Gợi mở từ hệ sinh thái hàng không

Tuy nhiên, khi nền kinh tế Hà Nội đang chuyển dịch mạnh sang các ngành dịch vụ và công nghệ cao, thị trường lao động cũng bộc lộ khoảng cách giữa yêu cầu thực tiễn và năng lực của lực lượng lao động hiện nay.

Trong bối cảnh đó, cách tổ chức đào tạo và sử dụng nhân lực của ngành hàng không, đang gợi ra một số kinh nghiệm đáng tham khảo cho bài toán phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của Thủ đô.

Áp lực về chuẩn mực nhân lực trong kỷ nguyên mới

Tại nhiều diễn đàn khoa học về phát triển Hà Nội thời gian gần đây, vấn đề “khoảng trống kỹ năng” thường xuyên được nhắc tới. Khi các ngành dịch vụ, logistics và kinh tế số phát triển nhanh, yêu cầu đối với người lao động cũng thay đổi theo hướng ngày càng chuyên sâu và mang tính quốc tế hơn.

PGS-TS Trần Kim Chung (Hội đồng Lý luận Trung ương) cho rằng Hà Nội cần những lĩnh vực mũi nhọn có khả năng dẫn dắt quá trình nâng cao chất lượng nhân lực. Theo ông, các ngành như logistics hay dịch vụ chất lượng cao không chỉ đòi hỏi kiến thức chuyên môn mà còn yêu cầu hệ thống kỹ năng phức hợp về quản trị, vận hành và tiêu chuẩn an toàn.

Thực tế cho thấy ngành hàng không là một ví dụ điển hình. Với đặc thù kỹ thuật cao và quy trình vận hành nghiêm ngặt, lĩnh vực này đặt ra những tiêu chuẩn rõ ràng về kỷ luật, ngoại ngữ và năng lực chuyên môn – những yếu tố ngày càng quan trọng trong môi trường lao động toàn cầu hóa.

Theo Đề án phát triển dịch vụ logistics của UBND TP Hà Nội, ngành này đang tăng trưởng từ 15–20% mỗi năm. Tuy nhiên, trong hơn 25.000 doanh nghiệp logistics trên địa bàn, chỉ khoảng 10–15% nhân sự được đào tạo bài bản về chuyên môn. Dự báo đến năm 2030, Thủ đô có thể thiếu khoảng 200.000 lao động có trình độ cao để đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, cụm hoạt động hàng không quanh cảng Nội Bài, nơi tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động trực tiếp và gián tiếp đang cho thấy một cách tiếp cận đáng chú ý trong việc chuẩn hóa nguồn nhân lực. Qua các chương trình tuyển dụng và ngày hội việc làm của Vietnam Airlines gần đây, tiêu chuẩn tuyển dụng đối với lao động trẻ ngày càng rõ ràng hơn: năng lực ngoại ngữ, kỹ năng số và tác phong làm việc chuyên nghiệp.

Chia sẻ quan điểm về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho Thủ đô Hà Nội, từ góc độ doanh nghiệp, ông Lê Hồng Hà, Tổng giám đốc Tổng công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines) cho rằng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cần gắn với ba yếu tố cơ bản: việc làm ổn định, kỹ năng phù hợp với xu thế mới và môi trường làm việc chuyên nghiệp.

Theo ông Hà, việc tạo ra các vị trí việc làm có giá trị gia tăng cao phải song hành với quá trình hiện đại hóa các ngành dịch vụ như du lịch, logistics hay vận tải hàng không – những lĩnh vực được kỳ vọng sẽ đóng góp ngày càng lớn vào GRDP của Thủ đô trong thập niên tới.

Bên cạnh đó, đầu tư cho kỹ năng của thế hệ trẻ, đặc biệt là kỹ năng số và ngoại ngữ, là điều kiện quan trọng để lực lượng lao động thích ứng với môi trường làm việc quốc tế đồng thời hỗ trợ thanh niên trong việc tiếp cận các mô hình khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Đây là cách bền vững nhất để người trẻ không bị bỏ lại phía sau trong nền kinh tế tri thức. Ngoài ra, cần chuẩn hóa “năng lực mềm” thông qua kỷ luật hay nói cách khác là xây dựng văn hóa kỷ luật và chuẩn mực phục vụ trong môi trường công việc.

“Kỷ luật vận hành, ý thức an toàn và tinh thần dịch vụ là nền tảng của ngành hàng không. Nếu những chuẩn mực này được lan tỏa rộng hơn trong các lĩnh vực khác, chúng sẽ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của thành phố”- ông Hà nhận định.

Kết nối đào tạo với nhu cầu thực tế

Trên thực tế, hệ sinh thái của ngành hàng không không chỉ tạo việc làm cho phi công, tiếp viên hay kỹ sư bảo dưỡng. Hoạt động của một hãng hàng không, điển hình như Vietnam Airlines còn kéo theo nhu cầu nhân lực trong nhiều lĩnh vực khác như dịch vụ mặt đất, thương mại, công nghệ thông tin, logistics, tài chính và pháp chế.

Hàng năm, Vietnam Airlines tổ chức các ngày hội việc làm và chương trình tuyển dụng tiếp viên có quy mô, tạo cơ hội để sinh viên và người lao động trẻ tiếp cận trực tiếp với môi trường nghề nghiệp của ngành. Tại các Ngày hội việc làm của Vietnam Airlines, thông qua các hoạt động trải nghiệm, tư vấn nghề nghiệp và giao lưu với phi công, kỹ sư hay tiếp viên, người trẻ có thể hình dung rõ hơn về yêu cầu công việc cũng như các tiêu chuẩn nghề nghiệp trong lĩnh vực này.

Song song với đó, việc Vietnam Airlines liên tục mở rộng mạng bay và đưa thêm tàu bay thế hệ mới vào khai thác cũng kéo theo nhu cầu tuyển dụng nhân sự có trình độ ngoại ngữ và kỹ năng công nghệ. Điều này góp phần thúc đẩy sự dịch chuyển cơ cấu lao động theo hướng hiện đại hơn.

Một yếu tố quan trọng khác là sự hợp tác giữa doanh nghiệp với các cơ sở đào tạo. Các chương trình liên kết giữa Vietnam Airlines và một số trường đại học tại Hà Nội giúp sinh viên tiếp cận sớm với môi trường nghề nghiệp thực tế, từ đó rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu của thị trường lao động.

Có thể nói, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là quá trình lâu dài và cần sự phối hợp giữa nhiều chủ thể, từ cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo đến cộng đồng doanh nghiệp. Từ thực tiễn của ngành hàng không, có thể thấy việc xây dựng những môi trường làm việc chuyên nghiệp, kỷ luật và gắn với chuẩn mực quốc tế sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng “mặt bằng” chất lượng lao động.

Nếu những kinh nghiệm này được vận dụng phù hợp vào các lĩnh vực dịch vụ và kinh tế tri thức khác, Hà Nội sẽ có thêm điều kiện để hình thành một lực lượng lao động có kỹ năng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng phát triển của Thủ đô trong những năm tới.