Trong bối cảnh thế giới bước vào giai đoạn cạnh tranh mạnh mẽ về tiền kỹ thuật số quốc gia, Nga đang chuẩn bị triển khai mở rộng đồng rúp kỹ thuật số từ mùa thu năm 2026. Đây được xem là một bước đi chiến lược nhằm hiện đại hóa hệ thống tài chính, giảm phụ thuộc vào hạ tầng thanh toán phương Tây và tăng khả năng kiểm soát dòng tiền trong nền kinh tế…
Tuy nhiên, trái với kỳ vọng của giới
hoạch định chính sách, tâm lý xã hội tại Nga vẫn khá dè dặt. Các khảo sát gần
đây cho thấy phần lớn người dân chưa sẵn sàng sử dụng đồng tiền mới, trong khi
nhiều chuyên gia cảnh báo rằng thách thức lớn nhất hiện nay không còn là công
nghệ, mà là niềm tin của xã hội đối với hệ thống tài chính số.
ĐỒNG
RÚP KỸ THUẬT SỐ – MẮT XÍCH MỚI TRONG CHIẾN LƯỢC TÀI CHÍNH CỦA NGA
Đồng rúp kỹ thuật số là hình thức
thứ ba của đồng tiền Nga, bên cạnh tiền mặt và tiền không dùng tiền mặt truyền
thống. Khác với các loại tiền điện tử phi tập trung như Bitcoin, đồng rúp kỹ
thuật số do Ngân hàng Trung ương Nga phát hành, quản lý và vận hành trên một
nền tảng kỹ thuật số tập trung.
Theo kế hoạch, từ mùa thu năm 2026,
các khách hàng của những tổ chức tài chính lớn tại Nga sẽ bắt đầu được tiếp cận
rộng rãi với loại tiền này. Nhà chức trách Nga kỳ vọng đồng rúp kỹ thuật số sẽ
giúp giảm chi phí thanh toán, tăng tốc độ giao dịch và nâng cao hiệu quả quản
lý ngân sách nhà nước.
Đặc biệt, trong bối cảnh Nga chịu
các lệnh trừng phạt tài chính kéo dài từ phương Tây, việc xây dựng một hệ sinh
thái tài chính số độc lập đang mang ý nghĩa chiến lược. Sau khi nhiều ngân hàng
Nga bị hạn chế tiếp cận hệ thống thanh toán quốc tế SWIFT, Moscow đã đẩy mạnh
phát triển các nền tảng thanh toán nội địa cũng như tìm kiếm các cơ chế tài
chính mới để giảm phụ thuộc vào hạ tầng tài chính do phương Tây kiểm soát.
Giới phân tích cho rằng đồng rúp kỹ
thuật số không chỉ là một dự án công nghệ tài chính, mà còn là một phần trong
chiến lược “chủ quyền tài chính số” của Nga trong giai đoạn cạnh tranh địa chính
trị ngày càng gay gắt.
THAM
VỌNG MINH BẠCH HÓA NỀN KINH TẾ VÀ NỖI LO “GIÁM SÁT TÀI CHÍNH”
Một trong những lợi ích lớn nhất mà
Nga kỳ vọng từ đồng rúp kỹ thuật số là tăng tính minh bạch của nền kinh tế.
Với cơ chế hoạt động dựa trên nền
tảng số hóa tập trung, mỗi giao dịch đều tạo ra dấu vết điện tử rõ ràng. Điều
này giúp cơ quan quản lý dễ dàng theo dõi luồng tiền, hạn chế các hoạt động
kinh tế ngầm, chống rửa tiền và giảm tình trạng trốn thuế.
Trong nhiều năm qua, kinh tế ngầm
luôn là vấn đề lớn đối với Nga cũng như nhiều nền kinh tế mới nổi. Việc kiểm
soát tốt hơn các giao dịch tài chính được kỳ vọng sẽ giúp tăng nguồn thu ngân
sách và nâng cao hiệu quả điều hành kinh tế vĩ mô.
Ngoài ra, đồng rúp kỹ thuật số còn
được xem là công cụ có thể hỗ trợ chính phủ phân phối ngân sách hoặc các khoản
trợ cấp xã hội nhanh hơn và minh bạch hơn. Trong tương lai, nhà nước thậm chí
có thể triển khai các khoản chi tiêu “có mục đích”, tức khoản tiền chỉ được sử
dụng cho những lĩnh vực hoặc sản phẩm cụ thể. Tuy nhiên, chính khả năng kiểm
soát mạnh mẽ này cũng làm dấy lên nhiều tranh luận trong xã hội Nga.
Theo các khảo sát dư luận tại Nga,
hơn một nửa người dân chưa sẵn sàng sử dụng đồng rúp kỹ thuật số, trong khi
khoảng 40% không nhìn thấy lợi ích rõ ràng so với tiền mặt hoặc các phương thức
thanh toán điện tử hiện nay.
Nỗi lo lớn nhất của người dân liên
quan đến quyền riêng tư và khả năng bị giám sát tài chính. Nhiều người Nga cho
rằng nếu toàn bộ giao dịch được lưu trữ trên một nền tảng tập trung do nhà nước
kiểm soát, chính quyền có thể theo dõi gần như toàn bộ hoạt động chi tiêu của
công dân. Điều này làm dấy lên tâm lý lo ngại về “giám sát kỹ thuật số” trong
đời sống thường nhật.
Nhà kinh tế học Nikolai Golovetsky
nhận định rằng phần lớn sự hoài nghi hiện nay bắt nguồn từ sự thiếu hụt thông
tin rõ ràng về cách thức vận hành của hệ thống mới. Theo ông, nhiều người lo sợ
rằng trong trường hợp xảy ra sự cố kỹ thuật hoặc tấn công mạng, họ có thể mất
quyền tiếp cận với tiền của mình.
Đây không phải là lo ngại vô căn cứ.
Khi các hệ thống tài chính ngày càng phụ thuộc vào công nghệ số, nguy cơ tấn
công mạng, rò rỉ dữ liệu hoặc gián đoạn hạ tầng số trở thành vấn đề an ninh
quốc gia.
Ngoài ra, với nhiều người dân Nga,
tiền mặt vẫn được xem là công cụ bảo đảm sự độc lập tài chính cá nhân. Việc cầm
tiền mặt trên tay tạo cảm giác an toàn hơn so với một loại tài sản tồn tại hoàn
toàn dưới dạng mã kỹ thuật số.
CBDC
TOÀN CẦU: CÔNG NGHỆ KHÔNG PHẢI THÁCH THỨC LỚN NHẤT, NIỀM TIN MỚI LÀ YẾU TỐ
QUYẾT ĐỊNH
Nga không phải là quốc gia duy nhất
thúc đẩy phát triển tiền kỹ thuật số quốc gia. Trên thế giới, hàng chục ngân
hàng trung ương hiện đang nghiên cứu hoặc thử nghiệm CBDC (Central Bank Digital
Currency – tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành).
Trung Quốc hiện là một trong những
quốc gia đi đầu với đồng Nhân dân tệ kỹ thuật số (e-CNY), đã được thử nghiệm
tại nhiều thành phố lớn và trong các sự kiện quốc tế. Bắc Kinh xem đây là công
cụ giúp tăng vai trò quốc tế của đồng Nhân dân tệ và giảm phụ thuộc vào hệ
thống thanh toán dựa trên USD.
Liên minh châu Âu cũng đang thúc đẩy
dự án Digital Euro, trong khi nhiều quốc gia thuộc nhóm BRICS ngày càng quan
tâm tới các nền tảng thanh toán số độc lập nhằm giảm rủi ro từ các lệnh trừng
phạt tài chính.
Tuy nhiên, ở hầu hết các quốc gia,
tranh luận về CBDC đều xoay quanh cùng một vấn đề: cân bằng giữa hiệu quả quản
lý và quyền riêng tư của công dân.
Nếu tiền kỹ thuật số giúp nhà nước
kiểm soát dòng tiền tốt hơn, chống gian lận và tăng hiệu quả điều hành, thì
đồng thời nó cũng có thể mở rộng đáng kể khả năng giám sát tài chính của chính
phủ.
Theo giới phân tích, thành công của
đồng rúp kỹ thuật số sẽ không phụ thuộc hoàn toàn vào hạ tầng công nghệ, mà chủ
yếu nằm ở khả năng tạo dựng niềm tin xã hội.
Nhà phân tích tài chính Alina
Korneeva cho rằng số hóa tài chính là xu hướng không thể đảo ngược, nhưng người
dân cần nhìn thấy lợi ích thực tế đối với đời sống hằng ngày của họ, thay vì
chỉ cảm nhận đây là công cụ phục vụ quản lý nhà nước.
Ngân hàng Trung ương Nga hiện cam
kết sẽ miễn phí chuyển khoản, cung cấp ví kỹ thuật số miễn phí và triển khai
các công nghệ mã hóa nhằm bảo vệ dữ liệu cá nhân. Cơ quan này cũng đang nghiên
cứu khả năng thanh toán ngoại tuyến để bảo đảm hệ thống vẫn hoạt động khi không
có Internet.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng
nếu không có thêm các cơ chế khuyến khích cụ thể như ưu đãi thanh toán, giảm
phí dịch vụ hoặc các chương trình hỗ trợ tiêu dùng, đồng rúp kỹ thuật số có thể
khó trở thành phương tiện thanh toán phổ biến trong xã hội.
Trong bối cảnh đó, Nga đang bước vào
một thử nghiệm lớn không chỉ về công nghệ tài chính, mà còn về mối quan hệ giữa
nhà nước, dữ liệu và niềm tin của công dân trong kỷ nguyên kinh tế số.
Pravda-Trọng Hoàng
