Thị trường tài chính toàn cầu đang chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ của tín dụng tư nhân, một lĩnh vực được ví như “hệ thống ngân hàng bóng” với quy mô lên tới hơn 3 nghìn tỷ USD. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng này cũng đi kèm với những rủi ro tiềm ẩn, đặc biệt là khi thiếu sự giám sát chặt chẽ từ các cơ quan quản lý tài chính…
Tại Việt Nam, mặc dù chưa có các quỹ tín dụng tư nhân chuyên biệt, nhưng những dấu hiệu của “tín dụng ngầm” đã bắt đầu xuất hiện, đặt ra những thách thức không nhỏ cho thị trường tài chính trong nước.
Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, khi các ngân hàng truyền thống bị siết chặt bởi các quy định an toàn vốn, một khoảng trống lớn đã xuất hiện trên thị trường vốn. Dòng vốn từ các quỹ hưu trí, quỹ bảo hiểm và các nhà đầu tư siêu giàu đã nhanh chóng lấp đầy khoảng trống này bằng cách đổ vào các quỹ tín dụng tư nhân. Từ con số khiêm tốn 250 tỷ USD năm 2010, thị trường này đã tăng trưởng phi mã, đạt xấp xỉ 3.000 tỷ USD vào năm 2025. Tuy nhiên, khi kỷ nguyên tiền rẻ chấm dứt, những vết nứt bắt đầu lộ diện, đặc biệt là với sự bùng nổ của nợ “PIK” (Payment-in-kind) – loại nợ mà bên đi vay được phép trả lãi bằng nợ mới thay vì tiền mặt.
Tín dụng tư nhân hoạt động trong vùng xám của thông tin, không cần xếp hạng tín nhiệm công khai và các điều khoản vay nợ được giữ bí mật tuyệt đối. Điều này tạo ra một môi trường đầy rủi ro, khi các doanh nghiệp phải vay thêm nợ chỉ để trả lãi, dẫn đến tình trạng đòn bẩy nợ cao và nguy cơ mất thanh khoản. Theo SP Global, các vụ “vỡ nợ chọn lọc” đã cao gấp 5 lần so với các vụ vỡ nợ thông thường trong năm 2024, tạo cảm giác đánh lừa thị trường.
Tại Việt Nam, mặc dù chưa có những quỹ tín dụng tư nhân lớn như ở Phố Wall, nhưng rủi ro tín dụng tư nhân lại hiện hữu dưới những phiên bản mang đặc thù của một thị trường mới nổi. Một ví dụ điển hình là mô hình “Hệ sinh thái” của các tập đoàn kinh tế – tài chính, nơi các tập đoàn này lập ra mạng lưới công ty bình phong để vay vốn và phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Ngoài ra, hoạt động cho vay ký quỹ (margin) của công ty chứng khoán cũng là một hình thức tín dụng tư nhân, với tỷ lệ tổng dư nợ margin trên giá trị giao dịch bình quân tại Việt Nam lên tới 14 -16 lần, một con số rất bất thường so với các thị trường khác.
Để đối phó với những rủi ro này, Việt Nam cần một tư duy quản trị hướng đến minh bạch hóa khu vực “nợ tư nhân”. Các giải pháp cốt lõi bao gồm giám sát mục đích sử dụng vốn cuối cùng của các khoản vay, năng lực tài chính và dòng tiền của bên đi vay, cũng như chất lượng tài sản bảo đảm. Xa hơn nữa, việc hình thành thị trường mua bán nợ chuyên nghiệp sẽ giúp xử lý “hậu quả” nhanh gọn nhất có thể theo cơ chế thị trường, khơi thông dòng tiền thay vì các giải pháp hành chính.
Thị trường tín dụng tư nhân, dù ở Phố Wall hay Việt Nam, vẫn là một phần tất yếu của nền kinh tế, giúp khơi thông dòng vốn cho những khu vực mà ngân hàng không thể vươn tới. Tuy nhiên, khi tăng trưởng quá nóng dựa trên sự dễ dãi của dòng tiền và thiếu vắng sự giám sát, thực sự đó sẽ là những “quả bom nổ chậm”. Chính vì vậy, hàm ý chính sách không phải là bóp nghẹt thị trường, mà là nhận diện đúng rủi ro để đặt ra những quy chuẩn an toàn, buộc thị trường vào một khung khổ kỷ luật để tránh các rủi ro lan truyền khi dòng tiền đảo chiều…
(*) Hồng Hà, chuyên gia độc lập.
Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 9-2026 phát hành ngày 02/03/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:
Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-9-2026.html
-Hồng Hà*
