Hai “mạch máu” nghìn tỷ cần được khơi thông
Trao đổi tại hội thảo “Động lực cho tăng trưởng kinh tế hai con số và triển vọng nông nghiệp 2026” do báo Nông thôn Ngày nay tổ chức ngày 31/3, TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng Chính phủ, cho rằng nền kinh tế đã bước qua giai đoạn được gọi là “bình thường mới” – một khái niệm từng có ý nghĩa xoa dịu tâm lý trong thời kỳ khó khăn.
Trong bối cảnh mới, mục tiêu phát triển không thể chỉ dừng lại ở những con số tăng trưởng mang tính cơ học. Phát triển kinh tế đòi hỏi sự bền vững, bao trùm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đặc biệt là năng lực chống chịu (resilience). Rộng hơn, đó là bài toán về an ninh kinh tế, tự chủ chiến lược, làm chủ công nghệ và tự chủ chuỗi cung ứng.
Nhìn nhận từ thực tế của Việt Nam, theo ông Thành, nền kinh tế hiện vẫn đang phải đối mặt với nhiều “cơn gió ngược” khó lường. Điển hình là rủi ro phân mảnh thương mại, chính sách thuế quan khắt khe từ các thị trường lớn (Mỹ và hơn 100 quốc gia khác). Cùng với đó, xung đột tại Trung Đông có thể đẩy lạm phát vượt khỏi tầm kiểm soát, tạo áp lực cực lớn lên tỷ giá và lãi suất trong năm nay.
Trong bối cảnh đó, TS Võ Trí Thành cho rằng, Việt Nam cần tập trung vào bốn nhóm chính sách cốt lõi. Thứ nhất là ứng xử linh hoạt với thế giới, chủ động và linh hoạt trong ngoại giao kinh tế, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến năng lượng (giá dầu) và định vị lợi thế trước các nhà đầu tư quốc tế. Thứ hai là giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát tốt lạm phát và rủi ro tài chính. Thứ ba là hỗ trợ thị trường và doanh nghiệp phục hồi. Và cuối cùng là đẩy mạnh cải cách thể chế, tạo môi trường kinh doanh minh bạch.
Ông Thành cũng nhấn mạnh, dù thách thức bủa vây, nền kinh tế vẫn tồn tại những nguồn lực lớn chưa được khai thác hiệu quả. Một trong số đó là dòng tiền nhàn rỗi trong dân. Hiện nay, một lượng tiền rất lớn đang nằm trong hệ thống ngân hàng dưới dạng tiền gửi tiết kiệm hoặc được tích trữ dưới dạng vàng, ngoại tệ. Trong khi đó, tổng đầu tư toàn xã hội vẫn ở mức thấp so với tiềm năng.
“Cần có cơ chế điều hướng dòng tiền khổng lồ này, ước tính lên tới hàng chục tỷ USD (khoảng 500.000 tỷ đồng), chảy vào khu vực sản xuất – kinh doanh thay vì đầu cơ, tích trữ”, ông Thành nói.
Song song, hàng trăm, thậm chí hàng nghìn dự án lớn vẫn đang đình trệ. Theo chuyên gia, nếu gỡ vướng pháp lý và đẩy nhanh tiến độ khoảng 800-1.000 dự án, nền kinh tế có thể được “bơm” thêm hàng trăm nghìn tỷ đồng, tạo cú hích tăng trưởng mạnh trong ngắn hạn.
Đổi mới mô hình tăng trưởng
Theo TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV và Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng, tăng trưởng là câu chuyện dài hạn, có thể kéo dài đến 2040, 2090, thậm chí 2100. Vì vậy, Việt Nam cần đồng thời đổi mới mô hình tăng trưởng để đạt tốc độ cao (điều kiện cần) và đảm bảo tính bền vững (điều kiện đủ).
Ông nhấn mạnh, cần chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào vốn và lao động sang dựa vào năng suất và đổi mới sáng tạo, với trọng tâm là nâng cao năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) – tức tăng trưởng dựa vào công nghệ, quản trị và chất lượng nguồn nhân lực.
Để làm được điều này, Việt Nam cần tập trung vào 5 yếu tố: khoa học – công nghệ, phát triển nguồn nhân lực, nâng cao hiệu quả thị trường, đầu tư hạ tầng và hoàn thiện thể chế kinh tế.
Ở góc độ tài chính – ngân hàng, TS Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, cho rằng nguồn lực tài chính sẽ đóng vai trò quyết định trong việc hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.
Theo ông, trước hết cần xây dựng thị trường vốn phát triển bền vững, vận hành ổn định, minh bạch để thu hút nguồn lực nhàn rỗi trong xã hội, qua đó cung cấp nguồn vốn đầu tư dài hạn cho nền kinh tế.
Bên cạnh đó là việc xử lý khoảng 1 triệu tỷ đồng nợ xấu được xem là “cục máu đông” lớn đang cản trở dòng vốn lưu thông trong nền kinh tế. “Nếu được xử lý hiệu quả, chi phí vốn sẽ giảm, khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp được cải thiện và tạo thêm động lực cho tăng trưởng”, ông Hùng nhấn mạnh.
Đối với khu vực nông nghiệp – nông thôn, dòng vốn tín dụng cần được định hướng vào chế biến sâu, nâng cao giá trị nông sản. Trong bối cảnh tiêu chuẩn xanh và chuyển đổi số ngày càng khắt khe, tín dụng không chỉ hỗ trợ sản xuất mà còn giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu thị trường quốc tế, mở rộng thị trường xuất khẩu.
Doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò then chốt trong các lĩnh vực chiến lược. Muốn đạt mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số, DNNN phải thực sự trở thành động lực dẫn dắt và lan tỏa.
Ngân hàng Nhà nước dự kiến định hướng tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống khoảng 15% trong năm 2026, linh hoạt điều chỉnh theo diễn biến thực tế. Mức tăng này được kỳ vọng vừa hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số.
Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh, mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026 là một “ngọn núi cao” cần phải chinh phục. Muốn chinh phục được, phải quyết tâm cao, nỗ lực lớn, hành động phải quyết liệt, làm việc nào ra việc đấy…
