|
Lời toà soạn: Căng thẳng ở Trung Đông, xăng dầu là mặt hàng chiến lược đầu tiên biến động lớn, tác động trực tiếp đến kinh tế thế giới cũng như Việt Nam. Khi nguồn cung gián đoạn, giá tăng cao, nền kinh tế dễ chịu áp lực lớn, thậm chí đối mặt nguy cơ “đình lạm”. Tuy nhiên, trong khoảng một tháng qua, nguồn cung xăng dầu trong nước cơ bản được bảo đảm, chuỗi cung ứng duy trì thông suốt. Sự linh hoạt trong điều hành giá xăng dầu, cùng những quyết sách “thần tốc” của Nhà nước đã góp phần củng cố niềm tin của doanh nghiệp và người dân, hỗ trợ ổn định kinh doanh, phát triển kinh tế. VietNamNet khởi đăng loạt bài về góc nhìn trên. |
Những tuần gần đây, xung đột quân sự tại Trung Đông leo thang đã tạo ra “nút thắt năng lượng lớn”, khiến mỗi ngày khoảng 11 triệu thùng dầu vận chuyển qua eo biển Hormuz bị gián đoạn.
Cú sốc năng lượng này không chỉ đẩy giá dầu thô tăng vọt mà còn lan rộng, tác động đến lạm phát, chi phí nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế toàn cầu.
Với Việt Nam, bài toán đặt ra là làm thế nào để nâng quy mô dự trữ, bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh nguồn lực ngân sách còn hạn chế.
Nâng dự trữ lên 90 ngày là cần thiết
Tại Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2030 mức dự trữ xăng dầu đạt khoảng 90 ngày nhập ròng. Cùng với đó, xây dựng hệ thống kho dự trữ dầu thô, xăng dầu phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội và an ninh năng lượng quốc gia cả trên đất liền và trên biển.
Cuối tháng 3 vừa qua, trong buổi làm việc với Tổ công tác an ninh năng lượng về các giải pháp trước tác động từ diễn biến phức tạp của cuộc xung đột quân sự tại Trung Đông, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính yêu cầu Bộ Công Thương nghiên cứu các giải pháp nâng cao năng lực dự trữ xăng dầu, hướng tới mục tiêu đảm bảo mức dự trữ tối thiểu tương đương 90 ngày nhập khẩu. Đồng thời, triển khai ngay việc xây dựng kho dự trữ xăng dầu chiến lược tại Nghi Sơn (Thanh Hóa).
Theo ông Nguyễn Tiến Thoả, Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam, dự trữ quốc gia đối với các vật tư, hàng hóa chiến lược nói chung và xăng dầu nói riêng là nguồn lực quan trọng do Nhà nước thực hiện và quản lý.
Nguồn lực này có ý nghĩa đặc biệt trong việc ứng phó kịp thời với các tình huống đột xuất, cấp bách như thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn, đồng thời bảo đảm an ninh, quốc phòng, bình ổn thị trường và an sinh xã hội.
Thực tế cho thấy, nhu cầu dự trữ các vật tư, hàng hóa chiến lược ngày càng cấp thiết để chủ động ứng phó với thiên tai, đặc biệt trong mùa mưa lũ những năm gần đây.
Cùng với đó, nguy cơ đứt gãy nguồn cung xăng dầu toàn cầu do xung đột tại Trung Đông trong tháng 3/2026 càng làm nổi bật yêu cầu sớm xây dựng nguồn lực dự trữ đủ mạnh.
“Điều này nhằm bảo đảm dòng chảy xăng dầu cho nền kinh tế luôn thông suốt, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng, góp phần giữ vững an ninh năng lượng quốc gia trong mọi tình huống”, ông Thoả nhấn mạnh.
Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân, nguồn dự trữ quốc gia hiện mới chỉ đáp ứng khoảng 7-10 ngày sử dụng. Ngoài ra, Việt Nam còn có dự trữ thương mại tại các doanh nghiệp đầu mối (khoảng 20 ngày), thương nhân phân phối (khoảng 5 ngày) và lượng dự trữ trong sản xuất tại hai nhà máy lọc dầu.
Theo đánh giá của chuyên gia, mức dự trữ này vẫn còn thấp so với mục tiêu khoảng 90 ngày nhập khẩu ròng được nêu tại Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị.
Cần doanh nghiệp chung vai “gánh” cùng Nhà nước
Để đạt mục tiêu nâng dự trữ xăng dầu quốc gia lên 90 ngày, Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam cho rằng cần đổi mới căn bản cơ chế, chính sách đối với dự trữ Nhà nước.
Theo đó, cần đẩy mạnh xã hội hóa, huy động tối đa nguồn lực từ Nhà nước, doanh nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài trong phát triển hạ tầng và quản lý dự trữ.
Cùng với đó, cần ban hành các chính sách hỗ trợ về đất đai, thuế, phí, lãi suất; hỗ trợ chi phí quản lý, duy trì, bảo quản, đồng thời xây dựng cơ chế chia sẻ rủi ro và luân chuyển hàng hóa linh hoạt giữa mua vào – bán ra.
Bên cạnh đó, việc phân cấp, phân quyền quản lý phải rõ ràng, minh bạch, gắn với cải cách thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa. Đặc biệt, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác quản lý, ông Thoả lưu ý.
Nhấn mạnh dự trữ xăng dầu quốc gia nhằm bảo đảm nguồn cung và ổn định giá trong những tình huống cấp bách, ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, cho rằng cần nguồn ngân sách rất lớn để nâng mức dự trữ lên 90 ngày.
Trong bối cảnh kinh tế nước ta hiện nay, theo ông, việc dồn toàn bộ ngân sách để đạt mục tiêu dự trữ xăng dầu quốc gia là thách thức lớn. Bởi ngoài tiền mua xăng dầu, chúng ta còn phải xây dựng hạ tầng kho dự trữ. Do đó, cần lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt hơn, thay vì để Nhà nước “gánh” hết.
Về bài toán hạ tầng, vị Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam gợi mở phương án khả thi là thực hiện cơ chế xã hội hoá. Theo đó, Nhà nước khuyến khích các doanh nghiệp có đủ năng lực tham gia xây hệ thống kho chứa xăng dầu dự trữ tiêu chuẩn. Sau đó Nhà nước thuê lại để phục vụ mục tiêu dự trữ quốc gia.
Song song đó, Nhà nước có thể kết hợp giữa dự trữ quốc gia và dự trữ lưu thông tập trung. Theo hướng này, bên cạnh phần dự trữ sử dụng ngân sách Nhà nước, cần hình thành một hệ thống dự trữ lưu thông nhưng được quản lý tập trung, thay vì phân tán tại các doanh nghiệp như hiện nay. Hệ thống này cần đặt dưới sự điều phối thống nhất của Bộ Công Thương, nhằm nâng cao hiệu quả điều tiết trên phạm vi toàn quốc.
“Việc dự trữ lưu thông tập trung có thể hình thành từ nguồn lực Quỹ Bình ổn giá xăng dầu”, ông Bảo gợi mở thêm.
Ông cho rằng, việc duy trì Quỹ Bình ổn giá xăng dầu chủ yếu dưới dạng tiền mặt chỉ giúp hạn chế “cú sốc giá” trong ngắn hạn, đồng thời tạo áp lực trong quản lý. Vì vậy, để tối ưu hiệu quả, cần phân bổ quỹ linh hoạt giữa tiền và hàng hóa, chẳng hạn duy trì khoảng 30% tiền mặt và 70% hàng hóa khi giá xăng dầu ở mức thấp.
Theo Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, các giải pháp này không chỉ giảm áp lực đầu tư công mà còn tận dụng hiệu quả nguồn lực xã hội, qua đó góp phần bình ổn giá, bảo đảm nguồn cung và tăng cường an ninh năng lượng quốc gia.
Nếu được triển khai hiệu quả, dự trữ xăng dầu quốc gia có thể nâng lên trên 90 ngày.
Giá xăng dầu biến động mạnh đang thúc đẩy người dân và doanh nghiệp thay đổi thói quen, từ giảm sử dụng phương tiện cá nhân đến chuyển sang năng lượng sạch để tiết kiệm chi phí và thích ứng.
Nhờ phản ứng nhanh, chủ động các giải pháp ứng phó cùng những quyết sách linh hoạt của nhà điều hành, nguồn cung xăng dầu được đảm bảo, xử lý hiệu quả, góp phần duy trì hoạt động liên tục của nền kinh tế.
Linh hoạt trong điều hành cùng những quyết sách “thần tốc” của Nhà nước, không chỉ “phanh” được đà tăng mà còn kéo giá xăng dầu giảm, qua đó góp phần ổn định mọi mặt của đời sống và kinh tế.
