Theo một bài báo mới được công bố trên tạp chí khoa học Trends in Cognitive Sciences, việc sử dụng AI có thể đang làm giảm sự đa dạng trong cách con người suy nghĩ…
Theo nhóm tác giả là các nhà khoa học và tâm lý học của bài báo nghiên cứu “The homogenizing effect of large language models on human expression and thought” (tạm dịch: Tác động đồng nhất hóa của các mô hình ngôn ngữ lớn tới cách con người diễn đạt và suy nghĩ), việc ngày càng phụ thuộc vào các mô hình ngôn ngữ lớn như ChatGPT có thể khiến sự khác biệt trong suy nghĩ bị bào mòn, khiến cách con người viết, lập luận và giao tiếp ngày càng giống nhau.
Ông Zhivar Sourati, nhà khoa học máy tính tại University of Southern California và là tác giả chính của bài báo, nói với CNET: “Sự đa dạng về ngôn ngữ, quan điểm và cách lập luận không chỉ đại diện cho sự phong phú về văn hóa, mà sự khác biệt còn thúc đẩy sáng tạo, đổi mới và khả năng giải quyết vấn đề của cả cộng đồng”.
Nhóm nghiên cứu chỉ ra văn bản do các mô hình ngôn ngữ lớn tạo ra thường có mức độ biến thiên thấp hơn so với nội dung do con người tự viết và nghĩ. Lâu dần, nếu phụ thuộc vào AI để viết hoặc suy luận, suy nghĩ của nhiều người dùng sẽ cùng bị “làm phẳng”.
Ông Sourati cho rằng các công nghệ trước đây cũng từng tác động đến nhận thức của con người, chẳng hạn như, Internet giúp các thông tin lan truyền nhanh hơn, hệ thống định vị GPS khiến con người ít sử dụng khả năng định hướng không gian hơn. Tuy nhiên, những công cụ đó chủ yếu hỗ trợ lưu trữ và truy xuất thông tin.
Trong khi, mô hình ngôn ngữ lớn lại có tác động khác. “LLM không chỉ tìm kiếm thông tin, chúng tự tạo ra lập luận và nghĩ câu trả lời thay bạn”, ông Sourati nói.
Các tác giả cho rằng khi tư duy trở nên đồng nhất, xã hội có thể mất đi tính đa nguyên, tức sự tồn tại song song của nhiều quan điểm khác nhau.
Nếu xu hướng đồng nhất hóa không được kiểm soát, điều này có thể làm “phẳng” nhận thức – yếu tố vốn nuôi dưỡng trí tuệ tập thể và khả năng thích nghi của xã hội.
Nói cách khác, chính sự khác biệt trong cách suy nghĩ giúp con người tìm ra nhiều giải pháp hơn cho cùng một vấn đề. Nếu khả năng suy nghĩ theo những hướng khác nhau bị suy giảm, năng lực thích ứng của xã hội trước các tình huống mới cũng có thể bị ảnh hưởng.
“Mối lo không chỉ là LLM thay đổi cách con người viết hay nói. Chúng còn âm thầm định nghĩa lại điều gì được coi là phát biểu đáng tin cậy, quan điểm đúng đắn, hay thậm chí là lập luận hợp lý”, chuyên gia này nói.
Các tác giả cũng cho rằng ảnh hưởng này có thể lan sang cả những người không trực tiếp sử dụng chatbot.
“Nếu những người xung quanh tôi đều suy nghĩ và nói theo cùng một cách, còn tôi làm khác đi, tôi dĩ nhiên sẽ cảm thấy áp lực và điều chỉnh để…giống họ”, ông Sourati nói.
Ông Owen Muir, một bác sĩ tâm thần, cũng đồng tình với nhận định này. Theo ông, một dạng “ngôn ngữ trung bình hóa” đang dần len vào giao tiếp của con người ngay cả khi không có máy móc hiện diện trong cuộc trò chuyện.
-Hạ Chi
