Hợp tác đường sắt đang trở thành một trong những trọng tâm mới trong quan hệ Việt Nam – Pháp, trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị bước vào giai đoạn đầu tư quy mô lớn cho đường sắt tốc độ cao, đường sắt liên vùng và metro đô thị…
Tại Diễn đàn Giao thông đường sắt Việt Nam – Pháp 2026 diễn ra ngày 8/5 tại Hà Nội, Đại sứ Pháp tại Việt Nam Olivier Brochet cho biết, việc đặt giao thông đường sắt vào trung tâm hợp tác song phương là lựa chọn “tự nhiên”. Hợp tác trên mối quan hệ hợp tác lâu dài giữa hai nước, đặc biệt là các dự án đang triển khai như tuyến Metro số 3 Hà Nội.
Theo ông Olivier Brochet, sau khi Việt Nam và Pháp nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 10/2024, hai bên đã cam kết tăng cường hợp tác trong nhiều lĩnh vực ưu tiên, trong đó có giao thông đường sắt. Cam kết này tiếp tục được cụ thể hóa khi các tập đoàn lớn của Pháp như AFD hay SNCF đã cùng Bộ Xây dựng Việt Nam ký biên bản ghi nhớ về đào tạo cán bộ quản lý dự án đường sắt, bên lề chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron hồi cuối tháng 5/2025.
Đại sứ Pháp cho biết các doanh nghiệp Pháp không chỉ quan tâm đến việc cung cấp công nghệ hay thiết bị, mà hướng tới hợp tác dài hạn trong quy hoạch, tư vấn thiết kế, đào tạo nhân lực, vận hành khai thác và phát triển công nghiệp đường sắt tại Việt Nam.
Đại sứ Pháp khẳng định sự ủng hộ Việt Nam của các doanh nghiệp Pháp trong quá trình phát triển hệ thống hạ tầng giao thông hiện đại, đặc biệt là các dự án đường sắt tốc độ cao bắc-nam và hệ thống đường sắt đô thị.
Ông chia sẻ, Pháp hiện có hơn 40 năm kinh nghiệm vận hành đường sắt tốc độ cao với mạng lưới dài khoảng 2.700 km. Trong lĩnh vực giao thông đô thị, nước này đang triển khai dự án Grand Paris Express với hơn 200 km metro tự động hoàn toàn mới. Các doanh nghiệp Pháp cũng tham gia xây dựng, vận hành nhiều hệ thống metro và đường sắt tốc độ cao tại Morocco, Canada cùng nhiều quốc gia khác.
Đáng chú ý, Đại sứ Pháp nhấn mạnh công nghệ đường sắt của nước này được phát triển trên nền tảng các tiêu chuẩn mở quốc tế, tiêu biểu là hệ thống tín hiệu ERTMS đang được triển khai tại hơn 51 quốc gia. Theo ông, việc áp dụng các tiêu chuẩn mở giúp các quốc gia tránh phụ thuộc vào một nhà cung cấp công nghệ duy nhất.
Ở chiều ngược lại, ông Dương Hồng Anh, Phó Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam, cho biết Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới của ngành đường sắt với định hướng hiện đại hóa toàn diện hệ thống đường sắt quốc gia, phát triển tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, đẩy nhanh đầu tư các tuyến kết nối liên vùng, cảng biển, sân bay và mở rộng mạng lưới metro tại Hà Nội, TP.HCM.
Theo Phó Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam, đây đều là những dự án có quy mô lớn, yêu cầu trình độ công nghệ cao, năng lực quản lý hiện đại và khả năng tích hợp hệ thống phức tạp. Trong quá trình này, Việt Nam đánh giá cao kinh nghiệm của Pháp trong các lĩnh vực đường sắt tốc độ cao, giao thông đô thị, tín hiệu điều khiển, vận hành khai thác, quản lý an toàn và chuyển đổi số.
Diễn đàn lần này có sự tham gia của nhiều doanh nghiệp lớn của Pháp như Alstom, SNCF, Systra cùng các doanh nghiệp công nghệ và tư vấn hạ tầng, đã cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn của doanh nghiệp Pháp đối với thị trường đường sắt Việt Nam cũng như tiềm năng hợp tác dài hạn giữa hai nước.
“Việt Nam đặc biệt quan tâm tới hợp tác toàn diện từ quy hoạch, tư vấn thiết kế, xây dựng, đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ đến vận hành khai thác và phát triển công nghiệp đường sắt. Đây cũng là những lĩnh vực then chốt trong quá trình xây dựng hệ sinh thái công nghiệp đường sắt trong nước”, ông Dương Hồng Anh cho biết.
Trong khi đó, đại diện Tổng công ty Đường sắt Việt Nam cho biết theo Quyết định 498/QĐ-TTg ngày 27/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam sẽ chuyển đổi mô hình hoạt động sang Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam.
Theo định hướng mới, tập đoàn sẽ vừa quản lý, khai thác mạng lưới đường sắt hiện hữu, vừa tiếp nhận vận hành các tuyến đường sắt mới và đường sắt tốc độ cao trong tương lai. Đồng thời, tập đoàn sẽ đóng vai trò dẫn dắt trong phát triển công nghệ, công nghiệp đường sắt và logistics đường sắt quốc gia.
Theo kế hoạch, đến năm 2030, Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam sẽ thành lập thêm nhiều đơn vị chuyên về công nghệ, công nghiệp và nghiên cứu phát triển đường sắt nhằm phục vụ mục tiêu tiếp nhận, hấp thụ và tiến tới làm chủ công nghệ.
Đại diện doanh nghiệp cho biết trong quá trình xây dựng mô hình mới, ngành đường sắt Việt Nam đã tham khảo kinh nghiệm tổ chức của nhiều tập đoàn đường sắt lớn trên thế giới như Nhật Bản, Đức, Trung Quốc và đặc biệt là mô hình của Pháp.
Song song với quá trình tái cơ cấu, ngành đường sắt cũng đang mở rộng nhiều sản phẩm vận tải mới, đồng thời tăng cường kết nối quốc tế với Trung Quốc và khu vực ASEAN nhằm nâng cao vai trò của đường sắt trong chuỗi logistics và thương mại khu vực.
-Dũng Huỳnh
