Có cần học ngoại ngữ nếu AI dịch tức thì?

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo đang đưa công nghệ dịch thuật thời gian thực vào đời sống hàng ngày, từ các cuộc gọi video quốc tế đến tính năng tự động lồng tiếng trên mạng xã hội. Khi rào cản ngôn ngữ dần bị xóa mờ chỉ bằng một cú nhấp chuột, nhiều người bắt đầu đặt câu hỏi: liệu việc dành nhiều năm để học ngoại ngữ còn thực sự cần thiết?…

Từ dịch giọng nói trực tiếp trong
các cuộc họp trực tuyến đến công cụ tự động lồng tiếng trên TikTok, công nghệ
ngôn ngữ dựa trên AI đang tiến rất nhanh. Các nền tảng của OpenAI, Meta, Google
và nhiều hãng công nghệ khác hiện có thể dịch gần như tức thì giữa hàng chục
ngôn ngữ với độ chính xác ngày càng cao.

Trong bối cảnh đó, quan niệm “không
cần học ngoại ngữ vì đã có AI” bắt đầu xuất hiện phổ biến hơn, đặc biệt ở thế
hệ trẻ. Tuy nhiên, theo các chuyên gia ngôn ngữ và nhận thức, khả năng dịch
thuật của AI dù mạnh đến đâu vẫn khó có thể thay thế hoàn toàn quá trình học và
sử dụng ngôn ngữ của con người.

HỌC
NGOẠI NGỮ KHÔNG CHỈ ĐỂ “DỊCH”

Con người từ lâu đã sử dụng công cụ
để giảm tải cho hoạt động trí óc. Việc viết ra giúp giảm áp lực ghi nhớ, máy
tính cầm tay thay thế tính nhẩm, còn AI hiện hỗ trợ xử lý ngôn ngữ với tốc độ
vượt xa con người.

Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu,
có sự khác biệt rất lớn giữa việc dùng công cụ để hỗ trợ năng lực và việc từ bỏ
hoàn toàn một kỹ năng.

Trong học tập, nỗ lực nhận thức đóng
vai trò đặc biệt quan trọng. Các nhà tâm lý học gọi đây là “những khó khăn có
lợi” – tức những thử thách ban đầu có thể khiến quá trình học trở nên chậm hơn,
nhưng lại giúp ghi nhớ sâu hơn và bền vững hơn.

Việc học ngoại ngữ đòi hỏi người học
phải liên tục xử lý ngữ pháp, tìm kiếm từ phù hợp, ghi nhớ cấu trúc câu và
chuyển đổi giữa nhiều hệ thống ngôn ngữ. Chính quá trình này kích hoạt các vùng
não liên quan đến trí nhớ, khả năng tập trung và tính linh hoạt nhận thức.

Theo giới nghiên cứu, việc duy trì
hoạt động trí não như vậy trong thời gian dài có thể góp phần tăng “khả năng
phục hồi nhận thức” – tức năng lực duy trì chức năng não bộ khi tuổi tác tăng
lên.

Ngược lại, nếu chỉ phụ thuộc hoàn
toàn vào công cụ dịch tự động, phần lớn hoạt động xử lý ngôn ngữ sẽ bị cắt
giảm. Người dùng có thể hiểu thông tin nhanh hơn, nhưng lại ít tham gia vào quá
trình tư duy sâu vốn là yếu tố quan trọng của việc học.

ĐA
NGÔN NGỮ CÓ THỂ GIÚP BẢO VỆ NÃO BỘ KHI GIÀ ĐI

Trong nghiên cứu mới đây trên 94
người trưởng thành từ 18 đến 83 tuổi, các nhà khoa học đã đánh giá khả năng
nhận thức thông qua nhiều bài kiểm tra về trí nhớ, sự chú ý và khả năng xử lý
thông tin hình ảnh – không gian cũng như âm thanh.

Kết quả cho thấy phần lớn người đa
ngôn ngữ và đơn ngôn ngữ có năng lực tương đương nhau ở nhiều bài kiểm tra. Tuy
nhiên, một xu hướng đáng chú ý xuất hiện ở nhóm có trải nghiệm đa ngôn ngữ
phong phú: họ thể hiện khả năng ghi nhớ thị giác – không gian tốt hơn rõ rệt,
đặc biệt ở nhóm lớn tuổi.

Điều này cho thấy việc sử dụng nhiều
ngôn ngữ không hẳn giúp con người “thông minh hơn” một cách toàn diện như nhiều
quan điểm phổ biến trước đây, nhưng có thể góp phần duy trì một số chức năng
nhận thức theo thời gian.

Một số nghiên cứu quy mô dân số khác
cũng ghi nhận mối liên hệ giữa khả năng sử dụng nhiều ngôn ngữ với việc khởi
phát bệnh Alzheimer’s disease muộn hơn, dù cơ chế chính xác vẫn đang được tranh
luận.

Theo các chuyên gia, bản thân việc
thường xuyên chuyển đổi giữa nhiều ngôn ngữ đã là một dạng “tập luyện” cho não
bộ kéo dài suốt cuộc đời.

AI KHÓ THAY THẾ TRẢI NGHIỆM NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA

Dù AI ngày càng mạnh, giới nghiên
cứu cho rằng công nghệ này vẫn chủ yếu dựa trên nhận diện mẫu dữ liệu, thay vì
sự thấu hiểu đến từ trải nghiệm sống.

Bộ phim Love Actually thường được
nhắc đến như một ví dụ điển hình. Trong phim, nhân vật Jamie do Colin Firth thủ
vai đã vụng về cầu hôn bằng tiếng Bồ Đào Nha chưa thật thành thạo. Chính sự
lúng túng, nỗ lực và chân thành ấy tạo nên cảm xúc cho cảnh phim – điều mà một
phần mềm dịch thời gian thực khó có thể tái hiện.

Theo các chuyên gia, học một ngôn
ngữ không chỉ là học cách chuyển đổi câu chữ, mà còn là quá trình hiểu cách
người khác suy nghĩ, giao tiếp và nhìn nhận thế giới.

Trong nghiên cứu, nhiều người tham
gia cũng mô tả cảm giác “sống trong những bản ngã khác nhau” khi sử dụng từng
ngôn ngữ. Có người cho biết họ suy nghĩ bằng tiếng Telugu nhưng đếm số bằng
tiếng Anh; người khác lại coi tiếng Afrikaans là “ngôn ngữ của trái tim”, còn
tiếng Anh dành cho công việc và đời sống thường ngày. Những trải nghiệm đó vượt
xa khái niệm dịch thuật đơn thuần.

Các chuyên gia cho rằng AI chắc chắn
sẽ tiếp tục làm thay đổi cách con người học ngoại ngữ trong tương lai. Công
nghệ có thể cá nhân hóa bài học, giảm rào cản tiếp cận và hỗ trợ phản hồi gần như
tức thì cho người học.

Trong nghiên cứu, nhiều người tham
gia cũng mô tả cảm giác “sống trong những bản ngã khác nhau” khi sử dụng từng
ngôn ngữ. Có người cho biết họ suy nghĩ bằng tiếng Telugu nhưng đếm số bằng
tiếng Anh. Một người khác lại nói tiếng Afrikaans là “ngôn ngữ của trái tim”,
phù hợp nhất để biểu đạt cảm xúc mãnh liệt, trong khi tiếng Anh chủ yếu dành
cho công việc và giao tiếp thường ngày.

Theo nhóm nghiên cứu, đây không đơn
thuần là việc chuyển đổi giữa các “chế độ dịch thuật”, mà phản ánh cách con
người trải nghiệm những lớp bản sắc khác nhau thông qua ngôn ngữ.

Trong một thế giới ngày càng kết
nối, ngoại ngữ không còn chỉ là công cụ giao tiếp, mà còn trở thành chìa khóa
giúp con người mở rộng tư duy, tiếp cận những nền văn hóa khác nhau và hiểu sâu
hơn về chính mình. AI có thể giúp việc dịch thuật trở nên dễ dàng hơn bao giờ
hết, nhưng trải nghiệm học một ngôn ngữ mới – với những nỗ lực, cảm xúc và sự
thấu hiểu văn hóa đi kèm – vẫn là điều khó có công nghệ nào thay thế hoàn toàn.

Japan Today, The Conversation-Trọng Hoàng

(Nguồn tin)