Ngày 11/5, Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy phối hợp cùng Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam (VINATOM) tổ chức Hội thảo quốc tế “Điện hạt nhân quy mô nhỏ: Giải pháp chiến lược cho an ninh năng lượng Việt Nam”.
Tại hội thảo, bà Breann Whitby, Quyền Giám đốc Chính sách Hạt nhân của Crown Investments Corporation of Saskatchewan, tập đoàn nhà nước thuộc sở hữu của chính quyền tỉnh bang Saskatchewan, đã mang đến góc nhìn thực tiễn về chính sách năng lượng và quá trình triển khai lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) tại bang Saskatchewan, Canada.
Qua kinh nghiệm của địa phương này, bà cho thấy cách năng lượng hạt nhân có thể trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và củng cố an ninh năng lượng. Đây cũng được xem là những gợi mở đáng tham khảo đối với các địa phương của Việt Nam trong hành trình hướng tới tự chủ năng lượng xanh.
NỖ LỰC TRIỂN KHAI SMR CỦA SASKATCHEWAN
Theo bà Breann Whitby, việc phát triển và triển khai SMR không chỉ nhằm bổ sung nguồn điện sạch, mà còn có thể đóng góp cho nhiều mục tiêu lớn trong chiến lược tăng trưởng của Saskatchewan. Trong đó có việc thực hiện chiến lược ứng phó biến đổi khí hậu nhằm nâng cao khả năng chống chịu của địa phương, mục tiêu đạt dân số 1,4 triệu người vào năm 2030 cùng hàng loạt mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội khác.
Saskatchewan cũng chủ động hợp tác với nhiều chính quyền và tổ chức để thúc đẩy phát triển năng lượng hạt nhân. Năm 2019, bang Saskatchewan cùng Ontario và New Brunswick ký biên bản ghi nhớ nhằm thúc đẩy phát triển SMR tại Canada. Đến tháng 4/2021, Alberta tham gia sáng kiến này. Năm 2022, bốn địa phương đã thống nhất một kế hoạch chiến lược chung, vạch ra lộ trình phát triển các lò phản ứng mô-đun nhỏ.
Kế hoạch này xác định SMR có thể cung cấp nguồn điện an toàn, ổn định và không phát thải để phục vụ nền kinh tế và dân số đang tăng trưởng, đồng thời mở ra cơ hội đưa tri thức, công nghệ và chuyên môn hạt nhân của Canada ra thị trường toàn cầu.
Một dấu mốc đáng chú ý khác là Chiến lược An ninh Năng lượng và Kế hoạch Cung ứng Saskatchewan First, được công bố vào tháng 10/2025. Đây được xem là lộ trình của Saskatchewan hướng tới một hệ thống điện đáng tin cậy và có chi phí hợp lý trong dài hạn.
Chiến lược này theo đuổi cách tiếp cận “kết hợp mọi nguồn năng lượng” trong phát điện, đồng thời xác định than đá sẽ đóng vai trò cầu nối để chuyển sang điện hạt nhân. Văn kiện cũng khẳng định cam kết xây dựng hệ thống điện cấp tỉnh vận hành bằng năng lượng hạt nhân.
NGÀNH CÔNG NGHIỆP HẠT NHÂN MỞ RA CƠ HỘI VIỆC LÀM LỚN
Sau khi nhấn mạnh tham vọng phát triển điện hạt nhân và SMR, bà Breann Whitby cũng phác họa bức tranh tổng thể về vị thế hiện tại của Saskatchewan trong ngành công nghiệp hạt nhân toàn cầu.
Hiện Saskatchewan là nhà sản xuất uranium lớn thứ hai thế giới, chiếm khoảng 24% sản lượng uranium toàn cầu trong năm 2024, đồng thời là địa phương duy nhất sản xuất uranium của Canada.
Tháng 11/2023, Cameco Corporation, doanh nghiệp có trụ sở tại Saskatchewan và là một trong những nhà cung cấp nhiên liệu uranium lớn nhất thế giới, đã mua lại 49% cổ phần của Westinghouse Electric Company, tập đoàn hàng đầu thế giới về công nghệ và dịch vụ năng lượng hạt nhân.
Ngoài ra, nhiều sáng kiến mới cũng được triển khai nhằm thúc đẩy nghiên cứu hạt nhân tại Canada. Năm 2025, Viện Toàn cầu về Năng lượng, Khoáng sản và Xã hội – mô hình hợp tác giữa Đại học Saskatchewan, Đại học Regina và Học viện công lập Saskatchewan Polytechnic, được thành lập, trong đó lĩnh vực hạt nhân giữ vai trò trọng tâm trong định hướng hoạt động.
Theo đánh giá của lãnh đạo tập đoàn nhà nước thuộc bang Saskatchewan, sự mở rộng của ngành công nghiệp hạt nhân trong tương lai sẽ tạo ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp, người lao động và các nhà cung ứng địa phương. Các phân tích sơ bộ cho thấy chương trình hạt nhân của Saskatchewan có thể cần từ 2.500 đến 3.500 lao động kỹ thuật và chuyên môn được đào tạo bài bản.
Trong đó, nhóm lao động kỹ thuật lành nghề như thợ điện, thợ lắp ống,… được dự báo sẽ chiếm tỷ trọng lớn nhất. Ngoài ra, các vị trí kỹ sư, quản lý dự án và vận hành hạt nhân cũng sẽ có nhu cầu rất cao.
Điện hạt nhân đồng thời mở ra cơ hội lớn cho các nhà cung ứng công nghiệp của Saskatchewan, dựa trên nền tảng sẵn có trong các lĩnh vực dầu khí, khai khoáng và chế tạo. Chính quyền Saskatchewan hiện đang hỗ trợ nhiều dự án nhằm phát triển chuỗi cung ứng hạt nhân ở cấp địa phương, Canada, Bắc Mỹ và toàn cầu, qua đó giúp doanh nghiệp trong tỉnh tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị này.
