Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng Dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 83/2018/NĐ-CP về khuyến nông, với định hướng cốt lõi không phải là bổ sung thêm nhiệm vụ riêng lẻ, mà là chuyển đổi cách tiếp cận toàn diện đối với hoạt động khuyến nông. Từ chỗ thiên về chuyển giao kỹ thuật, khuyến nông được tái định vị như một công cụ phục vụ phát triển kinh tế nông nghiệp, gắn với thị trường, tổ chức sản xuất và chuỗi giá trị…
Ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc
gia, cho biết nếu trước đây khuyến nông chủ yếu tập trung vào việc giúp nông dân
“làm đúng kỹ thuật”, thì nay phải tiến thêm một bước, giúp họ “làm đúng cách”
trong một hệ sinh thái kinh tế rộng hơn. Điều này bao gồm cả việc cung cấp
thông tin thị trường, hỗ trợ tổ chức sản xuất, phát triển vùng nguyên liệu và
tăng cường liên kết chuỗi.
TRI THỨC HÓA NÔNG DÂN TRỞ THÀNH TRỤ CỘT QUAN TRỌNG
Theo ông Thanh, sự thay đổi này phản ánh yêu cầu mới của
ngành nông nghiệp, khi giá trị không chỉ nằm ở sản xuất mà còn ở khả năng kết nối
thị trường, nâng cao chất lượng và tổ chức chuỗi.
Trong bối cảnh đó, “tri thức
hóa nông dân” trở thành một trụ cột quan trọng, gắn với mục tiêu nâng cao thu
nhập và cải thiện đời sống nông thôn. Đồng thời, chuyển đổi số cũng được đưa
vào như một nội dung chính thức trong hoạt động khuyến nông, với các nền tảng dữ
liệu, tư vấn trực tuyến nhằm mở rộng phạm vi tiếp cận và lan tỏa tri thức nhanh
hơn.
Dự thảo Nghị định cũng định hướng tổ chức các hoạt động
khuyến nông theo chuỗi, với chương trình dài hạn, kế hoạch hằng năm và các dự
án, nhiệm vụ linh hoạt theo điều kiện thực tế. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng
cần làm rõ hơn bản chất và đặc thù của hoạt động này trong hệ thống pháp luật
hiện hành.
Khuyến nông không phải là hoạt động truyền
thông hay hỗ trợ sản xuất chung chung, mà là hoạt động đặc thù gắn với thực địa,
với đồng ruộng và nhu cầu cụ thể của nông dân. Người nông dân phải là trung
tâm, là chủ thể tiếp nhận, áp dụng và hưởng lợi từ tiến bộ kỹ thuật, công nghệ
và tri thức sản xuất”.
Ông Nguyễn
Quốc Mạnh-Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng khuyến nông cần được nhìn nhận như một hoạt động đặc thù,
trong khi hiện nay chưa có chính sách riêng rõ ràng trong các luật liên quan.
Đồng quan điểm, đại diện Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đề nghị cần làm rõ khái niệm
“tiến bộ kỹ thuật” trong khuyến nông để tránh chồng chéo với khái niệm “chuyển
giao công nghệ trong nông nghiệp”.
Chủ trì cuộc họp về dự thảo ngày 7/4/2026, Thứ trưởng Bộ
Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam nhấn mạnh yêu cầu phải nhìn lại từ gốc
bản chất của hoạt động khuyến nông, thay vì chỉ chỉnh sửa kỹ thuật lập quy.
“Nếu không xác định rõ khuyến nông là gì, phương thức ra sao, ai giữ
vai trò chủ đạo và ai chịu trách nhiệm, thì nghị định mới rất dễ lặp lại những
bất cập hiện nay”, Thứ trưởng Trần Thanh Nam lưu ý, đồng thời nhấn mạnh đến hai nội dung mang tính nền tảng cần được
làm nổi bật, đó là phương thức hoạt động đặc thù và vai trò chủ đạo của Nhà nước
trong định hướng khuyến nông cơ sở. Nếu không đặt hai yếu tố này lên hàng đầu,
nghị định sẽ dễ rơi vào liệt kê kỹ thuật, trong khi phần cốt lõi lại bị mờ nhạt.
CHẤN CHỈNH “LỆCH VAI” KHUYẾN NÔNG
Thứ trưởng Trần Thanh Nam chỉ rõ: Thực tiễn hiện nay
đang tồn tại những biểu hiện “lệch vai” trong nhiệm vụ khuyến nông. Một trong số
đó là việc áp đặt tiến bộ kỹ thuật từ trên xuống, khiến nông dân khó tiếp cận,
không hiểu và không thể áp dụng. Bên cạnh đó, sự tham gia ngày càng nhiều của
doanh nghiệp trong nông nghiệp cũng đặt ra nguy cơ nhầm lẫn giữa khuyến nông với
hoạt động tiếp thị, bán hàng.
“Doanh nghiệp có thể cung cấp vật tư
như phân bón, giống, thiết bị, nhưng việc hướng dẫn quy trình sản xuất, tiêu
chuẩn kỹ thuật để đảm bảo hiệu quả lại không được chú trọng đúng mức. Không thể
coi giới thiệu vật tư hay tiêu thụ sản phẩm là đã làm khuyến nông”, Thứ trưởng Trần Thanh Nam nhấn mạnh.
Nếu không làm rõ từ đầu, quá
trình triển khai sẽ dễ lúng túng, dẫn đến cách hiểu không thống nhất về khuyến nông: nơi coi
là mô hình, nơi xem là dự án, chỗ thực hiện nhiệm vụ công, chỗ lại vận hành như
dịch vụ. Khi đó sẽ khó xác định trách nhiệm, cơ chế tài chính và cấp quản lý”.
Từ đó, Thứ trưởng đề nghị tổ soạn thảo cần nghiên cứu kỹ khái niệm
khuyến nông trong bối cảnh mới. Đây là hoạt động ở cơ sở, do Nhà nước giữ vai
trò chủ đạo, nhằm chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, công nghệ và kiến thức cho nông
dân. Việc làm rõ khái niệm này là tiền đề để xây dựng các điều khoản rõ ràng,
tránh tình trạng “đọc vẫn không biết bản chất nghị định là gì”.
Một nội dung quan trọng khác là khái niệm “khuyến nông cộng
đồng”. Theo định hướng, đây không phải là một nhóm tách biệt mà là lực lượng
tham gia tại cơ sở, bao gồm cộng tác viên, nhà khoa học, kỹ sư, doanh nghiệp và
các cá nhân tự nguyện kết nối với nông dân. Việc xác định rõ nội hàm sẽ giúp địa
phương có cơ sở xây dựng chính sách hỗ trợ, quản lý và phát huy hiệu quả lực lượng
này.
Về phương thức hoạt động, Thứ trưởng Trần Thanh Nam nhấn mạnh khuyến nông phải
diễn ra tại thực địa, trong sản xuất thực tế, chứ không phải chỉ trong hội trường
hay các lớp học lý thuyết. Phương thức chính là tổ chức trình diễn và chuyển
giao công nghệ ngay tại hiện trường, hướng dẫn trực tiếp quy trình sản xuất,
theo dõi quá trình áp dụng và nhân rộng mô hình. Các hoạt động như tập huấn, hội thảo hay cung cấp thông
tin vẫn cần thiết nhưng chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thể thay thế cho hoạt động
trực tiếp trên đồng ruộng.
Từ quan điểm này, Thứ trưởng yêu cầu dự thảo cần phân biệt
rõ giữa mô hình trình diễn và dự án khuyến nông. Mô hình là công cụ trực quan
giúp nông dân “nhìn thấy, làm theo, nhân rộng”, trong khi dự án có quy mô và cơ
chế tổ chức cụ thể hơn.
-Chu Khôi
