Từ email lừa đảo được viết hoàn hảo đến video deepfake giả mạo quan chức chính phủ, trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi căn bản cuộc chiến chống tội phạm mạng. Trong bối cảnh các tổ chức tội phạm vận hành như những tập đoàn đa quốc gia, Interpol cảnh báo thế giới đang bước vào một cuộc chạy đua công nghệ mang tính sống còn đối với an ninh kinh tế và an ninh quốc gia toàn cầu.
Tại các phòng chỉ huy công nghệ cao
ở Singapore, các chuyên gia của Interpol đang âm thầm phân tích những khối dữ
liệu khổng lồ nhằm ngăn chặn các cuộc tấn công ransomware, lừa đảo mạo danh và
các chiến dịch tội phạm mạng quy mô lớn. Tuy nhiên, với sự trỗi dậy nhanh chóng
của trí tuệ nhân tạo, cuộc chiến này đang trở nên phức tạp và khó kiểm soát hơn
bao giờ hết.
TRÍ
TUỆ NHÂN TẠO (AI) THAY ĐỔI LUẬT CHƠI CỦA TỘI PHẠM MẠNG
Theo ông Neal Jetton, Giám đốc phụ
trách tội phạm mạng của Interpol, việc tội phạm mạng “vũ khí hóa” trí tuệ nhân
tạo là mối đe dọa lớn nhất mà cơ quan này đang chứng kiến hiện nay.
Các băng
nhóm tội phạm đang tận dụng AI để tự động hóa quy trình tấn công, nâng cao độ
thuyết phục của các chiến dịch lừa đảo và tăng quy mô hoạt động.
Công nghệ AI cho phép tội phạm tạo
ra những email phishing gần như không có lỗi ngữ pháp, mô phỏng giọng nói và
hình ảnh của các nhân vật nổi tiếng hoặc quan chức cấp cao để quảng bá các
khoản đầu tư lừa đảo, đồng thời tạo ra các nội dung giả mạo với độ chân thực
ngày càng cao.
Jetton cảnh báo rằng ngay cả những
đối tượng có kỹ năng công nghệ thấp cũng có thể mua các công cụ hack và lừa đảo
đóng gói sẵn trên dark web. Điều này làm giảm đáng kể rào cản gia nhập tội phạm
mạng và mở rộng quy mô rủi ro cho người dùng toàn cầu, trong đó bất kỳ ai sở
hữu smartphone đều có thể trở thành mục tiêu.
Ông cũng nhấn mạnh rằng điều khiến
Interpol lo ngại nhất là “khối lượng khổng lồ” các cuộc tấn công mạng, vốn dự
kiến sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới.
Theo ông, điều quan trọng là
nâng cao nhận thức của công chúng để họ hiểu rằng việc bị nhắm mục tiêu sẽ trở
thành trạng thái bình thường trong kỷ nguyên số.
HỆ
SINH THÁI TỘI PHẠM KIỂU TẬP ĐOÀN ĐA QUỐC GIA
Interpol nhận định các tổ chức tội
phạm mạng ngày càng vận hành giống như các tập đoàn đa quốc gia, với cấu trúc
phân cấp, chuyên môn hóa và chuỗi giá trị hoàn chỉnh. Trong hệ sinh thái này,
các vai trò được phân tách rõ ràng từ phát triển phần mềm độc hại, thu thập dữ
liệu, lừa đảo xã hội đến rửa tiền bằng tiền mã hóa.
Ông Christian Heggen, điều phối viên
Đơn vị Tình báo An ninh mạng của Interpol, cho biết họ đang đối mặt với một “hệ
sinh thái tội phạm mạng lớn” với nhiều phương thức tấn công khác nhau. Theo
ông, đây là một thị trường chợ đen toàn cầu, nơi dữ liệu bị đánh cắp, phần mềm
độc hại và dịch vụ gián điệp được mua bán như hàng hóa.
Để đối phó với thách thức này,
Interpol đã tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp tư nhân trong lĩnh vực tài
chính, an ninh mạng và phân tích tiền mã hóa nhằm theo dõi dòng tiền và nhận
diện các mô hình tấn công mới.
Các nhà phân tích tình báo tại Singapore rà soát
hàng triệu điểm dữ liệu từ địa chỉ web, biến thể mã độc đến bí danh hacker nhằm
tìm kiếm manh mối phục vụ điều tra.
Cơ sở của Interpol tại Singapore là
một phần của Tổ hợp Đổi mới Toàn cầu, trụ sở thứ hai của tổ chức sau Lyon
(Pháp), và là nơi đặt Trung tâm Hợp nhất An ninh mạng – đầu não chia sẻ tình
báo về các mối đe dọa trực tuyến giữa 196 quốc gia thành viên.
Tại đây còn có
các đơn vị nghiên cứu mối đe dọa mới nổi, phòng thí nghiệm pháp y số và trung
tâm chỉ huy – điều phối theo thời gian thực trong khung giờ châu Á.
Trong năm qua, Interpol đã điều phối
Chiến dịch Secure tại châu Á, huy động 26 quốc gia để vô hiệu hóa hơn 20.000
địa chỉ IP và tên miền độc hại liên quan đến các băng nhóm đánh cắp dữ liệu.
Tại châu Phi, Chiến dịch Serengeti 2.0 dẫn tới việc bắt giữ 1.209 tội phạm mạng
nhắm vào gần 88.000 nạn nhân, thu hồi hơn 97 triệu USD và tháo dỡ hơn 11.000 hạ
tầng độc hại.
Interpol cũng hỗ trợ các quốc gia Đông Nam Á trong chiến dịch
trấn áp các trung tâm lừa đảo trực tuyến thông qua chia sẻ tình báo và phát
triển nguồn lực.
DEEPFAKE,
TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ VÀ CUỘC CHIẾN CÔNG NGHỆ MỚI
Theo ông Toshinobu Yasuhira, Giám
đốc Trung tâm Đổi mới của Interpol, công nghệ deepfake đang trở thành một trong
những thách thức an ninh lớn nhất hiện nay. Tuy nhiên, mối lo lớn hơn nằm ở
tương lai, khi trí tuệ nhân tạo có thể hành động vượt ngoài sự kiểm soát của
con người.
Câu hỏi về trách nhiệm pháp lý đang
đặt ra cho các nhà hoạch định chính sách toàn cầu: nên truy cứu trách nhiệm
người lập trình, người sử dụng hay chính hệ thống AI? Đây là vấn đề chưa có
tiền lệ và đang đặt ra thách thức lớn cho khung quản trị công nghệ quốc tế.
Tại phòng thí nghiệm pháp y số, các
chuyên gia đang phát triển và thử nghiệm việc sử dụng thực tế ảo, thực tế tăng
cường và công nghệ lượng tử nhằm nâng cao khả năng phân tích dữ liệu và mô
phỏng các kịch bản tấn công mạng.
Theo ông Paulo Noronha, chuyên gia pháp y số
của Cảnh sát Liên bang Brazil, mục tiêu là luôn đi trước tội phạm một bước
trong cuộc chạy đua công nghệ liên tục tăng tốc.
Đối với các chuyên gia Interpol,
cuộc chiến chống tội phạm mạng hiếm khi xuất hiện trước công chúng nhưng lại
đóng vai trò then chốt đối với an ninh kinh tế và an ninh quốc gia toàn cầu.
Trong bối cảnh nền kinh tế số ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu và hạ tầng kỹ
thuật số, tội phạm mạng không chỉ gây thiệt hại tài chính mà còn đe dọa niềm
tin thị trường, hệ thống tài chính và ổn định xã hội.
Cuộc chiến giữa cơ quan thực thi
pháp luật và tội phạm mạng được ví như trò chơi “mèo vờn chuột” không hồi kết.
Tuy nhiên, với sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, cuộc chơi này đang bước sang
một cấp độ hoàn toàn mới, nơi công nghệ vừa là lá chắn bảo vệ, vừa là vũ khí
tấn công.
AFP, Japan Today-Trọng Hoàng
