Với việc tích hợp quy hoạch ngành, phân cấp mạnh mẽ cho địa phương và đơn giản hóa thủ tục đánh giá dự án, Luật Quy hoạch 2025 vừa được Quốc hội thông qua đã gỡ bỏ các rào cản kỹ thuật, đảm bảo sự đồng bộ, minh bạch và mở đường cho dòng vốn đầu tư chảy mạnh vào nền kinh tế trong thời gian tới.
Luật Quy hoạch năm 2025 đã “về
đích” với sự đồng thuận rất cao từ Quốc hội (hơn 90% đại biểu tham gia biểu quyết
tán thành). Nhìn lại chặng đường vừa qua, xin Thứ trưởng cho biết tinh thần cốt
lõi trong lần sửa đổi luật này?
Thực hiện chỉ đạo của
Ban Chấp hành Trung ương, Chính phủ đã xây dựng Dự án Luật Quy hoạch (sửa đổi)
nhằm bảo đảm đồng bộ, thống nhất với quy định của pháp luật có liên quan, đồng
thời bảo đảm tính minh bạch, công bằng, hiệu quả, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước,
người dân và doanh nghiệp trong hoạt động quy hoạch.
Luật được xây dựng trên
tinh thần cốt lõi là: Hoàn thiện pháp luật để quy hoạch thực sự là công cụ hiệu
quả của Nhà nước trong việc quản lý hoạch định phát triển và kiến tạo không
gian phát triển, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới – kỷ
nguyên vươn mình phát triển giàu mạnh, thịnh vượng của dân tộc.
Với tinh thần đó, việc tháo gỡ nút
thắt trong việc chồng chéo quy hoạch cũng như phù hợp với chính quyền địa
phương hai cấp là như thế nào, thưa Thứ trưởng?
Luật Quy hoạch 2017 đã
tạo hành lang pháp lý thống nhất cho việc triển khai hoạt động quy hoạch trên
phạm vi cả nước. Tuy nhiên, quá trình triển khai thực hiện Luật Quy hoạch và
các luật chuyên ngành có quy định liên quan đến quy hoạch cho thấy còn tồn tại
một số khó khăn, vướng mắc. Đồng thời, việc sắp xếp, tinh gọn bộ máy và sắp xếp
đơn vị hành chính, xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp sau
khi hoàn thành có ảnh hưởng lớn đến toàn bộ các quy hoạch của hệ thống quy hoạch.
Nhằm tháo gỡ nút thắt
trong việc chồng chéo quy hoạch trong thời gian qua cũng như phù hợp với vận
hành chính quyền địa phương hai cấp, Luật Quy hoạch năm 2025 đã có nhiều quy định
mới về hệ thống quy hoạch, mối quan hệ và xử lý mâu thuẫn giữa các quy hoạch,
tăng cường phân cấp, phân quyền. Cụ thể:
Thứ nhất, đưa quy hoạch chi tiết ngành (trước đây là quy hoạch có tính chất
kỹ thuật, chuyên ngành) vào hệ thống quy hoạch để bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ
của hệ thống quy hoạch.
Thứ hai, bổ sung quy định về mối quan hệ giữa các loại quy hoạch để bảo đảm
tính tuân thủ, liên tục, kế thừa, ổn định, thứ bậc trong hệ thống quy hoạch,
làm căn cứ cho việc xử lý mâu thuẫn trong từng trường hợp giữa các quy hoạch.
Thứ ba,
quy định về xử lý mâu thuẫn giữa các quy hoạch bao gồm: xử lý mâu thuẫn giữa
các quy hoạch do các cấp khác nhau phê duyệt; xử lý mâu thuẫn giữa quy hoạch
vùng, quy hoạch tỉnh với các quy hoạch ngành và quy hoạch chi tiết ngành; xử lý
mâu thuẫn giữa các quy hoạch cùng cấp.
Các quy định được ban
hành dựa trên quan điểm xác định ngay quy hoạch được thực hiện, quy hoạch phải
điều chỉnh (trừ mâu thuẫn giữa các quy hoạch ngành với nhau) và việc điều chỉnh
quy hoạch khi có mâu thuẫn giữa các quy hoạch được thực hiện theo trình tự, thủ
tục rút gọn.
Thứ tư,
phân cấp cho Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh phê duyệt quy hoạch tỉnh. Nhằm
tăng tính chủ động cho địa phương, đồng thời tăng cường công tác hậu kiểm, kịp
thời kiểm tra, giám sát, phát hiện các nội dung chồng lấn, mâu thuẫn, nâng cao
trách nhiệm giải trình của các cơ quan sau khi phân cấp thẩm quyền phê duyệt
quy hoạch, Luật đã quy định về hoạt động giám sát, kiểm tra quy hoạch.
Bổ sung quy định cho
phép các quy hoạch được lập đồng thời và thứ tự phê duyệt quy hoạch để bảo đảm
tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống quy hoạch.
Thứ năm, hoàn thiện nội dung quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng và quy
hoạch tỉnh theo hướng chỉ mang tính định hướng, chiến lược; bỏ quy định về danh
mục dự án trong quy hoạch để bảo đảm linh hoạt trong tổ chức thực hiện; sửa đổi
một số nội dung của quy hoạch tỉnh để phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương
hai cấp.
Thực tế thời gian qua cho thấy nhiều
dự án bị dừng hay chậm triển khai do vướng mắc pháp lý, gây lãng phí nguồn lực.
Khi Luật sửa đổi có hiệu lực thi hành, các dự án này sẽ được thúc đẩy như thế
nào, thưa Thứ trưởng?
Thời gian vừa qua, tiến
độ triển khai của một số dự án đầu tư bị chậm do trong đánh giá sự phù hợp với
quy hoạch chưa có cơ sở pháp lý đầy đủ về cơ chế xử lý mâu thuẫn giữa các quy
hoạch; chưa có quy định cụ thể về đánh giá sự phù hợp của dự án với quy hoạch.
Vì vậy, Luật Quy hoạch
năm 2025 đã có những quy định thể hiện sự đổi mới về tư duy quản lý đầu tư, gắn
kết chặt chẽ giữa quản lý nhà nước về quy hoạch với đầu tư phát triển qua các
quy định như bỏ quy định về Danh mục dự án trong nội dung quy hoạch để bảo đảm
linh hoạt trong tổ chức thực hiện quy hoạch; tránh tình trạng “quy hoạch chạy
theo dự án”; đơn giản hoá trình tự, thủ tục đánh giá sự phù hợp của chủ trương
đầu tư, dự án đầu tư với quy hoạch.
Trong đó, việc đánh giá
sự phù hợp này dựa trên việc quy định ba nguyên tắc.
Một là,
việc chấp thuận hoặc phê duyệt chủ trương đầu tư của dự án chỉ cần căn cứ vào một
trong các quy hoạch thuộc hệ thống quy hoạch để đánh giá sự phù hợp của dự án.
Hai là,
đối với dự án đầu tư xây dựng sửa chữa, tu bổ, hoàn thiện, nâng cấp, cải tạo, mở
rộng công trình hiện có hoặc xây dựng mới công trình thay thế công trình hiện
có và giữ nguyên mục tiêu, địa điểm, quy mô thì không yêu cầu đánh giá sự phù hợp
của dự án với quy hoạch.
Ba là,
trường hợp thực hiện dự án đầu tư công đặc biệt, dự án đầu tư công khẩn cấp
theo quy định của pháp luật về đầu tư công; dự án khác theo chỉ đạo của Bộ
Chính trị, Ban Bí thư Trung ương Đảng, Đảng ủy Chính phủ thì cơ quan, người có
thẩm quyền quyết định đầu tư dự án được phép quyết định đầu tư khác với quy hoạch
có liên quan, bảo đảm phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước.
Đồng thời, Luật cũng
quy định dự án được triển khai ngay mà không cần chờ điều chỉnh quy hoạch khi nội
dung quy hoạch có sự mâu thuẫn với nhau. Sau khi dự án được quyết định đầu tư,
thì quy hoạch có liên quan có nội dung mâu thuẫn với quyết định đầu tư phải được
kịp thời rà soát, điều chỉnh theo trình tự, thủ tục rút gọn.
Với những đổi mới nói
trên, Luật Quy hoạch năm 2025 được kỳ vọng sẽ giải quyết các khó khăn, vướng mắc
trong đánh giá sự phù hợp của dự án với quy hoạch, đẩy nhanh tiến độ của các dự
án đầu tư, đặc biệt là các dự án quan trọng nhằm hiện thực hóa nhiều chủ
trương, chính sách của Đảng, tạo ra động lực mới cho phát triển, huy động có hiệu
quả mọi nguồn lực, mọi thành phần kinh tế tham gia vào phát triển đất nước, nhất
là phát huy vai trò của khu vực kinh tế tư nhân.
Với những thay đổi lớn như Thứ trưởng
vừa chia sẻ, liệu Luật mới có ảnh hưởng tới những quy hoạch cũ đang triển khai
không?
Một trong những yêu cầu
đối với việc sửa đổi Luật Quy hoạch đã được Bộ Chính trị đặt ra là “Đối với hệ
thống quy hoạch đã được xây dựng và đang hoạt động ổn định, không có thay đổi
khi thực hiện sáp nhập, điều chỉnh địa giới và không có vướng mắc phát sinh
trong thực tiễn thì có thể theo phương án tiếp tục thực hiện”.
Đồng thời, nguyên tắc
cơ bản của hoạt động quy hoạch là “Bảo đảm sự tuân thủ, tính liên tục, kế thừa,
ổn định, thứ bậc trong hệ thống quy hoạch”.
Với tinh thần đó, Luật
Quy hoạch năm 2025 đã quy định: Quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng, quy hoạch
tỉnh thời kỳ 2021-2030 và điều chỉnh quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng,
quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030 và các quy hoạch có tính chất kỹ thuật, chuyên
ngành đã được quyết định hoặc phê duyệt được tiếp tục thực hiện đến hết thời kỳ
quy hoạch hoặc đến khi quy hoạch được thay thế theo quy định của pháp luật.
Cùng với đó, kế hoạch
thực hiện quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh, quy hoạch có
tính chất kỹ thuật, chuyên ngành đã được ban hành thì thực hiện cho đến hết thời
hạn hiệu lực của quy hoạch hoặc cho đến khi quy hoạch được phê duyệt điều chỉnh
theo quy định của Luật này.
Vì vậy, các quy định
nói trên sẽ bảo đảm tránh khoảng trống pháp lý, không làm gián đoạn hoạt động
quản lý của các ngành, các cấp khi triển khai thực hiện Luật Quy hoạch năm
2025.
Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 1-2026 phát hành ngày 5/1/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:
Link: https://vneconomy.vn/don-doc-tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-01-2026.htm
–
