Năm 2026 được ghi nhận là năm thứ 12 liên tiếp xuất hiện các đợt nắng nóng kỷ lục, gia tăng và kéo dài dưới tác động của biến đổi khí hậu. Khi nhu cầu sử dụng điện sinh hoạt tăng cao, hóa đơn tiền điện của các hộ gia đình được cảnh báo sẽ tăng vọt trong các tháng cao điểm.
Tuy nhiên, hóa đơn tiền điện mỗi tháng của gia đình chị Đàm Thị Liên ở phường Chiềng Lề (Sơn La) vẫn giảm mạnh, bất chấp nhu cầu sử dụng điện tăng đột biến vào mùa hè.
Chị cho biết, trước đây, gia đình chị sử dụng khoảng 600 kWh/tháng. Sau khi lắp hệ thống điện mặt trời mái nhà, chi phí tiền điện giảm trung bình 30-40%. Đặc biệt, điện mặt trời mái nhà phát huy hiệu quả rõ nhất khi mùa nóng tới, do nhu cầu sử dụng điện tăng cao.
Bà Đinh Thị Liệu, chủ cơ sở kinh doanh nước đá Hoàng Phúc ở phường Chiềng Sinh (Sơn La) cũng đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất 54 kWp.
Nhờ đó, chi phí tiền điện tại cơ sở kinh doanh của gia đình bà giảm mạnh từ 40 triệu đồng xuống còn 20 triệu đồng/tháng, tương đương tiết kiệm khoảng 50% tiền điện.
Ngoài tiết kiệm được một khoản tiền điện lớn, điện mặt trời mái nhà còn giúp cơ sở sản xuất chủ động nguồn điện trong giờ cao điểm, không còn phải lo các sự cố mất điện như trước, bà Liệu chia sẻ.
Tại Hà Nội, gia đình chị Nguyễn Thị Hải Yến cũng lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà với công suất 8,61 kWp (14 tấm pin).
Từ tháng 8/2025 đến nay, sản lượng điện tiêu thụ từ lưới của gia đình chị giảm từ 812 kWh xuống còn 444 kWh/tháng (tương đương giảm khoảng 45%). Nhờ vậy, gia đình chị dự kiến tiết kiệm từ 18-20 triệu đồng mỗi năm.
Vào mùa thu và mùa đông, hóa đơn tiền điện có thời điểm chỉ còn vài nghìn đồng. Còn mùa nắng nóng, sản lượng điện mặt trời đạt đỉnh giúp bù đắp phần lớn chi phí sử dụng điện.
Điều đáng nói, dàn pin mặt trời còn đóng vai trò như một lớp cách nhiệt trên mái nhà, giúp giảm bức xạ mặt trời, hạ nhiệt độ bên trong không gian sống từ 3-5 độ C trong những ngày hè oi bức, chị Yến cho hay.
Ông Nguyễn Thượng Quân, Tổng giám đốc Công ty CP Công nghệ Tích hợp Sao Nam, cho rằng điện mặt trời mái nhà đi cùng lưu trữ chính là một “giải pháp điểm 10” cho các hộ gia đình.
Theo đó, với những hộ gia đình có hóa đơn tiền điện từ 2,4–4 triệu đồng/tháng, mô hình điện mặt trời mái nhà hybrid (hòa lưới kết hợp lưu trữ) là lựa chọn phù hợp. Chi phí đầu tư khoảng 50-100 triệu đồng, trong khi hóa đơn tiền điện giảm từ 50% đến gần 100%. Thời gian hoàn vốn chỉ dưới 3,5 năm.
Tại tọa đàm về tiết kiệm điện và điện mặt trời mới đây, ông Trịnh Quốc Vũ – Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho biết, tổng công suất điện mặt trời của Việt Nam, bao gồm điện mặt trời mái nhà và điện mặt trời quy mô lớn, đã đạt hơn 19.000 MW. Với quy mô này, Việt Nam trở thành một trong những quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á về phát triển điện mặt trời.
Tuy nhiên, theo định hướng mới của Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, trong tổng công suất khoảng 46.000 MW điện mặt trời, mục tiêu đặt ra là phát triển khoảng 26.000 MW điện mặt trời mái nhà.
Để đạt được mục tiêu đó, Bộ Công Thương đang được Chính phủ giao xây dựng, trình Thủ tướng ban hành một quyết định về cơ chế khuyến khích, thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà trong các hộ gia đình. Dự thảo quyết định này đang trình Thủ tướng xem xét và phê duyệt.
“Chúng tôi kỳ vọng rằng, khi các cơ chế hỗ trợ phát triển điện mặt trời mái nhà cho hộ gia đình được Thủ tướng phê duyệt sẽ là cú hích quan trọng để tạo thêm động lực, đồng thời tháo gỡ những rào cản, vướng mắc, qua đó thúc đẩy mạnh mẽ loại hình này trong giai đoạn tới”, ông Vũ nói.
