Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tháng 1/2026, xuất khẩu nhân điều chế biến của Việt Nam đạt 65 nghìn tấn, tương đương 434 triệu USD, tăng mạnh 73,6% về khối lượng và 70,1% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025. Động lực chính đến từ nhu cầu tiêu thụ tăng cao dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ, đặc biệt tại thị trường Trung Quốc, nơi các đối tác đẩy mạnh nhập khẩu nhân điều chế biến phục vụ tiêu dùng Tết.
Trung Quốc tiếp tục là thị
trường lớn nhất của hạt điều Việt Nam trong tháng đầu năm, với mức tăng trưởng
49,4% so với cùng kỳ năm trước, chiếm 21,3% tổng giá trị xuất khẩu nhân điều của
Việt Nam. Trong khi đó, giá xuất khẩu bình quân tháng 1/2026 ước đạt 6.673
USD/tấn, giảm 2% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy áp lực cạnh tranh về giá vẫn
hiện hữu dù sản lượng tăng cao. Sau Trung Quốc, Hoa Kỳ là thị
trường tiêu thụ lớn thứ hai của điều Việt Nam.
TRIỂN VỌNG TIẾP TỤC TĂNG
TRƯỞNG MẠNH NĂM 2026
Năm 2025 đánh dấu một cột
mốc quan trọng của ngành điều khi kim ngạch xuất khẩu đạt 5,2 tỷ USD, đưa hạt
điều trở thành mặt hàng nông sản thứ ba của Việt Nam vượt mốc 5 tỷ USD trong một
năm, sau rau quả và cà phê. Trong năm, ngành điều đã nhập khẩu hơn 2,9 triệu tấn
điều thô, trị giá 4,5 tỷ USD, xuất siêu trên 700 triệu USD.
Đáng chú ý, năm 2025 cũng
là lần đầu tiên Trung Quốc vượt Hoa Kỳ để trở thành thị trường xuất khẩu lớn nhất
của hạt điều Việt Nam, với kim ngạch đạt 1,115 tỷ USD. Hoa Kỳ đứng thứ hai với
975 triệu USD, tiếp theo là Hà Lan đạt 495 triệu USD.
Theo ông Bạch Khánh Nhựt,
Phó Chủ tịch Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS), xuất khẩu sang Trung Quốc tăng mạnh
nhờ kinh tế nước này phục hồi, nhu cầu đối với thực phẩm tốt cho sức khỏe gia
tăng, cùng với việc doanh nghiệp Việt Nam chủ động đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn
và yêu cầu từ phía đối tác. Ngược lại, xuất khẩu sang Hoa Kỳ trong năm 2025 giảm
26% về lượng và 17% về giá trị so với năm 2024, phản ánh những khó khăn tại thị
trường truyền thống này.
Quyết định
ngày 14/11/2025 của Tổng thống Donald Trump về việc gỡ bỏ thuế đối với hơn 200 mặt
hàng thực phẩm, trong đó có hạt điều, được xem là cú hích quan trọng giúp ngành
điều Việt Nam phục hồi trong năm 2026.
Xu hướng tiêu dùng tại Hoa
Kỳ đang thay đổi rõ nét theo hướng ưu tiên thực phẩm lành mạnh, ăn sạch và có
nguồn gốc minh bạch. Trong bức tranh đó, sữa hạt điều nổi lên như một phân khúc
tăng trưởng nhanh. Theo Grand View Research, thị trường sữa hạt điều sẽ tăng
trưởng 7,3%/năm đến 2030. Từ một sản phẩm ngách dành cho cộng đồng thuần chay,
sữa hạt điều nay đã hiện diện phổ biến trên các kệ hàng thực phẩm tốt cho sức
khỏe, cạnh tranh cùng sữa hạnh nhân và sữa yến mạch.
Với lợi thế là quốc gia chế
biến và xuất khẩu điều hàng đầu thế giới, Việt Nam có cơ hội tham gia sâu hơn
vào chuỗi giá trị này thay vì chỉ xuất khẩu nhân điều thô. Trong nhiều năm, mô
hình xuất khẩu số lượng lớn nhưng giá trị gia tăng thấp đã bộc lộ giới hạn, nhất
là khi nguồn nguyên liệu trong nước giảm và phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu từ
châu Phi. Áp lực cạnh tranh từ Bờ Biển Ngà và Brazil – những quốc gia đẩy mạnh
chế biến sâu, sẽ càng đặt ra yêu cầu chuyển đổi.
Từ cú sốc thuế đến cơ hội
phục hồi, ngành điều Việt Nam đang đứng trước thời điểm tái cấu trúc quan trọng.
Việc Hoa Kỳ bỏ thuế có thể tạo lực đẩy ngắn hạn, nhưng triển vọng dài hạn phụ
thuộc vào chiến lược nâng cao giá trị: phát triển điều rang, điều tẩm vị, snack
lành mạnh và đặc biệt là tham gia sâu vào ngành thực phẩm giá trị cao như sữa hạt
điều. Nếu tận dụng tốt xu hướng tiêu dùng xanh và lành mạnh toàn cầu, điều Việt
Nam hoàn toàn có thể bước vào chu kỳ tăng trưởng mới, bền vững và hiệu quả hơn.
XÂY DỰNG THƯƠNG HIỆU QUỐC
GIA CHO “THỦ PHỦ ĐIỀU” ĐỒNG NAI
Năm 2025, sau khi tỉnh Bình
Phước sáp nhập vào tỉnh Đồng Nai, tổng diện tích trồng điều của tỉnh Đồng Nai mới lên tới
hơn 180 ngàn hécta điều. Đồng Nai hiện là địa phương có diện tích trồng điều lớn
nhất cả nước, đồng thời nằm trong tốp đầu về thu hút doanh nghiệp sản xuất, chế
biến và xuất khẩu hạt điều. Trong chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), hạt
điều được xác định là sản phẩm chủ lực của tỉnh, nhiều sản phẩm đã đạt chứng nhận
OCOP 5 sao cấp quốc gia, từng bước khẳng định vị thế và hướng tới mục tiêu xây
dựng thương hiệu quốc gia cho “thủ phủ điều” Việt Nam.
Đến nay, toàn tỉnh Đồng Nai có 496
sản phẩm OCOP, trong đó hàng chục sản phẩm chế biến từ hạt điều đạt chứng nhận,
đặc biệt phần lớn sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia của Đồng Nai đều thuộc nhóm
này. Riêng năm 2025, Hội đồng Đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP của tỉnh đã thẩm
định thêm 15 sản phẩm mới, trong đó có 11 sản phẩm chế biến từ hạt điều, với 6
sản phẩm tiềm năng đạt chuẩn 5 sao quốc gia. Điều này cho thấy xu hướng chuyển
dịch rõ nét từ sản xuất thô sang chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng.
Đồng Nai cũng đẩy mạnh xúc
tiến thương mại, quảng bá sản phẩm OCOP, khuyến khích các chủ thể ứng dụng công
nghệ vào sản xuất, phát triển thương mại điện tử nhằm xây dựng thương hiệu bền
vững. Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, việc nhiều sản phẩm điều đạt
chuẩn 5 sao quốc gia không chỉ nâng tầm thương hiệu địa phương mà còn minh chứng
cho quá trình tái cơ cấu ngành điều theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp.
Nhiều doanh nghiệp đã mạnh
dạn đầu tư lớn để khẳng định vị thế. Công ty cổ phần Tập đoàn Gia Bảo vừa đưa
vào hoạt động Nhà máy Chế biến nông sản và thực phẩm Bà Tư Bình Phước tại xã Đồng
Tâm với vốn đầu tư 6,5 triệu USD, hướng tới phát triển các dòng sản phẩm chế biến
sâu phục vụ xuất khẩu. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm làm chủ công nghệ
và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Ở góc độ thị trường, các doanh
nghiệp điều Đồng Nai đã mở rộng xuất khẩu sang nhiều thị trường khó tính như
Hoa Kỳ, Nhật Bản, Úc, Anh… nhờ đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng và vệ sinh an
toàn thực phẩm quốc tế. Song song đó, nhiều đơn vị đầu tư dây chuyền tự động
hóa, quy trình sản xuất khép kín, giúp giảm chi phí nhân công, nâng cao năng suất
và ổn định chất lượng. Việc đa dạng hóa sản phẩm chế biến sâu, xây dựng thương
hiệu ở cả thị trường nội địa và quốc tế đang trở thành chiến lược trọng tâm.
Lãnh đạo UBND tỉnh khẳng định,
chương trình OCOP đang đi đúng định hướng khi tập trung phát triển sản phẩm lợi
thế gắn với chế biến sâu để nâng cao giá trị. Thời gian tới, hạt điều tiếp tục
là ngành hàng chủ lực, Đồng Nai đặt mục tiêu giữ vững vị thế thủ phủ điều của cả
nước và nằm trong nhóm dẫn đầu về xuất khẩu, từng bước xây dựng thương hiệu quốc
gia cho hạt điều trên thị trường quốc tế.
-Chu Minh Khôi
