“Nếu có cơ chế tốt hơn, nhanh hơn, khi tiền vừa được chuyển vào tài khoản mà đối tượng lừa đảo sử dụng, chúng ta có thể kịp thời phong tỏa và thu hồi thì đó sẽ là hoạt động hết sức có ý nghĩa”…
Ngày 12/5/2026, Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026 đã diễn ra với chủ đề “Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI” dưới sự bảo trợ của Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính.
Phát biểu tại diễn đàn, Đại tá, TS. Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), cho biết mặc dù dịch vụ tài chính số tại Việt Nam đang phát triển nhanh chóng, giúp người dân dễ dàng chuyển tiền, đầu tư,… chỉ với vài thao tác đơn giản, tuy nhiên, đi cùng sự tiện lợi là sự gia tăng mạnh mẽ của các hình thức lừa đảo, gian lận và chiếm đoạt tài sản với phương thức ngày càng tinh vi, có tổ chức.
Theo số liệu năm 2025, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam ước tính lên tới 8.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, đây vẫn có thể chỉ là phần nhỏ trong tổng thiệt hại thực tế do nhiều nạn nhân không trình báo với cơ quan chức năng.
Theo Đại tá Nguyễn Hồng Quân, hậu quả của các vụ lừa đảo không chỉ dừng lại ở thiệt hại tài chính của một cá nhân, mà còn kéo theo những tổn thương đối với gia đình, làm suy giảm niềm tin của người dùng vào các dịch vụ số, gia tăng áp lực lên các tổ chức tài chính và khiến toàn bộ hệ sinh thái đối mặt với tâm lý e ngại, dè dặt.
Ông nhận định tội phạm công nghệ cao hiện nay không còn hoạt động đơn lẻ mà đã hình thành các chuỗi tổ chức chuyên nghiệp, nhắm vào toàn bộ hành trình số của người dùng, từ mạng xã hội, quảng cáo trực tuyến cho tới các nền tảng giao dịch tài chính.
“Vừa xuất hiện một dịch vụ mới, một hoạt động mới thì ngay lập tức đã có những kịch bản lừa đảo mới. Hoạt động viết kịch bản này cực kỳ chuyên nghiệp và rất tinh vi”, Đại tá nói.
Trong khi đó, thực tế khả năng phối hợp giữa các tổ chức liên quan vẫn còn chậm hơn tốc độ hoạt động của tội phạm.
“Nếu có cơ chế tốt hơn, nhanh hơn, khi tiền vừa được chuyển vào tài khoản mà đối tượng lừa đảo sử dụng, chúng ta có thể kịp thời phong tỏa và thu hồi thì đó sẽ là hoạt động hết sức có ý nghĩa”, Đại tá Nguyễn Hồng Quân nhấn mạnh.
Trên thế giới, nhiều quốc gia đã chuyển từ cách tiếp cận tuyên truyền đơn lẻ sang mô hình chia sẻ trách nhiệm giữa cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, nhà mạng, nền tảng số, cơ quan thực thi pháp luật và chính người dùng.
Tại Hoa Kỳ, Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) không chỉ thống kê thiệt hại thông qua Trung tâm Khiếu nại Tội phạm Internet (IC3), mà còn sử dụng dữ liệu để phục vụ cảnh báo, điều tra và can thiệp dòng tiền.
Từ hệ thống dữ liệu này, FBI sử dụng cơ chế “Financial Fraud Kill Chain” – quy trình phản ứng nhanh nhằm ngăn chặn việc giải ngân các khoản tiền bị lừa đảo qua hệ thống ngân hàng. Khi khiếu nại được gửi tới IC3 và đáp ứng đủ điều kiện, quy trình “Kill Chain” sẽ được kích hoạt để truy vết, phong tỏa và ngăn dòng tiền tiếp tục bị tẩu tán.
Trong năm 2024, cơ chế này đã xử lý 3.020 vụ việc liên quan tới 848,4 triệu USD giá trị gian lận và phong tỏa được 561,6 triệu USD tại Mỹ và quốc tế.
Theo Đại tá Nguyễn Hồng Quân, kinh nghiệm quốc tế cho thấy muốn bảo vệ người dùng thì phải bảo vệ cả hệ sinh thái số; còn muốn bảo vệ hệ sinh thái thì cần một cơ chế liên kết đa bên với tốc độ phối hợp nhanh hơn tốc độ của tội phạm.
“Làm thế nào để cảnh báo nhanh hơn? Làm thế nào để chặn dòng tiền lừa đảo sớm hơn? Hay làm thế nào để gỡ bỏ nội dung độc hại kịp thời hơn, người dùng được bảo vệ trước khi trở thành nạn nhân, chứ không chỉ được hỗ trợ sau khi đã mất tiền?”, Đại tá đặt ra hàng loạt vấn đề, đồng thời cũng đưa ra ba nhóm giải pháp trọng tâm.
Thứ nhất, cần xây dựng cơ chế chia sẻ cảnh báo sớm trong toàn hệ sinh thái tài chính. Theo ông, ngay khi phát hiện dấu hiệu bất thường, thông tin phải được đưa ngay vào hệ thống cảnh báo chung để toàn bộ các tổ chức trong hệ sinh thái cùng nhận biết và phản ứng kịp thời.
Thứ hai, cần tăng cường xác thực định danh và bảo vệ các kênh giao tiếp số. Điều này nhằm giúp người dùng nhận biết đâu là kênh chính thức, đâu là giả mạo; đâu là nhân viên thật và đâu là đối tượng mạo danh; đâu là ứng dụng hợp pháp và đâu là ứng dụng độc hại.
Thứ ba, bảo vệ dữ liệu cá nhân phải được coi là trụ cột của niềm tin tài chính số. Cùng với sự phát triển của công nghệ, quyền được bảo vệ dữ liệu cá nhân đã trở thành quyền được pháp luật bảo hộ.
“Các doanh nghiệp, trong đó có ngân hàng và các tổ chức cung cấp dịch vụ tài chính, phải thực hiện nghiêm túc trách nhiệm này”, đại tá nhấn mạnh.
Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026 với chủ đề “Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI”, do Liên minh Niềm tin số tổ chức phối hợp chuyên môn cùng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, Công ty Cổ phần Dịch vụ Di động Trực tuyến (MoMo) đồng tổ chức, dưới sự bảo trợ của Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Tài chính.
-Bạch Dương
