Định hướng đổi mới mô hình phát triển quốc gia

Trong định hướng đổi mới mô hình kinh tế của đất nước, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần từng bước hình thành một hệ sinh thái tăng trưởng mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhằm tạo ra động lực phát triển bền vững trong dài hạn. Theo đó, mô hình tăng trưởng cần chuyển dần từ phụ thuộc vào tài nguyên và phát triển kinh tế truyền thống sang phát triển dựa trên tri thức, công nghệ, năng suất và giá trị gia tăng, đồng thời con người cần phải được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển…

“Đổi mới mô hình phát triển quốc gia cần được thực hiện dựa
trên 5 thành tố chính, gồm: quản trị quốc gia, phát triển kinh tế, phát triển
xã hội, quản trị môi trường, đối ngoại và phòng thủ quốc gia.

Thứ nhất, đổi mới
mô hình quản trị quốc gia. Trước hết là đổi mới tổ chức bộ máy và phân công quyền
lực nhà nước. Hiện nay, Việt Nam đang triển khai rất tích cực việc tái cấu trúc
bộ máy theo hướng tinh gọn, rõ đầu mối. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là phải phối hợp
quyền lực và phối hợp liên ngành như thế nào để không bị đứt gãy, phân mảnh, bảo
đảm mọi hoạt động được vận hành nhịp nhàng, hiệu quả. Đồng thời, cần tiếp tục
tăng cường phân cấp, phân quyền, cũng như tính toán hợp lý việc phân công quyền
lực trong giai đoạn tới.

Bên cạnh đó, cần đổi mới thể chế pháp luật và phương thức quản
trị vận hành. Theo đó, cần chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển; từ
quản lý theo hành vi, quy trình sang quản lý theo mục tiêu và kết quả đầu ra; từ
Nhà nước can thiệp sang Nhà nước kiến tạo và phát triển; từ quản lý cứng nhắc
sang quản trị linh hoạt, thích ứng. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích đội
ngũ cán bộ thích ứng với thay đổi, thúc đẩy sáng tạo; xây dựng nền quản trị dựa
trên dữ liệu, công nghệ số cùng hệ sinh thái số và dữ liệu đồng bộ, đầy đủ.

Thứ hai, đổi mới
mô hình phát triển kinh tế. Trước hết, cần đổi mới thể chế kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa, bao gồm vai trò của các chủ thể trong nền kinh tế, cơ
chế vận hành theo nguyên tắc thị trường, cũng như thể chế cho kinh tế số, kinh
tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Chỉ khi đổi mới được thể chế kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa mới có thể tạo ra khuôn khổ phù hợp cho mô hình tăng trưởng
quốc gia trong giai đoạn mới.

Thứ ba, đổi mới mô
hình phát triển văn hóa – xã hội. Trong đó, cần đổi mới giáo dục, đào tạo và
phát triển nguồn nhân lực, với trọng tâm chuyển từ giáo dục kiến thức sang nâng
cao năng lực và khả năng sáng tạo. Trong lĩnh vực y tế, cần chuyển từ mô hình lấy
chữa bệnh làm chính sang chú trọng phòng bệnh, đồng thời tăng cường phối hợp giữa
y tế công và tư, đẩy mạnh chuyển đổi số trong y tế. Cùng với đó, cần chủ động bảo
đảm an sinh xã hội theo hướng bao trùm và bền vững; phát huy vai trò của văn
hóa như một nguồn lực nội sinh, trở thành động lực cho phát triển đất nước.

Thứ tư, đổi mới mô
hình quản trị môi trường. Trong đó, ESG có thể được xem là một thách thức,
nhưng nếu được triển khai hiệu quả thì cũng sẽ trở thành công cụ quan trọng để
nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy hội nhập, thu hút đầu tư và biến các
tiêu chí này thành nguồn lực cho phát triển. Đồng thời, cần chuyển từ khai thác
tài nguyên sang quản trị tài nguyên dựa trên các yếu tố xanh, giảm phát thải
carbon và kinh tế tuần hoàn; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, nâng cao khả năng chống
chịu trước biến đổi khí hậu.

Thứ năm, đổi mới đối
ngoại và phòng thủ quốc gia. Về đối ngoại, cần thay đổi cách tiếp cận khi không
chỉ tập trung vào mục tiêu kinh tế hay thu hút đầu tư như trước đây, mà phải hướng
tới nâng cao vị thế, tiềm lực quốc gia và năng lực tự chủ chiến lược. Việc thu
hút đầu tư, liên kết và hợp tác quốc tế cần luôn gắn với yêu cầu tăng cường nội
lực, qua đó tạo thêm tiềm lực cho quốc gia trong bảo đảm tự chủ chiến lược. Bên
cạnh đó, hoạt động quốc phòng và phòng thủ quốc gia cũng cần được đặt trong bối
cảnh mới của hội nhập quốc tế, đồng thời gắn chặt với những tiến bộ của khoa học
và công nghệ hiện đại”.

“Hải Phòng nhìn nhận đổi mới mô hình phát triển không đơn
thuần là điều chỉnh cơ cấu kinh tế hay bổ sung thêm một số chương trình chuyển
đổi số. Bản chất cốt lõi ở đây chính là sự chuyển đổi căn bản về tư duy phát
triển, cách tổ chức nền kinh tế, phương thức quản trị đô thị và cách kiến tạo động
lực tăng trưởng mới.

Thành phố đã lựa chọn mô hình phát triển dựa trên khoa học,
công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; trong đó lấy con người làm trung
tâm, tri thức và công nghệ làm nền tảng, đổi mới sáng tạo làm động lực, quản trị
hiện đại làm công cụ tạo lợi thế cạnh tranh, và các không gian phát triển chiến
lược của thành phố làm nơi hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng mới.

Đặc biệt, Thành phố Hải Phòng xác định 4 trụ cột chiến lược
của mô hình mới:

Một là, tái cấu
trúc kinh tế dựa trên công nghệ cao: chuyển từ tư duy “thu hút sản xuất” sang
“kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao”. Xây dựng các đô thị công
nghiệp cảng biển xanh, sinh thái, kết nối cả trong thế giới thực và thế giới số.
Tại đây, các nhà máy không chỉ có quy mô lớn mà phải là những “nhà máy thông
minh”, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, tận dụng được lợi thế công nghệ,
năng suất và đổi mới sáng tạo.

Hai là, kinh tế số
và logistics thông minh. Kinh tế số không chỉ là xu thế công nghệ, mà là yêu cầu
chiến lược để Hải Phòng giữ vững và nâng cao vị thế cạnh tranh quốc tế. Hải
Phòng sẽ tập trung vào kinh tế dữ liệu, cảng biển thông minh, kinh tế biển xanh
và các trung tâm logistics quy mô lớn gắn liền với đường sắt tốc độ cao và hàng
không.

Ba là, quản trị đô
thị dựa trên dữ liệu. Thành phố sẽ được quản trị bằng dữ liệu thời gian thực
thông qua bản sao số đô thị (Digital Twin) và trí tuệ nhân tạo (AI), giúp chính
quyền phân tích thông minh, dự báo sớm và ra quyết định nhanh chóng, chính xác
và minh bạch, từng bước tái cấu trúc năng lực điều hành của chính quyền đô thị.

Bốn là, mở rộng
thí điểm ứng dụng các tiến bộ khoa học, công nghệ, ứng dụng mới và giải pháp
thông minh để người dân được hưởng thụ các dịch vụ, tiện ích tốt nhất trong y tế,
giáo dục, văn hóa, mở rộng cơ hội phát triển, gìn giữ, bảo tồn và phát huy các
giá trị di sản, xây dựng thành phố đáng sống tầm cỡ quốc tế.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Hải Phòng tập trung vào 6
nhóm giải pháp, gồm: đột phá về thể chế; xây dựng hạ tầng chiến lược; phát triển
doanh nghiệp là trọng tâm của đổi mới mô hình phát triển; phát triển hệ sinh
thái đổi mới sáng tạo thực chất; lấy con người làm trung tâm và mục tiêu của
chuyển đổi số; hướng tới phát triển bền vững và phát huy giá trị bản sắc của
thành phố”.

“Trong nhiều năm qua, mô hình tăng trưởng dựa trên các động lực
truyền thống  đã đóng vai trò quan trọng
trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, cải
thiện đời sống người dân và tạo nền tảng cho sự phát triển của cả vùng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển mới, đối với An Giang,
chúng tôi nhận thấy mô hình tăng trưởng cũ đang dần chạm tới ngưỡng phát triển.
Theo kịch bản tăng trưởng năm 2026 của tỉnh, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản
dự kiến chỉ tăng khoảng 3,5-3,8%, trong khi khu vực công nghiệp, xây dựng và dịch
vụ phải đạt mức tăng từ 10-14% mới có thể bảo đảm mục tiêu tăng trưởng GRDP
trên 10%.

Điều đó cho thấy một thực tế là các động lực tăng trưởng
truyền thống không còn đủ sức tạo ra những bước phát triển nhanh hơn cho nền
kinh tế địa phương trong giai đoạn tới.

Từ thực tiễn đó, An Giang xác định việc đổi mới mô hình tăng
trưởng ở cấp địa phương phải là sự chuyển đổi căn bản trong cách thức tạo ra
tăng trưởng. Theo đó, cần chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào tài nguyên sang
tăng trưởng dựa trên tri thức và dữ liệu; từ phát triển theo chiều rộng sang
phát triển theo chiều sâu; từ cạnh tranh bằng chi phí thấp sang cạnh tranh bằng
công nghệ, chất lượng quản trị và năng suất; đồng thời, chuyển từ tăng trưởng dựa
chủ yếu vào sản lượng sang tăng trưởng dựa trên giá trị gia tăng, năng suất và
đổi mới sáng tạo.

Qua thực tiễn triển khai, An Giang nhận thấy rằng nếu không
có sự phát triển đồng bộ về hạ tầng số, logistics, dữ liệu, nguồn nhân lực số,
cùng với các cơ chế, chính sách đủ mạnh để khuyến khích đầu tư và thúc đẩy liên
kết vùng, thì việc đổi mới mô hình tăng trưởng sẽ rất khó thực hiện, không chỉ
đối với An Giang mà cả khu vực Đồng bằng sông Cửu Long trong thời gian tới.

Từ đó, tỉnh kiến nghị Trung ương tiếp tục quan tâm, hỗ trợ
xây dựng cơ chế, chính sách và đầu tư đồng bộ nhằm tạo điều kiện cho các địa
phương triển khai hiệu quả mô hình tăng trưởng mới, phù hợp với yêu cầu phát
triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới”.

“Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã bước đầu định hình khá đầy
đủ những nội hàm cốt lõi của mô hình phát triển Việt Nam trong kỷ nguyên mới, từ
bối cảnh phát triển, mục tiêu, quan điểm, cơ chế vận hành đến các nhiệm vụ trọng
tâm và đột phá chiến lược. Trong đó, tập trung vào bốn nội dung quan trọng.

Thứ nhất, mô hình
phát triển mới của Việt Nam xác định lấy con người làm trung tâm, năng lực tự
chủ của quốc gia làm nền tảng; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển
đổi số là động lực chủ yếu; phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống
của người dân là mục tiêu cao nhất. Đặc biệt, phát triển kinh tế phải gắn liền
với tiến bộ, công bằng xã hội và phát triển con người một cách toàn diện.

Bên cạnh đó, đổi mới mô hình phát triển cũng được đặt ra rất
rõ trong bối cảnh quốc tế và trong nước. Văn kiện đồng thời chỉ ra những giải
pháp trọng tâm nhằm hoàn thiện mô hình phát triển mới, đặc biệt là tiếp tục
hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Trong đó,
thể chế chính trị giữ vai trò trọng tâm, thể chế kinh tế là trung tâm, còn các
thể chế khác giữ vai trò quan trọng và cần được hoàn thiện đồng bộ. Mục tiêu của
quá trình này không chỉ là tháo gỡ các điểm nghẽn phát triển mà còn tạo dựng một
hệ sinh thái mới cho tăng trưởng, đặc biệt ưu tiên các lĩnh vực khoa học, công
nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Thứ hai, phát triển
mạnh mẽ khoa học, công nghệ đi cùng với phát triển con người, đặc biệt là nguồn
nhân lực chất lượng cao. Đây được xem là yếu tố quyết định để nâng cao năng suất
lao động, năng lực cạnh tranh và khả năng tự chủ của nền kinh tế trong dài hạn.

Thứ ba, phát triển
hạ tầng tiếp tục được xác định là một nội dung trọng tâm trong đổi mới mô hình
tăng trưởng. Nội hàm của hạ tầng không chỉ dừng ở hạ tầng kinh tế – xã hội truyền
thống mà còn bao gồm hạ tầng phục vụ khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và
chuyển đổi số. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để thúc đẩy hình thành các động lực
tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

Thứ tư, nâng cao
vai trò của doanh nghiệp, nhất là khu vực kinh tế tư nhân. Trong bối cảnh phát
triển mới, nếu tận dụng và phát huy tốt vai trò của cộng đồng doanh nghiệp, đặc
biệt là doanh nghiệp tư nhân, Việt Nam sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để thúc đẩy
ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào hoạt động sản
xuất, kinh doanh, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo động lực tăng trưởng
mới cho nền kinh tế”.

“Thành phố Cần Thơ xác định lấy khoa học, công nghệ, đổi mới
sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực trọng tâm để chuyển đổi mô hình tăng trưởng
từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, hướng tới nâng cao chất lượng
tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Ngay từ đầu nhiệm kỳ, thành
phố đã xây dựng tương đối đầy đủ cơ sở chính trị và pháp lý nhằm triển khai định
hướng phát triển này một cách đồng bộ và bài bản.

Về mô hình phát triển, Cần Thơ định hướng tập trung vào các
nội dung trọng tâm như phát triển kinh tế nhanh và bền vững dựa trên khoa học –
công nghệ; xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ; phát triển nguồn nhân lực
chất lượng cao; hoàn thiện thể chế; đồng thời thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới
sáng tạo và khởi nghiệp.

Trong thời gian qua, thành phố Cần Thơ đã nỗ lực triển khai
các nội dung của Nghị quyết số 57-NQ/TW và từng bước hình thành mô hình phát
triển dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thông qua nhiều giải
pháp cụ thể.

Thứ nhất, tập
trung xây dựng và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tăng cường ký kết hợp
tác với các cơ quan, đơn vị nhằm thúc đẩy kết nối giữa trường đại học, viện
nghiên cứu và doanh nghiệp. Đây được xem là nền tảng quan trọng để thúc đẩy hoạt
động nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa các sản phẩm khoa học
– công nghệ.

Thứ hai, thành lập
Quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo nhằm hỗ trợ các hoạt động
nghiên cứu, khởi nghiệp và phát triển công nghệ mới trên địa bàn.

Thứ ba, từng bước
xây dựng các “bài toán lớn” gắn với nhu cầu phát triển thực tiễn, đồng thời ban
hành cơ chế đặt hàng và giao nhiệm vụ nghiên cứu khoa học. Mô hình này bước đầu
đã mang lại hiệu quả tích cực trong việc gắn nghiên cứu với nhu cầu phát triển
kinh tế – xã hội của địa phương.

Thứ tư, tập trung
phát triển mô hình nông nghiệp công nghệ cao và nông nghiệp số, phù hợp với vai
trò trung tâm của vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong lĩnh vực nông nghiệp và chế
biến nông sản.

Thứ năm, xây dựng
mô hình phát triển dựa trên trung tâm dữ liệu và hệ thống điều hành số cho toàn
vùng Đồng bằng sông Cửu Long, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý, điều
hành và phát triển kinh tế vùng.

Thứ sáu, đẩy mạnh
xây dựng Trung tâm đổi mới sáng tạo trên địa bàn thành phố, hướng tới vai trò
trung tâm đổi mới sáng tạo của khu vực.

Thứ bảy, từng bước
hình thành khu công nghệ thông tin tập trung và khu công nghệ cao, tạo nền tảng
thu hút doanh nghiệp công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế
số. Theo đánh giá của thành phố, các mô hình này bước đầu đã phát huy hiệu quả
tích cực trong thực tiễn.

Về tổ chức thực hiện, trong quá trình xây dựng mô hình Trung
tâm đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp mang tầm khu vực tại Cần Thơ, thành phố đã
thử nghiệm nhiều cách tiếp cận khác nhau. Ban đầu, mô hình chủ yếu do Nhà nước
triển khai. Sau đó, thành phố mở rộng sang mô hình công ty cổ phần đổi mới sáng
tạo nhằm huy động thêm nguồn lực xã hội. Đồng thời, Cần Thơ cũng từng bước giao
cho doanh nghiệp chủ động triển khai một số mô hình đổi mới sáng tạo và phát
triển công nghệ.

Đối với các mô hình khu công nghệ số, khu công nghệ thông
tin tập trung và khu công nghệ cao, thành phố đã bước đầu xây dựng và đưa vào
triển khai tương đối hiệu quả, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế số và hệ
sinh thái đổi mới sáng tạo của địa phương trong thời gian tới”.

“Trong quá trình kiến tạo mô hình phát triển quốc gia trong
kỷ nguyên mới, có hai vấn đề lớn mang tính căn cơ, có ý nghĩa quyết định đối với
vị thế phát triển và năng lực cạnh tranh dài hạn của Việt Nam cần đặc biệt tập
trung giải quyết.

Thứ nhất, Việt Nam
phải giải quyết được bài toán chuyển đổi căn bản “logic phát triển quốc gia”
trong bối cảnh thế giới đang bước sang một phương thức phát triển mới.

Trong phần lớn thế kỷ 20, sức mạnh quốc gia chủ yếu được quyết
định bởi tài nguyên thiên nhiên, vốn, lao động giá rẻ và quy mô sản xuất công
nghiệp. Nhưng trong thế kỷ 21, đặc biệt dưới tác động của trí tuệ nhân tạo, dữ
liệu lớn, công nghệ số và kinh tế xanh, nền tảng cạnh tranh quốc gia đang dịch
chuyển rất nhanh sang tri thức, công nghệ, dữ liệu và năng lực sáng tạo. Điều
đó đặt ra cho Việt Nam một yêu cầu rất căn bản: phải chuyển từ mô hình phát triển
dựa trên khai thác lợi thế sẵn có sang mô hình phát triển dựa trên kiến tạo lợi
thế mới. Đây là sự thay đổi về chất của tư duy phát triển. 

Đặc biệt, nhiệm vụ chiến lược của Việt Nam trong giai đoạn tới
là phải chuyển mạnh từ tư duy “phát triển dựa vào nguồn lực sẵn có” sang tư duy
“kiến tạo năng lực phát triển mới”. Trong mô hình đó thì khoa học, công nghệ và
đổi mới sáng tạo phải trở thành động lực chủ đạo của tăng trưởng; dữ liệu phải
được xác định là tài nguyên chiến lược; nguồn nhân lực chất lượng cao phải là
năng lực cạnh tranh cốt lõi; doanh nghiệp đổi mới sáng tạo phải trở thành trung
tâm của hệ sinh thái phát triển quốc gia.

Thứ hai, cần tạo
ra một cuộc đổi mới mang tính đột phá về thể chế và năng lực quản trị quốc gia
trong bối cảnh phương thức phát triển toàn cầu đang thay đổi sâu sắc.

Đặc biệt, trong giai đoạn tới, có ba vấn đề thể chế cần đặc
biệt quan tâm: xây dựng thể chế đủ linh hoạt để thích ứng với tốc độ biến đổi rất
nhanh của khoa học, công nghệ và kinh tế số; hình thành mô hình quản trị quốc
gia dựa trên dữ liệu và điều hành thời gian thực, thay cho mô hình quản lý phân
tán, phản ứng chậm và nặng về thủ tục; kiến tạo cơ chế phát triển đồng bộ giữa
Nhà nước, thị trường và xã hội, trong đó doanh nghiệp được xác định là trung
tâm của đổi mới sáng tạo, còn con người là chủ thể trung tâm của phát triển.

Đổi mới mô hình phát triển quốc gia hiện nay thực chất không
chỉ là thay đổi cách thức tăng trưởng, mà là tái kiến tạo toàn bộ nền tảng vận
hành của quốc gia trong kỷ nguyên số. Đây không chỉ là yêu cầu phát triển, mà
còn là yêu cầu mang tính chiến lược để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng trở
thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045”.

“Có bốn trọng tâm quan trọng liên quan đến quá trình ứng dụng
khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số hiện nay.

Thứ nhất, về thể
chế, trong thực tế, quá trình cải cách thể chế thường được triển khai theo hướng
từ trên xuống, nhưng phần lớn các ứng dụng có khả năng lan tỏa và mang lại lợi
ích thiết thực cho đông đảo người dân lại thường bắt đầu từ nhu cầu thực tiễn ở
cơ sở, tức là từ dưới lên. Một trong những giải pháp hiệu quả hiện nay là triển
khai các mô hình thí điểm có kiểm soát. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều địa
phương vẫn gặp khó khăn do chưa có cơ chế đủ rõ ràng để bảo vệ quyền chủ động đổi
mới, đặc biệt về thẩm quyền, không gian thử nghiệm, thời gian triển khai và cơ
chế cho phép đột phá về quy định đối với những địa phương dám nghĩ, dám làm và
dám chịu trách nhiệm.

Thứ hai, người dân
chính là đối tượng được phục vụ nên cần đặc biệt quan tâm tới trải nghiệm thụ
hưởng của người dân trong quá trình chuyển đổi số. Những công nghệ phục vụ quản
lý như giám sát, sàng lọc, truy vết, đánh giá hay dự báo đều rất cần thiết,
nhưng như vậy vẫn chưa đủ, bởi phần lớn mới dừng ở vai trò công cụ hỗ trợ quản
lý cấp cao mà chưa trực tiếp giúp nâng cao năng suất và hiệu quả ở cấp cơ sở.

Dữ liệu là yếu tố vô cùng quan trọng, nhưng trải nghiệm của
người dùng có lẽ còn quan trọng hơn. Hiện nay, nhiều mô hình ngôn ngữ lớn hay
công nghệ trí tuệ nhân tạo chủ yếu tập trung xây dựng “trợ lý thông minh” phục
vụ cơ quan quản lý nhà nước, trong khi chưa thật sự khuyến khích việc tối ưu
nguồn lực xã hội thông qua hỗ trợ kinh tế số cho các hộ kinh doanh vừa, nhỏ và
siêu nhỏ.

Thứ ba, tri thức bản
địa trong ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tính đồng
bộ, liên thông về dữ liệu là rất cần thiết. Tuy nhiên, đặc trưng địa phương và
bản sắc văn hóa cũng cần được tôn trọng và gìn giữ. Điều đó đồng nghĩa với việc
phải tối ưu hóa mức độ hài lòng của người dân và đối tượng thụ hưởng nhưng
không làm mất đi bản sắc riêng của từng địa phương.

Thứ tư, cần kiến tạo
môi trường khuyến khích và nuôi dưỡng các ý tưởng sáng tạo trong ứng dụng công
nghệ mới. Nếu không dám thử nghiệm và ứng dụng công nghệ mới thì sẽ rất khó tạo
ra các bước phát triển đột phá”.

“Một quốc gia muốn phát triển nhanh và bền vững cần phải có
triết lý đúng về mô hình phát triển và quản trị quốc gia. Triết lý ở đây có thể
được hiểu là hệ thống những quan điểm cốt lõi và nền tảng, đóng vai trò định hướng
cho tư duy và hành động của các chủ thể trong quá trình phát triển. Đối với quản
trị quốc gia, đó là hệ thống quan điểm nền tảng định hướng cho cách thức tổ chức,
vận hành và phát triển đất nước trong dài hạn.

Theo đó, có ba nhóm triết lý cần được chú trọng:

Thứ nhất, nhóm triết
lý về mục tiêu phát triển. Trong nhóm này có bốn nội dung cốt lõi. Một, triết
lý phát triển vì con người, trong đó người dân vừa là trung tâm, là chủ thể, là
mục tiêu, đồng thời cũng là động lực của sự phát triển. Mọi chính sách và mô
hình phát triển cuối cùng đều phải hướng tới nâng cao chất lượng cuộc sống và tạo
điều kiện để con người phát triển toàn diện. Hai, triết lý quản trị phát triển
toàn diện và bao trùm, bảo đảm không bỏ sót lĩnh vực, không bỏ lại phía sau bất
kỳ nhóm đối tượng nào trong quá trình phát triển. Ba, triết lý phát triển nhanh,
nhằm tận dụng cơ hội của thời đại, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và rút
ngắn khoảng cách phát triển với các nước tiên tiến. Bốn, triết lý phát triển bền
vững, bảo đảm sự hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội, bảo vệ môi
trường và phát triển con người trong dài hạn.

Thứ hai, nhóm triết
lý về động lực phát triển. Trong đó, động lực quan trọng đầu tiên là phát triển
dựa trên tri thức; tiếp theo là dựa trên công nghệ; thứ ba là đổi mới sáng tạo;
và cuối cùng là phát triển dựa trên dữ liệu.

Đặc biệt, phát triển công nghệ có vai trò vô cùng quan trọng
trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên, quản trị dựa trên tri thức vẫn là yếu tố
không thể thiếu nhằm bảo đảm nền tảng cho hiệu quả, chất lượng và tính bền vững
của quá trình phát triển. Công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được đặt
trên nền tảng tri thức và năng lực quản trị phù hợp.

Thứ ba, nhóm triết
lý về nội dung, bao gồm năm nội dung trọng tâm: (i) Nhà nước cần đóng vai trò
kiến tạo phát triển, tạo môi trường thuận lợi và động lực cho các chủ thể trong
nền kinh tế, (ii) thể chế phải đi trước một bước, giữ vai trò mở đường cho đổi
mới và phát triển; (iii) tinh thần đổi mới sáng tạo cần được duy trì liên tục để
thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của bối cảnh mới; (iv) định hướng phát
triển theo hướng mở, tăng cường kết nối và hợp tác trong nước cũng như quốc tế;
(v) khả năng thích ứng linh hoạt trước những biến động của thế giới và nền kinh
tế toàn cầu sẽ là yếu tố đặc biệt quan trọng để bảo đảm sự phát triển bền vững
trong dài hạn”.

“Về mô hình phát triển kinh tế, có ba nội hàm quan trọng mà
Việt Nam cần đặc biệt chú ý trong giai đoạn tới, trong đó cốt lõi là phải đặt
con người ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển.

Cụ thể, các chính sách phát triển kinh tế không chỉ hướng tới
mục tiêu tăng trưởng đơn thuần mà cần gắn chặt với các chính sách xã hội và hệ
thống an sinh xã hội, bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội thụ hưởng thành quả
phát triển. Đây cũng chính là vấn đề đặt ra đối với Việt Nam hiện nay: Làm thế
nào để vừa duy trì năng suất, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, vừa
xây dựng được hệ thống bảo trợ và an sinh xã hội hiệu quả, bao trùm và bền vững?

Đồng thời, cần tạo điều kiện để người dân được tiếp cận tốt
hơn với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, giáo dục và các cơ hội phát triển toàn
diện. Đây cũng là nền tảng quan trọng để thúc đẩy các mục tiêu phát triển bền vững
trong dài hạn.

Trong bối cảnh chuyển đổi mạnh mẽ hiện nay, việc tạo ra cơ hội
việc làm bền vững và bảo đảm tiếp cận bình đẳng giới cũng cần được đặc biệt
quan tâm. Thông qua đó, Nhà nước có thể từng bước nâng cao chất lượng phúc lợi
xã hội và tạo điều kiện để mọi người dân đều có khả năng tham gia và thích ứng
với quá trình chuyển đổi của nền kinh tế. Đồng thời, cần hướng tới cách tiếp cận
mang tính bao trùm hơn, tăng cường khả năng chống chịu của lực lượng lao động
trước những biến động và thách thức mới trong tương lai.

Điều này đòi hỏi phải nâng cao nhận thức, tăng cường tri thức
và kỹ năng cho người lao động nhằm bảo đảm khả năng tiếp cận công bằng và bền vững
đối với các cơ hội phát triển mới.

Cùng với đó, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao trách
nhiệm của các chủ thể liên quan và tạo điều kiện để doanh nghiệp cũng như người
lao động chủ động tham gia, sẵn sàng thích ứng trước những cú sốc và biến động
có thể xảy ra trong quá trình phát triển.

Ngoài ra, việc mở rộng khả năng tiếp cận việc làm trong quá
trình chuyển đổi hiện nay cũng là yêu cầu rất quan trọng, đặc biệt trong việc
xây dựng và củng cố mạng lưới an sinh xã hội nhằm bảo vệ người dân trước các rủi
ro kinh tế – xã hội. Phát triển kinh tế cần đi đôi với phát triển xã hội và
phát triển con người. Thị trường lao động cũng cần được mở rộng trên cơ sở các
chính sách phù hợp nhằm tạo điều kiện cho người lao động tiếp cận các cơ hội việc
làm mới và nâng cao chất lượng việc làm.

Trong bối cảnh đó, khoa học – công nghệ và trí tuệ nhân tạo
(AI) sẽ là những yếu tố đặc biệt quan trọng để thúc đẩy năng suất lao động,
nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tăng cường năng lực của thị trường lao động.
Đồng thời, đây cũng sẽ là nền tảng để nâng cao hiệu quả quản trị và mở rộng
năng lực thể chế, giúp Việt Nam chủ động hơn trong quá trình bước vào kỷ nguyên
phát triển mới”.

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 22 phát hành ngày 01/06/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây: 

Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-22-2026.html

–

Nguồn:vneconomy.vn