thiệt hại cho toàn bộ nền kinh tế.

1 – 2 người “cào”, tháng kiếm tiền tỉ

“Chỉ cần làm cái tool (phần mềm), đi ‘cào’ nội dung trên mạng rồi về xử lý và đưa lên web hoặc app của mình, gắn quảng cáo và chờ tiền về”, V. (nhân vật đã được đổi tên), một dân chuyên trong làng MMO (Make Money Online – kiếm tiền trực tuyến) của Việt Nam, “bật mí” công thức chung về cách kiếm tiền từ các nội dung ăn cắp rồi phát tán trên mạng.

Với kinh nghiệm gần 20 năm trong lĩnh vực này, V. đã từng “kinh” qua nhiều “dự án MMO” mang lại thu nhập ngon lành. Một “dự án MMO” có thể được lập ra và triển khai siêu nhanh chỉ trong vài ngày, với đội ngũ nhân sự chỉ cần một vài người là đủ. 

“Việc đầu tiên là phải có tool để đi thu thập dữ liệu phục vụ cho đầu ra của mình. Tool này có thể tự viết hoặc mua lại rất dễ dàng. Tiếp đó là đăng ký mua một hoặc vài tên miền, ngon thì viết hoặc sao chép app tương tự trên mạng về chỉnh sửa, đặt tên thành app của mình”, V. chia sẻ cách thức kiếm tiền lâu nay.

Khi đã có đầy đủ phương tiện, việc tiếp theo là đi “cào” dữ liệu từ các nguồn nội dung trên mạng. Chẳng hạn với web xem phim là nguồn phim ảnh; với web, app tin tức là link từ các trang báo nhanh và uy tín; với sách là bản photo hoặc scan; với phần mềm là các file crack (bẻ khóa) để dùng không phải trả phí…

Riêng với lĩnh vực phim ảnh, “dân trong nghề hay nói bước đầu tiên là ‘luộc’ nội dung, tức là sử dụng các công cụ tự động (bot) để quét và lấy link trực tiếp từ các nền tảng trả phí như Netflix, K+  trước đây hoặc các kho bản quyền. Những nội dung này sau đó được đẩy lên các máy chủ đặt tại nước ngoài – nơi luật pháp về bản quyền khó lòng vươn tới”, H. (nhân vật đã được đổi tên), cũng là một dân trong nghề MMO lâu năm, tiết lộ mánh khóe.

“Để làm cho chỉn chu thì mình cần chỉnh sửa lại nội dung ‘cào’ về hoặc để qua mặt công cụ kiểm tra bản quyền của nền tảng như YouTube rồi mới đưa lên web, app, kênh cá nhân. Trước kia phải làm thủ công khá mất thời gian, nhưng giờ có nhiều công cụ hỗ trợ, kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI) nên mọi việc khá dễ dàng”, V. chia sẻ.

Sau khi đã hình thành web, app, kênh, các “dự án” sẽ được chạy SEO (tối ưu hóa công cụ tìm kiếm) hoặc quảng cáo để dễ dàng tiếp cận người dùng. Nếu người xem không mất phí, chủ web lấy tiền từ đâu? Câu trả lời nằm ở hệ sinh thái quảng cáo bẩn được gắn với các trang web, app, kênh có nội dung lậu.

Để đổi lấy sự miễn phí, khi người dùng truy cập vào một trang phim lậu, hàng loạt cửa sổ pop-up hiện ra với nội dung độc hại: từ cá độ bóng đá, game bài đổi thưởng đến những cảnh báo giả mạo về vi rút. Theo tiết lộ của H., mỗi lượt click từ người dùng có thể mang về từ vài trăm đến vài nghìn đồng.

Với lưu lượng truy cập hàng triệu lượt mỗi ngày, doanh thu “đen” có thể lên tới hàng tỉ đồng mỗi tháng.

Rủ kiếm tiền từ làm web lậu, quảng cáo cờ bạc

“Bắt đầu với web phim kiếm tiền thụ động đi mọi người ơi”, một admin nhắn trong nhóm trên ứng dụng Telegram, nơi các thành viên được mời gọi chủ yếu là dân công nghệ thông tin (IT). Theo hướng dẫn, phóng viên truy cập vào đường link chứa các chỉ dẫn chi tiết để đưa hơn 12.000 bộ phim lên website, “cập nhật liên tục từ bom tấn mới ra rạp đến series kinh điển”.

Bên cung cấp còn đảm bảo phim xem mượt, không giật, đồng thời tiết kiệm chi phí vì không cần máy chủ (server), không lo lưu trữ… Khi hỏi về hiệu quả quảng cáo sau khi có trang phim lậu, admin trả lời “phải SEO web cho chuẩn đã nhé”, kèm theo hướng dẫn cụ thể. Người này dặn khi website có lượng truy cập, nên bắt đầu đặt các hình thức quảng cáo đa dạng để thu tiền.

Nhờ hoạt động rầm rộ trong thời gian dài và mang lại doanh thu lớn, các trang web phim lậu như Rổ Phim, Phimmoi, Motchill hay kênh phát bóng đá lậu như Xôi Lạc TV dần trở thành “hình mẫu” để nhiều người trong hoạt động kinh tế “ngầm” theo đuổi. Đằng sau việc cho xem phim online miễn phí chất lượng cao là sự dẫn dụ vào con đường kiếm tiền bất chính.

Khi truy cập vào các trang phát sóng lậu, có thể thấy website vận hành như một “cỗ máy quảng cáo nhiều tầng”, kết hợp hàng loạt hình thức để tối đa hóa doanh thu. Chẳng hạn, vào trang phimmoiz.ac, quảng cáo đầu tiên đập vào mắt người xem là lời mời nhấp “link nhà cái cập nhật 2026”, “nhà cái truyền thống và uy tín nhất Việt Nam”.

Truy cập sâu hơn, trang tiếp tục mời chào đăng ký thành viên, kêu gọi nạp tiền để tham gia các trò rủi ro cao, thậm chí vi phạm pháp luật như: nổ hũ, bắn cá, sòng bài, thể thao, xổ số trái phép… 

Các nhà cái, vốn là đối tác quảng cáo quen thuộc trên các trang phát sóng nội dung lậu, xuất hiện dày đặc như i9.top, VSbet, QQ88, GEM88 đều không phải doanh nghiệp được cấp phép hoạt động tại Việt Nam.

Vỏ ngoài vận hành bằng giao diện tiếng Việt, tung khuyến mãi theo các dịp lễ trong nước và nhắm trực tiếp tới người chơi Việt, nhưng các nền tảng này thực chất hoạt động xuyên biên giới, đặt máy chủ ở nước ngoài và không hợp pháp theo quy định của pháp luật Việt Nam.

Trong thực tế, nhiều phần mềm “crack” (đã bẻ khóa) thực chất là “con ngựa thành Troy” chứa mã độc (malware). Khi cài đặt để tiết kiệm vài trăm nghìn đồng tiền bản quyền, người dùng vô tình mở cửa cho các hacker chiếm quyền điều khiển máy tính, đánh cắp mật khẩu ngân hàng hoặc biến thiết bị thành một “thây ma” (botnet) để thực hiện các cuộc tấn công mạng quy mô lớn hơn.

Việt Nam thiệt hại gần 9.150 tỉ đồng mỗi năm

Theo các báo cáo từ Công ty tư vấn, nghiên cứu và phân tích độc lập khu vực châu Á – Thái Bình Dương Media Partners Asia (MPA), Việt Nam là một trong những quốc gia có tỉ lệ vi phạm bản quyền nội dung video cao nhất khu vực Đông Nam Á.

Ước tính tình trạng vi phạm bản quyền khiến ngành công nghiệp nội dung chính thống của Việt Nam thất thoát khoảng 348 triệu USD mỗi năm. Nếu không có các biện pháp kiểm soát quyết liệt, con số này có thể tăng lên tới 456 triệu USD vào năm 2027.

Còn theo Liên minh Chống vi phạm bản quyền (AVIA), khoảng 80% người dùng Internet tại Việt Nam thừa nhận từng truy cập các trang web hoặc ứng dụng lậu để xem phim, thể thao hoặc chương trình giải trí.

Vi phạm không còn chỉ nằm ở các web lậu truyền thống (như Phimmoi, Xôi Lạc TV) mà đang tràn sang các nền tảng xuyên biên giới như Facebook, TikTok và Telegram thông qua các buổi livestream hoặc nhóm kín.

Đặc biệt AVIA cho rằng hơn 90% các trang web lậu tại Việt Nam chứa quảng cáo độc hại hoặc mã độc, dẫn đến nguy cơ mất an toàn thông tin cá nhân cho người xem.

Ông Huỳnh Hồ Đại Nghĩa, giảng viên Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho rằng đây không chỉ là vi phạm bản quyền mà là một dạng “kinh tế ngầm dựa trên đánh cắp tài sản trí tuệ”.

“Có thể nói đây là một nền kinh tế ăn bám lên công sức sáng tạo hợp pháp nhưng lại vận hành bằng logic thị trường rất tinh vi”, ông Nghĩa nói.