VNHNSau khi mở rộng địa giới hành chính tích hợp không gian phát triển với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, TP.HCM đang thảo luận về bản Quy hoạch tổng thể giai đoạn 2025–2050 với tầm nhìn 100 năm. Dự thảo không chỉ đặt mục tiêu ngắn hạn mà phác họa chân dung một siêu đô thị đa cực, hiện đại với GRDP bình quân đầu người hướng tới 100.000 USD, vận hành trên nền tảng kinh tế số, hạ tầng xanh và tư duy quản trị đột phá.
Từ đô thị đơn tâm đến cấu trúc siêu đô thị đa cực
Trong lịch sử phát triển đô thị Việt Nam, các bản quy hoạch thường chỉ dừng lại ở tầm nhìn từ 20 đến 30 năm. Việc TP.HCM xây dựng bản Quy hoạch tổng thể thời kỳ 2025–2050 với tầm nhìn kéo dài sau năm 2075 đã đánh dấu một bước ngoặt về tư duy chiến lược.
Bản quy hoạch mới nhất bao phủ một không gian địa giới mở rộng lên tới hơn 6.772 km². Với diện tích này, quy mô dân số thực tế của thành phố dự kiến đạt 22-23 triệu người vào năm 2050. Nếu tính cả lực lượng lao động vãng lai, sinh viên, du khách và các nhóm dân số quy đổi khác, siêu đô thị này sẽ là nơi sinh sống và làm việc của khoảng 27,8 triệu người.
Để giải quyết bài toán áp lực hạ tầng cho một lượng dân số khổng lồ, dự thảo quy hoạch đã quyết liệt thay đổi mô hình phát triển từ đô thị đơn tâm truyền thống sang siêu đô thị đa cực, đa trung tâm và đa tầng. Không gian kinh tế – xã hội của thành phố mở rộng sẽ được tổ chức lại dựa trên 5 cực động lực tăng trưởng:
Cực lõi trung tâm quốc tế: Gồm khu vực TP.HCM lõi, Sài Gòn, Chợ Lớn, Thủ Thiêm và hai bờ sông Sài Gòn. Nơi đây giữ vai trò là trung tâm quản trị, tài chính (CBD), dịch vụ toàn cầu, kinh tế tri thức và văn hóa sáng tạo.
Cực đổi mới sáng tạo phía Đông: Kết nối Thủ Đức, Thuận An, Dĩ An và vùng phụ cận Long Thành. Trọng tâm phát triển là trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ bán dẫn, R&D, giáo dục đại học, công nghệ cao và kinh tế số, hướng tới mô hình “thung lũng đổi mới sáng tạo” của khu vực Đông Nam Á.
Cực công nghiệp – logistics phía Bắc: Bao phủ Bình Dương, Thủ Dầu Một, Bến Cát, Bàu Bàng. Định hướng trở thành “công xưởng công nghệ cao” và trung tâm phân phối, logistics thông minh của toàn vùng.
Cực cảng biển – thương mại tự do phía Nam: Không gian kết nối Cần Giờ, Cái Mép – Thị Vải, Phú Mỹ và Long Sơn. Tập trung phát triển cảng trung chuyển quốc tế, khu thương mại tự do (FTZ), kinh tế hàng hải và dịch vụ năng lượng.
Cực biển – du lịch: Không gian duyên hải Vũng Tàu, Long Hải, Hồ Tràm. Phát triển các dịch vụ du lịch nghỉ dưỡng quốc tế, kinh tế đêm, chăm sóc sức khỏe và năng lượng tái tạo ven biển.
Mô hình 5 cực này được trợ lực bởi 5 hệ liên kết chiến lược cùng 10 vùng quản trị phát triển, giúp tối ưu hóa nguồn lực và phân bổ không gian hợp lý trên toàn quy mô thành phố.
Đường ray kinh tế: Tốc độ tăng trưởng và tham vọng 100.000 USD/người
Tương ứng với một cấu trúc không gian mới là những mục tiêu kinh tế đầy thách thức, đòi hỏi sự bứt phá liên tục qua từng giai đoạn:
Đáng chú ý, ngay trong giai đoạn đến năm 2030, thành phố đặt mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng GRDP tối thiểu 10% mỗi năm. Việc lấy kinh tế số làm động lực cốt lõi (chiếm tới 60% quy mô nền kinh tế vào năm 2035) thể hiện quyết tâm dịch chuyển từ mô hình tăng trưởng thâm dụng lao động và tài nguyên sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức và công nghệ.
3. Đột phá hạ tầng kết nối: Từ Metro, TOD đến “không gian tầm thấp”
Hạ tầng giao thông chính là “hệ tuần hoàn” giữ cho siêu đô thị vận hành trơn tru. Bản quy hoạch đã định hình rõ một hệ thống hạ tầng đa phương thức và đa tầng:
Hạ tầng mặt đất và Mô hình TOD
Thành phố đặt mục tiêu chuyển mình mạnh mẽ sang mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD). Cột mốc quan trọng nhất là hoàn thành khoảng 200 km đường sắt đô thị (metro) vào năm 2030. Hệ thống metro này sẽ tiếp tục mở rộng, kết nối trực tiếp các vành đai, cao tốc, đường sắt hàng hóa với các cực hạ tầng quốc gia như sân bay quốc tế Long Thành, cụm cảng Cái Mép – Thị Vải và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
Khai thác không gian ngầm và không gian tầm thấp
Lần đầu tiên, một bản quy hoạch tích hợp sâu sắc tư duy phát triển hạ tầng đa tầng:
Không gian ngầm: Tập trung khai thác sâu tại khu vực trung tâm hiện hữu, Thủ Thiêm và các nhà ga metro chính để làm trung tâm thương mại, bãi đỗ xe, hành lang đi bộ ngầm và hạ tầng kỹ thuật tích hợp.
Không gian tầm thấp: Dự thảo đặt ra cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho việc quản lý không gian tầm thấp. Điều này mở đường cho việc ứng dụng công nghệ thiết bị bay không người lái (drone) trong logistics đô thị, vận tải y tế khẩn cấp và thử nghiệm mô hình taxi bay trong tương lai.
4. Chuyển đổi xanh: Đô thị bọt biển và thích ứng biến đổi khí hậu
Là một đô thị ven biển chịu ảnh hưởng nặng nề bởi biến đổi khí hậu và nước biển dâng, TP.HCM lựa chọn tiếp cận bài toán môi trường bằng tư duy thuận thiên và công nghệ hiện đại.
Thay vì duy trì tư duy thoát nước cưỡng bức truyền thống, quy hoạch chuyển dịch sang mô hình “đô thị bọt biển” (Sponge City) – ưu tiên giữ nước, trữ nước và tái sử dụng nước tự nhiên. Thành phố sẽ đầu tư xây dựng mạng lưới hồ điều hòa, các công viên ngập nước và duy trì hành lang xanh – xanh dương. Việc quản lý ngập úng được nâng cấp lên mức độ thông minh với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI) và Internet vạn vật (IoT) vận hành theo thời gian thực.
Bên cạnh đó, chiến lược giảm dần khai thác nước ngầm, mở rộng diện tích cây xanh đô thị, thúc đẩy năng lượng sạch và bảo vệ nghiêm ngặt hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ được xem là lá chắn sinh thái bắt buộc để thành phố hiện thực hóa mục tiêu Phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2045.
5. Bài toán nguồn lực: Bài học huy động 1.200 triệu tỷ đồng
Hiện thực hóa một bản thiết kế mang tầm vóc 100 năm đòi hỏi một lượng vốn đầu tư khổng lồ chưa từng có. Theo tính toán trong dự thảo, tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội được phân kỳ cụ thể:
Giai đoạn 2026 – 2030: Cần khoảng 8 – 8,9 triệu tỷ đồng.
Giai đoạn 2031 – 2035: Tăng lên 17,1 – 19 triệu tỷ đồng.
Giai đoạn 2036 – 2045: Dự báo khoảng 96 – 112 triệu tỷ đồng.
Giai đoạn 2046 – 2075: Con số lên tới khoảng 900 – 1.200 triệu tỷ đồng.
Ngân sách nhà nước sẽ giữ vai trò vốn mồi. Để lấp đầy khoảng trống tài chính còn lại, TP.HCM cần vận hành linh hoạt các công cụ tài chính hiện đại: Hợp tác công tư (PPP), trái phiếu đô thị, các quỹ đầu tư hạ tầng – chiến lược, thu hút FDI, ODA và đặc biệt là cơ chế “thu hồi giá trị đất” (Land Value Capture) từ việc phát triển đô thị xung quanh các ga TOD.
Bản quy hoạch TP.HCM tầm nhìn 100 năm không đơn thuần là sự mở rộng về mặt địa giới hay những con số thống kê kinh tế. Đó là bản thiết kế chiến lược định hình lại vị thế của thành phố trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Dù chặng đường phía trước còn nhiều thử thách trong việc rà soát, thể chế hóa và huy động nguồn lực, nhưng việc dám đặt ra tầm nhìn vượt thế kỷ chính là tuyên ngôn mạnh mẽ cho tham vọng vươn mình trở thành một siêu đô thị toàn cầu, văn minh, hiện đại và phát triển bền vững của TP.HCM.
Nguồnvietnamhoinhap.vn
