Hai trung tâm khoa học của Việt Nam vượt qua đánh giá độc lập của UNESCO, được đề xuất gia hạn hoạt động đến năm 2034 – dấu mốc khẳng định năng lực và vị thế của khoa học Việt Nam trên trường quốc tế…
Nguồn tin từ Bộ Khoa học và Công nghệ vừa cho biết trong khuôn khổ Kỳ họp lần thứ 224 Hội đồng Chấp hành UNESCO (Paris, Pháp), Hội đồng Chấp hành đã thông qua các Nghị quyết gia hạn tư cách Trung tâm dạng II dưới sự bảo trợ của UNESCO thêm 8 năm đối với hai Trung tâm khoa học của Việt Nam gồm Trung tâm Quốc tế Nghiên cứu và Đào tạo Toán học (ICRTM) và Trung tâm Vật lý Quốc tế (ICP), trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, khẳng định lãnh đạo Viện Hàn lâm sẽ tiếp tục dành sự quan tâm đặc biệt cho toán học và vật lý, từ việc bảo đảm biên chế cho các nhà khoa học, tăng cường thu hút nhân tài trẻ, đến mở rộng hợp tác quốc tế và mời chuyên gia nước ngoài làm việc dài hạn tại Việt Nam.
Mục tiêu là xây dựng ICRTM và ICP trở thành các trung tâm hạt nhân của sự phát triển khoa học Việt Nam, không chỉ trong nghiên cứu cơ bản mà còn đóng góp vào giải quyết những bài toán thực tiễn như mô hình hóa dữ liệu, dự báo thời tiết và các hệ thống công nghệ mới, đúng với định hướng lấy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực đột phá mà Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đề ra.
Trong năm 2025, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng với hai Trung tâm đã phối hợp chặt chẽ với các chuyên gia đánh giá độc lập của UNESCO. Kết quả đánh giá cho thấy khung pháp lý và quy chế hoạt động của hai Trung tâm tại Việt Nam được thiết lập đầy đủ và vận hành phù hợp với các chuẩn mực của UNESCO.
Trong giai đoạn 2020-2025, Trung tâm ICRTM đã tổ chức 15 trường học quốc tế với hơn 500 học viên và 35 giảng viên quốc tế; tổ chức 13 hội nghị khoa học quốc tế với sự tham gia của hơn 600 nhà khoa học, đóng góp trên 120 công bố khoa học quốc tế thuộc danh mục SCIE.
Theo ghi nhận của các chuyên gia quốc tế, hai Trung tâm đã đạt được tiến triển tích cực trong triển khai nghiên cứu trình độ cao, đào tạo nguồn nhân lực khoa học và mở rộng mạng lưới hợp tác.
Trong giai đoạn 2021-2025, với vai trò Trưởng Tiểu ban Khoa học Tự nhiên thuộc Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tích cực đồng hành, định hướng đồng thời hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi để hai Trung tâm hoạt động hiệu quả và cam kết đảm bảo cho hai Trung tâm thực hiện đúng thỏa thuận với UNESCO.
Việc tiếp tục được UNESCO ghi nhận và gia hạn hoạt động đối với hai trung tâm góp phần khẳng định vị thế của khoa học Việt Nam trên trường quốc tế, đồng thời thúc đẩy quá trình hội nhập vững chắc của nền khoa học và công nghệ Việt Nam với khu vực và thế giới.
Theo các Nghị quyết của Hội đồng Chấp hành UNESCO, Tổng Giám đốc UNESCO sẽ ký Thỏa thuận song phương với Chính phủ Việt Nam và Biên bản ghi nhớ với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam về việc tiếp tục triển khai hoạt động của hai Trung tâm trong giai đoạn 2026–2034. Trên cơ sở đó, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan hoàn thiện hồ sơ, trình Chính phủ xem xét, ký các thỏa thuận theo quy định hiện hành.
PGS. Phan Thị Hà Dương, Giám đốc ICRTM, cho biết Trung tâm đã ký kết các thỏa thuận với ICTP (Trung tâm quốc tế Vật lý lý thuyết Abdus Salam), TWAS (Viện Hàn lâm Khoa học thế giới cho sự tiến bộ của khoa học ở các nước đang phát triển), và CIMPA (Trung tâm quốc tế về Toán học thuần túy và ứng dụng), để hoạt động trao đổi học giả được phát huy và có đột phá.
Cùng với đó, Trung tâm sẽ mời các giáo sư uy tín làm việc dài hạn (trên 2 tháng mỗi năm) để phát triển các nhóm nghiên cứu xuất sắc, đồng thời tổ chức các học kỳ chuyên đề kéo dài khoảng 6 tháng mỗi năm, phối hợp với CIMPA, qua đó tăng cường môi trường nghiên cứu chuyên sâu và kết nối quốc tế.
Với chu kỳ gia hạn 8 năm tiếp theo, Việt Nam đặt mục tiêu mở rộng phạm vi hợp tác với các trung tâm khoa học quốc tế (ICTP, TWAS…), các nước ASEAN và châu Phi, đưa ICRTM và ICP thực sự trở thành các trung tâm xuất sắc khoa học cơ bản của khu vực, đóng góp thiết thực vào phát triển đất nước và triển khai Thập kỷ quốc tế của Liên hợp quốc về Khoa học vì Phát triển bền vững (2024–2033) do UNESCO dẫn dắt.
Trung tâm dạng II của UNESCO là các cơ sở chuyên môn do quốc gia thành viên thiết lập và được UNESCO công nhận, hoạt động trong các lĩnh vực giáo dục, khoa học, văn hóa và thông tin. Các trung tâm này được bảo trợ dựa trên sự phù hợp với định hướng, chiến lược của UNESCO, đồng thời đảm nhiệm vai trò nghiên cứu, đào tạo và tăng cường năng lực chuyên môn.
-Hạ Chi
