Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ra lệnh cho chính phủ Mỹ hủy toàn bộ hợp đồng với công ty trí tuệ nhân tạo Anthropic, một chính trị gia Đức cho rằng Berlin nên đề nghị đưa doanh nghiệp này sang châu Âu. Nhưng liệu điều đó có khả thi?
Quyết định của chính phủ Mỹ loại
Anthropic khỏi toàn bộ chuỗi cung ứng của mình đã mang lại cho Đức và châu Âu
một “cơ hội có một không hai”, theo nhận định của một chính trị gia thuộc đảng
trung tả Social Democratic Party of Germany (SPD), đối tác nhỏ trong liên minh
cầm quyền của Thủ tướng Friedrich Merz.
Theo DW, Anthropic, được định giá
khoảng 380 tỷ USD (327 tỷ euro), đã phát triển một loạt mô hình ngôn ngữ lớn
mang tên Claude với nhiều ứng dụng khác nhau, trong đó có khả năng hỗ trợ điều
khiển máy bay không người lái. Công ty đã hợp tác với quân đội và chính phủ Mỹ
từ cuối năm 2024. Một số hãng truyền thông Mỹ cho rằng Claude đã được sử dụng
trong các chiến dịch quân sự, bao gồm cuộc đột kích vào Venezuela và các cuộc
ném bom Iran, dù vai trò cụ thể của hệ thống này chưa được làm rõ.
Vào cuối tháng 2, Bộ trưởng Quốc
phòng Mỹ Pete Hegseth yêu cầu Anthropic gỡ bỏ các điều khoản trong hợp đồng vốn
cấm sử dụng Claude cho giám sát hàng loạt và vũ khí tự động hoàn toàn.
Khi đồng sáng lập kiêm CEO Dario
Amodei từ chối yêu cầu này, Hegseth đã tuyên bố công ty là “rủi ro đối với
chuỗi cung ứng” – một nhãn chưa từng được áp dụng cho bất kỳ công ty Mỹ nào
trước đó. Sau đó, Tổng thống Trump ra lệnh cho toàn bộ cơ quan chính phủ ngừng
sử dụng dịch vụ của Anthropic.
Anthropic hiện đã khởi kiện quyết
định này ra tòa, cho rằng việc bị đưa vào “danh sách đen” của chính phủ Mỹ có
thể khiến công ty thiệt hại hàng tỷ USD và gây tổn hại nghiêm trọng đến uy tín.
Trong một tuyên bố đăng trên website
vào cuối tháng 2, Anthropic cho biết có hai lý do khiến họ không thể chấp nhận
yêu cầu của chính quyền Trump. Thứ nhất, công ty không tin rằng các mô hình AI
tiên tiến hiện nay đủ đáng tin cậy để được sử dụng trong vũ khí hoàn toàn tự
động. Thứ hai, theo công ty, việc giám sát hàng loạt người dân Mỹ trong nước là
hành vi vi phạm các quyền cơ bản.
ĐỀ
XUẤT MỘT KẾ HOẠCH TÁO BẠO
Ông Matthias Mieves, người phát ngôn
về chính sách số của SPD, đã gửi thư tới Thủ tướng Merz và Chủ tịch Ủy ban châu
Âu Ursula von der Leyen, đề nghị châu Âu mời Anthropic sang phát triển các mô
hình “AI đáng tin cậy, lấy con người làm trung tâm”.
Theo ông Mieves, việc Anthropic từ
chối yêu cầu của chính phủ Mỹ cho thấy công ty coi trọng việc bảo vệ cá nhân,
điều phù hợp với khung pháp lý của châu Âu.
Trong bức thư, đồng thời được đăng
trên các tài khoản mạng xã hội của mình, ông Mieves đưa ra ba đề xuất đối với
chính phủ Đức và Liên minh châu Âu:
Thứ nhất, đề nghị một thành phố lớn của châu Âu – chẳng hạn Berlin,
Paris hoặc Munich – trở thành trụ sở mới tiềm năng của Anthropic.
Thứ hai, thành lập liên minh các nhà đầu tư châu Âu, bao gồm các tổ
chức nhà nước như quỹ hưu trí châu Âu và các công cụ tài chính như trái phiếu
chung của EU, nhằm đảm bảo “chủ quyền số”.
Thứ ba, đưa ra cam kết từ Ủy ban châu Âu và các quốc gia lớn trong
EU về việc hợp tác lâu dài với Anthropic.
CHÂU
ÂU THIẾU GÌ TRONG CUỘC ĐUA AI?
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia trong
lĩnh vực AI tỏ ra hoài nghi về tính khả thi của kế hoạch này.
Ông Daniel Abbou, người đứng đầu hiệp
hội ngành AI Đức Bundesverband KI (BVKI), cho rằng đây là một “ý tưởng rất
hay”, nhưng khó thực hiện trong thực tế. “Tôi cá nhân sẽ rất vui nếu Anthropic
chuyển sang châu Âu”, ông nói với DW. “Nhưng các nhà đầu tư lớn nhất của
Anthropic, chẳng hạn như Amazon và Google, cùng với hạ tầng điện toán đám mây
và thị trường vốn mà công ty phụ thuộc, đều gắn chặt với Mỹ. Tôi không chắc
việc di chuyển như vậy sẽ không gây nguy hiểm nghiêm trọng cho các hợp đồng và
thanh khoản của công ty.”
Ông Abbou cũng cho rằng việc mất các
hợp đồng chính phủ tại Mỹ chưa chắc đã khiến toàn bộ hoạt động kinh doanh của
Anthropic tại thị trường này sụp đổ ngay lập tức. “Claude Code và Opus 4.6 đang
tăng trưởng rất mạnh, lượng truy cập cực lớn”, ông nói. “Áp lực từ chính phủ Mỹ
trong lĩnh vực quân sự chắc chắn sẽ có tác động, nhưng không phải là công ty có
thể ngay lập tức thu dọn đồ đạc và chuyển sang châu Âu.”
Theo ông Abbou, một phương án khả
thi hơn là thành lập một “phòng thí nghiệm AI” tại châu Âu hợp tác với
Anthropic nhằm tạo ra một sáng kiến “chảy máu chất xám ngược”, giúp giữ các
chuyên gia AI châu Âu ở lại thay vì sang Mỹ làm việc.
Ông cho rằng điểm yếu lớn nhất của
châu Âu hiện nay là hệ sinh thái vốn đầu tư mạo hiểm chưa đủ mạnh. “Châu Âu
thiếu khả năng mở rộng quy mô để thu hút vốn đầu tư mạo hiểm”, ông nói.
Đối với khoảng 600 công ty AI tại
Đức mà BVKI đại diện, khó khăn lớn nhất chính là nguồn vốn cho giai đoạn mở
rộng quy mô. Vì lý do đó, nhiều doanh nghiệp cuối cùng phải chuyển sang Mỹ.
NHU
CẦU VỀ CHỦ QUYỀN SỐ
Liên minh châu Âu hiện đang triển
khai Đạo luật Trí tuệ Nhân tạo (AI Act), một phần trong chiến lược phát triển
AI của khối, nhằm xây dựng khung quản lý dựa trên các giá trị.
Đạo luật này phân loại các ứng dụng
AI theo bốn mức độ rủi ro: không thể chấp nhận, cao, hạn chế và tối thiểu. Tuy
nhiên, một số doanh nghiệp đang kêu gọi EU trì hoãn việc triển khai vì lo ngại
quy định quá chặt có thể kìm hãm đổi mới sáng tạo.
Trong khi đó, các chính trị gia và
doanh nghiệp châu Âu thường xuyên nhấn mạnh mục tiêu đạt được “chủ quyền số”,
tức dữ liệu và năng lực công nghệ cần được giữ lại trong EU, đồng thời bảo vệ
quyền sở hữu trí tuệ.
Ông Arthur Mensch, CEO của công ty
AI Pháp Mistral AI – hiện là doanh nghiệp châu Âu duy nhất có khả năng xây dựng
mô hình ngôn ngữ lớn – cho rằng cần ngăn các công ty Mỹ và Trung Quốc chi phối
ngành công nghiệp châu Âu.
“AI sẽ đóng góp nhiều chữ số phần
trăm vào GDP”, ông nói với đài phát thanh Đức Deutschlandfunk. “Chúng tôi không
muốn ngành công nghiệp của mình vận hành dựa trên AI của Mỹ. Điều đó có thể rất
nguy hiểm nếu xét đến mức độ phụ thuộc mà chúng ta đang tạo ra.”
Theo ông, châu Âu cần xây dựng năng
lực tự phát triển các mô hình AI và vận hành hệ thống trung tâm dữ liệu của
riêng mình để giảm phụ thuộc vào các nền tảng công nghệ bên ngoài.
Tuy nhiên, dù nhiều người đã nhận ra
thách thức này, các chính trị gia châu Âu vẫn thường chỉ dừng lại ở những tuyên
bố về “chủ quyền số” mà thiếu các kế hoạch hành động cụ thể.
“Chúng ta nói rất nhiều nhưng chưa
hành động tương xứng. Châu Âu vẫn chưa đưa ra được một chiến lược rõ ràng hay
các biện pháp đủ mạnh để thực sự giành được quyền tự chủ trong lĩnh vực công nghệ”,
ông nói, cho rằng đề xuất của mình nhằm thúc đẩy một cuộc thảo luận nghiêm túc
hơn về những bước đi cần thiết để châu Âu không bị tụt lại phía sau trong cuộc
đua AI toàn cầu.
DW-Trọng Hoàng
