Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm vừa ban hành Quyết định số 29/QĐ-LNKL, hướng dẫn tuân thủ EUDR cho ngành gỗ Việt Nam. Một trong những điểm đáng chú ý là quy định nới lỏng yêu cầu về tọa độ địa lý đối với các lô rừng có diện tích dưới 4 ha, phù hợp với thực trạng manh mún của rừng trồng trong nước, đồng thời vẫn đáp ứng các tiêu chí cốt lõi của EU về truy xuất nguồn gốc và chống mất rừng…
Quy định chống mất rừng của EU (EUDR) áp dụng cho 7 nhóm
nông sản chính nhập khẩu vào thị trường EU, gồm cà phê, cao su, gỗ, dầu cọ, ca
cao, đậu nành và gia súc. Theo lộ trình, EUDR sẽ chính thức áp dụng từ ngày
30/12/2026 đối với doanh nghiệp lớn và vừa nhập khẩu vào EU, và từ ngày
30/6/2027 đối với doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ.
EU không áp dụng Luật trực tiếp
lên các doanh nghiệp xuất khẩu tại Việt Nam, mà áp dụng đối với các doanh nghiệp
nhập khẩu tại EU, yêu cầu các doanh nghiệp này phải cung cấp đầy đủ hồ sơ hợp lệ
đối với hàng hóa nhập khẩu. Do đó, các đối tác nhập khẩu sẽ yêu cầu doanh nghiệp
xuất khẩu Việt Nam cung cấp các giấy tờ chứng minh quá trình sản xuất nông, lâm
sản không gây mất rừng.
TOẠ ĐỘ ĐỊA LÝ: ĐIỀU KIỆN KỸ THUẬT BẮT BUỘC
Theo danh sách phân loại rủi ro do Ủy ban châu Âu (EC)
công bố vào tháng 5/2025, Việt Nam được xếp vào nhóm “quốc gia rủi ro thấp”
trong khuôn khổ EUDR. Việc xếp hạng này dựa trên xu hướng mất rừng, khuôn khổ
pháp lý và năng lực quản lý, thực thi tại nước xuất xứ. Với các quốc gia rủi ro
thấp, cơ quan chức năng EU chỉ tiến hành hậu kiểm khoảng 1% lô hàng hoặc doanh
nghiệp xuất khẩu, được xem là lợi thế lớn cho gỗ và cao su Việt Nam.
Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm nhấn mạnh, nghĩa vụ nộp Tuyên
bố thẩm định (Due Diligence Statement – DDS) thuộc về nhà nhập khẩu tại EU,
không phải tổ chức, cá nhân tại Việt Nam. Tuy nhiên, doanh nghiệp trong nước vẫn
có trách nhiệm cung cấp đầy đủ hồ sơ, dữ liệu để nhà nhập khẩu có cơ sở kết luận
mức “rủi ro không đáng kể”.
Theo EUDR, tất cả sản phẩm gỗ và sản phẩm có nguồn gốc từ
gỗ khi đưa vào thị trường EU phải chứng minh không gây mất rừng hoặc suy thoái
rừng sau ngày 31/12/2020. Việc xác minh hiện được thực hiện thông qua hệ thống ảnh
vệ tinh viễn thám, cho phép đối chiếu hiện trạng rừng trước và sau mốc thời
gian này. Do đó, các lô hàng xuất khẩu vào EU bắt buộc phải cung cấp thông tin tọa độ địa
lý khu vực canh tác, khai thác, được xác định bằng kinh độ và vĩ độ theo hệ quy chiếu
WGS84, với tối thiểu 6 chữ số thập phân.
Trong Quyết định số 29/QĐ-LNKL, Cục Lâm nghiệp và Kiểm
lâm phân biệt rõ yêu cầu về tọa độ theo quy mô lô rừng. Đối với các lô hàng được
sản xuất, khai thác trên diện tích dưới 4 ha, chỉ cần cung cấp một tọa độ GPS,
ưu tiên vị trí gần trung tâm lô. Quy định này giúp giảm đáng kể chi phí đo đạc
kỹ thuật, vốn là rào cản lớn đối với các hộ tiểu điền, đồng thời vẫn đáp ứng
yêu cầu xác định vị trí khai thác của EU.
Đối với lô hàng khai thác từ 4 ha trở lên, chủ rừng bắt
buộc phải cung cấp tọa độ các điểm góc tạo thành đa giác (polygon) thể hiện đầy
đủ ranh giới lô đất. Trong trường hợp có điều kiện, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm
khuyến nghị nên thu thập tọa độ đa giác ngay cả với các lô nhỏ để tăng mức độ
chi tiết của hồ sơ, song đây không phải yêu cầu bắt buộc.
Quy định về tọa độ áp dụng thống nhất cho gỗ rừng trồng,
gỗ cao su khai thác lấy gỗ và các loại gỗ khác thuộc phạm vi điều chỉnh của
EUDR. Riêng với gỗ cao su, hồ sơ cần bổ sung thông tin về năm trồng, năm khai
thác, hồ sơ thanh lý vườn cây, kèm theo tọa độ lô khai thác.
CHUỖI TRÁCH NHIỆM KHÔNG THỂ “PHA TRỘN”
EUDR thiết lập một chuỗi trách nhiệm chặt chẽ từ thượng
nguồn đến hạ nguồn, yêu cầu không được “pha trộn” giữa các lô nguyên liệu đáp ứng
EUDR và các lô có rủi ro.
Chủ rừng là bên chịu trách nhiệm đầu nguồn, phải xác lập
ranh giới và tọa độ địa lý của từng lô khai thác, chứng minh quyền sử dụng đất
hợp pháp và cung cấp hồ sơ khai thác theo quy định. Tổ chức, cá nhân khai thác
gỗ có trách nhiệm xây dựng phương án khai thác gắn với tọa độ địa lý, thực hiện
khai thác đúng phương án được phê duyệt, đo đếm và kê khai đầy đủ khối lượng gỗ.
Sau khai thác, toàn bộ hồ sơ phải được bàn giao cho bên mua, bảo đảm khả năng
truy xuất nguồn gốc theo từng lô.
Xưởng xẻ và cơ sở sơ chế chỉ được tiếp nhận các lô gỗ có
hồ sơ nguồn gốc hợp lệ, quản lý nhập – xuất nguyên liệu theo từng lô, duy trì hệ
thống truy xuất nội bộ và bảo đảm không pha trộn nguyên liệu có rủi ro với các
lô đáp ứng yêu cầu EUDR.
Doanh nghiệp và thương lái thu mua có trách nhiệm sàng lọc
nhà cung cấp, chỉ thu mua gỗ có hồ sơ đầy đủ và gắn với tọa độ lô khai thác, đồng
thời chuyển giao trọn vẹn hồ sơ cho các khâu tiếp theo. Doanh nghiệp chế biến gỗ
phải thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc nội bộ, bảo đảm toàn bộ nguyên liệu
sử dụng có thể truy ngược về lô khai thác; với gỗ nhập khẩu, phải thu thập
thông tin tọa độ từ nước xuất xứ và quản lý riêng biệt từng lô.
Doanh nghiệp xuất khẩu là bên tổng hợp và chuyển giao
toàn bộ hồ sơ cho nhà nhập khẩu EU. Dù không trực tiếp nộp hồ sơ cho cơ quan quản
lý EU, doanh nghiệp vẫn phải đánh giá rủi ro nội bộ và lưu trữ hồ sơ tối thiểu
5 năm để phục vụ công tác xác minh khi cần thiết.
Dù hành lang pháp lý đã được thiết lập, các chuyên gia
cho rằng việc triển khai EUDR trên thực tế vẫn đối mặt với nhiều thách thức.
Trước hết là nguy cơ xung đột dữ liệu ranh giới do sai số khi sử dụng Google
Maps hoặc Google Earth; nếu tọa độ lô rừng chồng lấn lên đất quy hoạch phòng hộ
hoặc đất đang tranh chấp, lô hàng có thể bị từ chối nhập khẩu.
Bên cạnh đó là chi phí và hạ tầng số hóa. Dù lô dưới 4 ha
chỉ cần một tọa độ, việc quản lý hàng triệu lô diện tích nhỏ lẻ quy mô hộ tại
Việt Nam sẽ đòi hỏi một nền tảng dữ liệu dùng chung. Hiện mới chỉ có khoảng 15
tỉnh hoàn thành tích hợp dữ liệu kiểm kê rừng, tạo áp lực lớn cho các địa
phương còn lại.
Cuối cùng là khái niệm “suy thoái rừng”. Với gỗ cao su,
việc phân định giữa khai thác trắng để tái canh và suy thoái rừng vẫn cần hướng
dẫn kỹ thuật chi tiết hơn, nhằm tránh cách hiểu khác nhau giữa nhà xuất khẩu và
nhà nhập khẩu EU.
-Chu Khôi
