Sau thảm họa năm 2011, không chỉ Fukushima mà cả Nhật Bản đã chứng kiến làn sóng đầu tư mạnh vào năng lượng tái tạo khi hàng loạt dự án điện gió, điện mặt trời được triển khai trên khắp các địa phương.
Hồi sinh mảnh “đất chết”
Trên những dãy núi xa xôi của tỉnh Fukushima, các tuabin gió với cánh quạt dài tới 50m vẫn quay đều theo hướng gió tây ổn định, tạo nên hình ảnh đặc trưng của vùng đất đang chuyển mình sang năng lượng sạch.
Xa xa, những khối nhà của nhà máy hạt nhân Fukushima Daiichi gắn liền với ký ức về thảm họa hạt nhân vẫn lặng lẽ trong quá trình tháo dỡ, với chi phí đã lên tới 35 tỷ USD (khoảng 922 nghìn tỷ đồng), gần 15 năm sau trận động đất và sóng thần lịch sử.
Nhưng giữa bóng tối của quá khứ, 46 tuabin của trang trại gió Abukuma, nhà máy gió trên đất liền lớn nhất Nhật Bản đã mang đến một tia sáng hy vọng cho tương lai năng lượng của khu vực.
Hoạt động chính thức từ tháng 4/2025, với vốn đầu tư 67 tỷ yên (khoảng 11,2 nghìn tỷ đồng), Abukuma là trái tim của chiến lược năng lượng tái tạo đầy tham vọng mà chính phủ Nhật Bản vừa công bố, hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050.
Chính sách giá mua ưu đãi điện từ nguồn tái tạo (feed-in tariff) giúp các dự án như Abukuma hấp dẫn nhà đầu tư, đồng thời thúc đẩy Nhật Bản trở thành một trong những thị trường điện mặt trời lớn nhất khu vực từ năm 2013.
Tuy vậy, chiến lược mới của Nhật Bản cũng gây nhiều ý kiến trái chiều. Thay vì giảm phụ thuộc hạt nhân sau Fukushima, kế hoạch này tăng trở lại vai trò của điện hạt nhân, dự kiến chiếm 20% tổng sản lượng điện vào năm 2040.
Hiện 14 lò phản ứng đã được khởi động trở lại và mục tiêu là 30 lò hoạt động đầy đủ. Sau các vụ đóng cửa hàng chục nhà máy hạt nhân, Nhật Bản buộc phải nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch với quy mô khổng lồ: năm 2024, nước này là nhà nhập khẩu LNG lớn thứ hai và than lớn thứ ba thế giới.
Song song với hạt nhân, năng lượng tái tạo được đặt mục tiêu chiếm 40-50% tổng sản lượng điện vào năm 2040, tăng mạnh so với chưa đầy 1/3 năm 2023, trong khi nhiên liệu hóa thạch sẽ giảm từ 63% xuống 30-40%.
Sản xuất tại chỗ, tiêu thụ tại chỗ
Không chỉ sản xuất điện, trang trại gió Abukuma còn góp phần thay đổi cách năng lượng được sử dụng tại địa phương.
Takayuki Hirano, đại diện liên doanh Fukushima Fukko Furyoku – đơn vị phát triển các dự án điện gió nhằm phục hồi kinh tế sau thảm họa, cho biết, một phần điện từ các tuabin được tiêu thụ ngay tại chỗ, từ các dự án nuôi cá saba đến trụ sở chính quyền địa phương.
Theo ông, mô hình “sản xuất tại chỗ, tiêu thụ tại chỗ” đang giúp người dân gắn bó trực tiếp hơn với nguồn năng lượng sạch.
Hiện tại, năng lượng tái tạo, chủ yếu là điện mặt trời, chiếm 60% sản lượng điện toàn tỉnh, so với 23% vào thời điểm 2011.
Những vùng đất từng bị bỏ hoang sau thảm họa lại trở thành vị trí lý tưởng để đặt các tấm pin mặt trời, tận dụng ánh sáng dồi dào và gần lưới điện, biến nơi từng là “vùng đất chết” thành biểu tượng đổi mới năng lượng.
Dù vậy, quá trình chuyển đổi không dễ dàng. Nhớ lại vụ Fukushima, nhiều người vẫn mang trong mình ký ức ám ảnh về hạt nhân và các nhà phê bình chỉ trích Nhật Bản còn “nặng lòng” với nhiên liệu hóa thạch.
Bên cạnh yếu tố tâm lý, năng lượng tái tạo vẫn chưa thể thay thế hoàn toàn hạt nhân và nhiên liệu hóa thạch do tính gián đoạn, đòi hỏi các giải pháp lưu trữ điện và hạ tầng thông minh, lý giải vì sao Nhật Bản vẫn phải duy trì đa dạng nguồn năng lượng.
Trong khi đó, ở thị trấn nghỉ dưỡng Tsuchiyu Onsen, hơi nước từ lòng đất được dẫn trực tiếp qua các tuabin, công suất 440 kW điện, đủ cung cấp cho khoảng 800 hộ dân và hỗ trợ dự án nuôi trồng thủy sản. Nguồn lợi từ điện tái tạo còn được dùng để phục hồi kinh tế và phát triển du lịch địa phương.
Hirano khẳng định: “Dự án Abukuma là cách chúng tôi giúp Fukushima phục hồi, để một ngày nào đó cả thế giới nghĩ tới năng lượng tái tạo thay vì hạt nhân”.
Tsuchiyu Onsen thậm chí đặt mục tiêu 100% năng lượng tái tạo sớm hơn 5 năm so với kế hoạch của tỉnh, minh chứng cho quyết tâm biến Fukushima thành hình mẫu năng lượng sạch.
Theo The Guardian, Upenn Knowledge at Wharton
