|
Lời tòa soạn: Trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng 2 con số trên nền tảng vững chắc là ổn định kinh tế vĩ mô, yêu cầu đặt ra là phải gắn với các động lực tăng trưởng bền vững. VietNamNet khởi đăng tuyến bài “Thách thức với các tân bộ trưởng nhiệm kỳ mới”, qua đây nhằm chỉ ra và gợi mở các vấn đề liên quan những bài toán lớn đối với các tư lệnh ngành trong các lĩnh vực then chốt như tài chính, ngân hàng , công thương, xây dựng… |
Ngày 8/4, ông Lê Mạnh Hùng được Quốc hội phê chuẩn giữ chức Bộ trưởng Bộ Công Thương nhiệm kỳ 2026-2031. Trước đó, ông Lê Mạnh Hùng từng được giao trọng trách là quyền Bộ trưởng Công Thương.
Ông Lê Mạnh Hùng giữ trọng trách mới khi ngành Công Thương đang đối diện nhiều áp lực về nguồn cung năng lượng (xăng dầu, điện…) cũng như các diễn biến mới về tình hình xuất nhập khẩu.
Đảm bảo đủ điện, xăng dầu cho tăng trưởng kinh tế
Trong giai đoạn 2026-2031, với mục tiêu tăng trưởng kinh tế đạt hai con số, ông Nguyễn Tiến Thỏa – Chủ tịch Hội thẩm định giá Việt Nam, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) nhấn mạnh: “Đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, đặc biệt là điện và xăng dầu phải được xác định là nhiệm vụ trọng tâm”.
Bởi vì, nguồn cung năng lượng được đảm bảo trong mọi tình huống không chỉ phục vụ sản xuất, sinh hoạt mà còn là nền tảng cho phát triển bền vững, gắn với quốc phòng và an ninh.
Tại thời điểm này, tư lệnh ngành Công Thương đang phải đối mặt với nhiều diễn biến mới về nguồn cung năng lượng, trong đó gồm cả điện và xăng dầu. Trong bối cảnh xung đột Trung Đông còn phức tạp, tạo ra “nút thắt năng lượng lớn”, việc bảo đảm nguồn cung và củng cố dự trữ xăng dầu quốc gia trở nên thách thức hơn bao giờ hết.
Năm 2025, nhu cầu tiêu thụ xăng dầu trong nước ước khoảng 26,2 triệu m3/tấn; năm 2026 dự báo vượt 28 triệu m3/tấn. Hiện Việt Nam chủ động khoảng 70% nguồn cung từ hai nhà máy lọc dầu Dung Quất và Nghi Sơn, 30% còn lại phụ thuộc nhập khẩu. Đảm bảo nguồn dầu thô cho hai nhà máy lọc dầu vận hành, cùng với việc đa dạng thị trường nhập khẩu xăng dầu là điều tư lệnh ngành Công Thương đã và đang phải ‘gánh vác’.
Về lĩnh vực điện, mùa hè khắc nghiệt dù chưa vào đợt cao điểm nhưng sản lượng tiêu thụ điện đã liên tục lập đỉnh mới của 2026. Các nhà máy đang phải vận hành linh hoạt, dự phòng cho mùa hè này. Tiến độ các siêu dự án LNG, điện gió ngoài khơi… trong quy hoạch điện VIII đang có vấn đề, đặt ra thách thức lớn cho cung ứng điện trong nhiệm kỳ mới của tân Bộ trưởng.
Ông Nguyễn Tiến Thỏa cho rằng ngành điện đang đối mặt với rủi ro về an ninh cung ứng điện khi cung – cầu luôn trong trạng thái căng thẳng. Theo ông, tốc độ phát triển nguồn điện chưa theo kịp nhu cầu, nhiều dự án chậm tiến độ, trong khi thủy điện phụ thuộc thời tiết và nguồn cung nhiên liệu còn khó khăn. Dự báo năm 2026, nhu cầu phụ tải điện có thể tăng khoảng 14%.
Cùng với đó là rủi ro về hạ tầng do mất cân đối giữa phát triển nguồn năng lượng tái tạo và hệ thống truyền tải. Nhu cầu tăng đột biến, đặc biệt trong giờ cao điểm mùa nắng nóng, khiến nhiều khu vực quá tải lưới điện, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn hệ thống.
Ngành điện cũng phải đối mặt với tình trạng thâm hụt dòng tiền. Việc giá điện chưa phản ánh đầy đủ chi phí hợp lý đã ảnh hưởng đến tính bền vững của hoạt động sản xuất, cung ứng điện, đồng thời tác động dây chuyền đến toàn ngành.
Ông Nguyễn Tiến Thoả cũng nhấn mạnh, cần phát triển nguồn cung năng lượng theo hướng tự chủ, bảo đảm cân đối cung – cầu trong mọi tình huống; đẩy mạnh năng lượng tái tạo, khí thiên nhiên hóa lỏng và nghiên cứu năng lượng nguyên tử. Bên cạnh đó, đầu tư hiện đại hóa hạ tầng truyền tải và lưu trữ năng lượng.
Thương mại hàng hóa phải chuyển từ “lớn nhanh” sang “mạnh bền”
Trong lĩnh vực xuất khẩu, thương mại toàn cầu cũng đang đối diện các “cơn gió ngược” khi chủ nghĩa bảo hộ đang lên ngôi, tạo sức ép cho các ngành hàng của Việt Nam.
Ông Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê, cho rằng ngành Công Thương cần phải giải quyết các vấn đề liên quan đến thương mại quốc tế.
Ông chỉ rõ, thương mại quốc tế của Việt Nam đang mở rộng nhanh về quy mô, nhưng khả năng giữ lại giá trị ròng đóng góp cho tăng trưởng kinh tế lại tăng chậm hơn, thậm chí suy giảm. Điều này có thể thấy rõ qua sự giảm dần quy mô xuất siêu của cán cân thương mại.
Cụ thể, năm 2023 xuất siêu 28,3 tỷ USD, năm 2024 xuất siêu giảm xuống còn 24,77 tỷ USD, năm 2025 xuất siêu đạt hơn 20 tỷ USD trong khi quý I/2026 nước ta nhập siêu 3,64 tỷ USD.
Xét ở góc độ cấu trúc, theo ông, hiện tượng này tiếp tục phản ánh mức độ phụ thuộc rất lớn vào nhập khẩu nguyên vật liệu của khu vực sản xuất hàng xuất khẩu, nhất là ở các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo. Nhập khẩu tăng mạnh giúp duy trì nhịp độ sản xuất trong ngắn hạn, nhưng cũng phơi bày điểm yếu cấu trúc của một nền thương mại quốc tế còn phụ thuộc rất lớn vào đầu vào từ bên ngoài.
Đáng chú ý, khu vực kinh tế trong nước vẫn duy trì tình trạng nhập siêu kéo dài, trong khi xuất siêu đến từ khu vực FDI. Điều này cho thấy, hoạt động thương mại của Việt Nam tuy lớn nhanh, nhưng nền tảng nội sinh chưa đủ mạnh để cân đối giữa khu vực trong nước và khu vực FDI một cách bền vững.
Theo ông Lâm, ở giai đoạn này, chính sách thương mại quốc tế cần hướng tới nâng tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa; nâng vai trò của doanh nghiệp tư nhân trong nước. Đồng thời, phát triển các ngành có khả năng giữ lại giá trị cao, giảm dần phụ thuộc nhập khẩu đầu vào. Tăng trưởng thương mại phải được đánh giá bằng chất lượng, khả năng giữ lại giá trị gia tăng và sức bền của cán cân thương mại hàng hóa, thay vì chỉ dựa vào quy mô kim ngạch.
Theo đó, phải phát triển khu vực kinh tế trong nước thành trụ cột của xuất khẩu, đồng thời biến các điểm sáng nông sản và thủy sản thành động lực chiến lược.
Ngoài ra, việc đưa ra mục tiêu giảm phụ thuộc nguyên vật liệu, trang thiết bị máy móc nhập khẩu đầu vào phải là nhiệm vụ trung tâm của chính sách xuất nhập khẩu. Phát triển công nghiệp hỗ trợ và chuỗi cung ứng trong nước không chỉ là bài toán sản xuất, mà là yêu cầu cốt lõi để cải thiện chất lượng tăng trưởng thương mại quốc tế.
Mục tiêu thương mại cần chuyển sang nâng cao khả năng tích lũy giá trị, đảm bảo cân đối bền vững và nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Thương mại hàng hóa cần chuyển từ “lớn nhanh” sang “mạnh bền” để trở thành nền tảng cho tăng trưởng giai đoạn 2026-2031 và xa hơn, ông Nguyễn Bích Lâm lưu ý.
|
Cần cơ chế thu hút đầu tư để đáp ứng nhu cầu điện sạch Theo ông Bùi Văn Thịnh, Giám đốc Công ty CP Phong điện Thuận Bình kiêm Chủ tịch Hiệp hội Điện gió và Điện mặt trời Bình Thuận, bước vào giai đoạn phát triển mới, nhu cầu về điện, đặc biệt là điện sạch sẽ tăng mạnh. Vì vậy, khu vực tư nhân trong nước và nhà đầu tư nước ngoài đóng vai trò quan trọng trong phát triển ngành điện. Thực tế, giai đoạn 2018-2021 ghi nhận sự bùng nổ của năng lượng tái tạo, giúp Việt Nam vươn lên trở thành một trong những quốc gia dẫn đầu khu vực trong lĩnh vực này. Từ đó, ông kỳ vọng tân Bộ trưởng Công Thương sẽ cùng Chính phủ ban hành các chính sách phù hợp, qua đó cải thiện môi trường đầu tư và thúc đẩy phát triển năng lượng trong thời gian tới. Bởi, việc cải thiện môi trường đầu tư được xem là yếu tố then chốt để thu hút nguồn lực vào ngành điện, trước mắt bảo đảm đủ nguồn điện sạch, chất lượng cao phục vụ phát triển kinh tế – xã hội; về dài hạn góp phần củng cố an ninh năng lượng quốc gia. |
Kinh tế thế giới đang đối mặt nhiều bất ổn, căng thẳng địa chính trị chưa hạ nhiệt, khiến áp lực điều hành chính sách tiền tệ ngày càng gia tăng đối với ngành ngân hàng và tân Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn.
Tân Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn đối mặt áp lực lớn khi vừa phải thúc đẩy tăng trưởng cao, vừa đảm bảo ổn định vĩ mô. Trong đó, đầu tư công và chính sách thuế được các chuyên gia xác định là những “điểm nghẽn” cần sớm tháo gỡ.
Các ngân hàng thống nhất đồng thuận cao trong việc giảm mặt bằng lãi suất thị trường để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân. Theo đó, các NHTM cam kết đồng thuận giảm lãi suất tiền gửi và lãi suất cho vay sau cuộc họp.
