Tỷ lệ ra hoa thấp, sản lượng có thể giảm một nửa
Chỉ còn chưa đầy hai tháng nữa, vụ vải thiều tại Bắc Ninh, một trong những vùng trồng vải trọng điểm phía Bắc sẽ bước vào chính vụ. Tuy nhiên, niên vụ 2026 đang đối mặt với nhiều thách thức khi điều kiện thời tiết không thuận lợi, kéo theo nguy cơ sâu bệnh gia tăng.
Ông Đặng Văn Tặng, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Bắc Ninh (Sở Nông nghiệp và Môi trường Bắc Ninh) cho biết, tỉ lệ ra hoa năm nay ở mức khá thấp. Cụ thể, vải sớm chỉ đạt khoảng 60%, còn vải chính vụ dao động từ 40–50%.
“Dự kiến sản lượng vải thiều toàn tỉnh Bắc Ninh giảm khoảng 50% so với cùng kỳ năm 2025, ước đạt khoảng 100.000 tấn”, ông Tặng thông tin.
Thời tiết bất lợi làm gián đoạn quá trình ra hoa
Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là do thời tiết diễn biến bất thường trong giai đoạn quan trọng. Tháng 11 và 12/2025 là thời điểm cây vải phân hóa mầm hoa, lại ghi nhận nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm, kèm theo mưa ẩm kéo dài.
Điều này khiến cây phát sinh lộc đông không đúng thời điểm, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phân hóa mầm hoa, từ đó làm giảm tỉ lệ ra hoa so với các niên vụ trước.
Dù vậy, vẫn có những vườn đạt tỉ lệ ra hoa 70–80% nhờ tuân thủ nghiêm quy trình kỹ thuật, chủ động chăm sóc từ sớm. Đây được xem là mô hình tiêu biểu để ngành nông nghiệp địa phương nhân rộng trong thời gian tới.
Để ứng phó với những khó khăn, Sở Nông nghiệp và Môi trường Bắc Ninh đã sớm ban hành kế hoạch sản xuất vải thiều năm 2026. Trong đó, các tổ chỉ đạo vải xuất khẩu được thành lập, trực tiếp phụ trách các vùng trồng trọng điểm, hướng dẫn nông dân sản xuất theo tiêu chuẩn.
Bên cạnh đó, việc bình tuyển các vườn vải đẹp cũng được triển khai nhằm lựa chọn mô hình hiệu quả, làm cơ sở tuyên truyền và nhân rộng.
Rút kinh nghiệm từ niên vụ 2025, dù được mùa nhưng mưa nhiều trong giai đoạn thu hoạch khiến sâu bệnh phát sinh, ảnh hưởng đến chất lượng quả, năm nay ngành nông nghiệp xác định kiểm soát sâu bệnh là nhiệm vụ trọng tâm ngay từ đầu vụ.
Các loại bệnh như sương mai, thán thư (bệnh nấm) được cảnh báo có thể gây thối quả nếu gặp điều kiện mưa ẩm. Do đó, nông dân được hướng dẫn kỹ về biện pháp phòng trừ, thu hoạch đúng độ chín và tránh thu hái khi thời tiết bất lợi.
Ngành nông nghiệp cũng đẩy mạnh áp dụng kỹ thuật mới, ưu tiên sử dụng thuốc sinh học, thảo mộc để hạn chế dư lượng hóa chất. Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật phải tuân thủ nguyên tắc “4 đúng” và đảm bảo thời gian cách ly tối thiểu 15 ngày trước thu hoạch.
Siết chặt tiêu chuẩn xuất khẩu, tăng cường truy xuất nguồn gốc
Hiện toàn tỉnh Bắc Ninh có 241 mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu sang nhiều thị trường như Trung Quốc, Mỹ, EU, Nhật Bản, Úc, cùng với 42 mã số cơ sở đóng gói đủ điều kiện.
Để đảm bảo chất lượng, các lô hàng xuất khẩu đều phải được kiểm tra nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm, đặc biệt là dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Chỉ những lô đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn mới được phép xuất khẩu.
Riêng thị trường Trung Quốc, Bắc Ninh có 127 mã số vùng trồng và 42 mã cơ sở đóng gói được chấp thuận. Các mã số này đang được rà soát chặt chẽ; trường hợp không đáp ứng yêu cầu sẽ bị thu hồi.
Song song đó, tỉnh đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc. Các vùng sản xuất từ 10ha trở lên đã được số hóa, áp dụng nhật ký điện tử để minh bạch quy trình chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh.
Hiện sản lượng vải xuất khẩu của Bắc Ninh chiếm khoảng 40%, còn lại 60% tiêu thụ trong nước. Do đó, việc sản xuất theo tiêu chuẩn xuất khẩu cũng góp phần nâng cao chất lượng cho thị trường nội địa.
Diện tích vải đạt các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và hữu cơ hiện chiếm trên 70%, cơ bản đáp ứng nhu cầu tiêu dùng với chất lượng tương đương hàng xuất khẩu. Tuy nhiên, diện tích được cấp chứng nhận chính thức vẫn còn hạn chế.
Để mở rộng thị trường, Bắc Ninh sẽ đẩy mạnh xúc tiến thương mại, đưa vải thiều vào hệ thống siêu thị và các thị trường lớn như TP.HCM, Đồng Nai, Cần Thơ, cũng như các khu công nghiệp.
