Dược liệu Việt Nam tìm đường thành ngành kinh tế mũi nhọn

Bộ Y tế vừa tổ chức hội thảo “Tiềm năng và định hướng phát triển dược liệu” theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến trên toàn quốc.

Tại hội thảo, Bộ Y tế cho biết Việt Nam có nguồn tài nguyên dược liệu phong phú với hơn 5.100 loài thực vật, 408 loài động vật và 75 khoáng vật làm thuốc; khoảng 70 loài có tiềm năng nuôi trồng quy mô lớn như quế, hồi, nghệ, atiso.

Tiềm năng lớn nhưng phát triển chưa tương xứng

Nhu cầu tiêu thụ trong nước ở mức cao với mạng lưới y học cổ truyền rộng khắp và 243 nhà máy sản xuất thuốc, trong đó có 96 nhà máy dược liệu, thuốc cổ truyền. Tuy nhiên, ngành dược liệu vẫn phát triển nhỏ lẻ, chất lượng chưa đồng đều, công nghệ chế biến hạn chế, sức cạnh tranh quốc tế chưa tương xứng tiềm năng.

Trước thực tế này, Bộ Y tế xác định tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, trọng tâm là xây dựng Luật Y dược cổ truyền; phát triển vùng trồng đạt chuẩn GACP-WHO; ban hành tiêu chuẩn quốc gia và nâng năng lực kiểm nghiệm nhằm kiểm soát chất lượng nguyên liệu.

Định hướng xuyên suốt là hình thành chuỗi giá trị bền vững, phát triển sản phẩm quốc gia về dược liệu và từng bước xây dựng thương hiệu dược liệu Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Tại hội thảo, đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết diện tích trồng dược liệu cả nước đạt gần 59.000 ha, với 107 giống thuộc 58 loài đã được công bố lưu hành. Thời gian tới, ngành sẽ tập trung quy hoạch vùng trồng theo hướng tập trung, gắn với liên kết chuỗi giá trị và bảo tồn đa dạng sinh học dưới tán rừng.

Đại diện các tỉnh, thành chia sẻ các mô hình phát triển dược liệu hiệu quả, cho thấy tiềm năng nuôi trồng tại địa phương, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân. Riêng Lai Châu nhấn mạnh cần nâng cao chất lượng, ổn định đầu ra dược liệu, đồng thời đề xuất sớm đưa Sâm Lai Châu vào Dược điển Việt Nam.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà, phát triển dược liệu bền vững đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương, cùng sự tham gia của doanh nghiệp, nhà khoa học và người dân.

Tuy nhiên, chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ còn thiếu bền vững; nhiều loài dược liệu quý có nguy cơ suy giảm nguồn gen, trong khi nghiên cứu, phát triển giống và xây dựng thương hiệu còn hạn chế.

Để khắc phục, ông đề nghị đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, tăng truyền thông, thu hút doanh nghiệp đầu tư, hỗ trợ người dân về kỹ thuật, giống, tiêu chuẩn, từng bước hình thành vùng dược liệu hàng hóa quy mô lớn, hướng tới phát triển hiệu quả và nâng cao giá trị trên thị trường quốc tế.

Thúc đẩy dược liệu gắn du lịch, hướng tới bảo tàng số

Cùng với xu hướng chung, khu vực doanh nghiệp bắt đầu tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị dược liệu. Công ty cổ phần Traphaco, một trong những doanh nghiệp dược lâu năm, là đơn vị tiên phong phát triển vùng trồng atiso tại Sa Pa (tỉnh Lào Cai) theo tiêu chuẩn, duy trì khoảng 50 ha với hơn 150 hộ dân tham gia, trên 90% là đồng bào dân tộc thiểu số.

Sản phẩm cao atiso đạt OCOP 5 sao, góp phần hình thành chuỗi giá trị xanh, tạo sinh kế bền vững và từng bước hoàn thiện liên kết từ vùng trồng đến sản phẩm.

Tỉnh Lào Cai cũng triển khai kế hoạch phát triển dược liệu giai đoạn 2026-2030, trong đó lần đầu xây dựng Bảo tàng Dược liệu số phục vụ du lịch và quảng bá sản phẩm.

Dự án dự kiến số hóa gần 1.000 loài, giới thiệu hệ sinh thái cây thuốc dưới tán rừng, trên đất lâm nghiệp và nông nghiệp, gắn với bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển du lịch sinh thái. Năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu hình thành vùng nguyên liệu và nhóm sản phẩm dược liệu chiến lược, gắn với chế biến sâu, chăm sóc sức khỏe và xuất khẩu.

Bà Cao Thị Hòa Bình, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt, Bảo vệ thực vật và Chăn nuôi, Thủy sản tỉnh Lào Cai, cho biết dự án được xây dựng trên nền tảng số, đồng thời hình thành bộ nhận diện chung cho dược liệu địa phương.

Các nhóm dược liệu có tiềm năng xuất khẩu như: quế, atiso, xuyên khung, sa nhân… sẽ được ưu tiên quảng bá, gắn với truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn hóa chất lượng và mẫu mã, hướng tới thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc, EU, Mỹ.