Cảnh báo nguy cơ bị lợi dụng rửa tiền trong thị trường kim khí quý, đá quý

Chủ động triển khai các cam kết quốc gia về phòng, chống rửa tiền

Phát biểu khai mạc Hội thảo, ông Nguyễn Thanh Bình, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) nhấn mạnh, việc tổ chức Hội thảo nằm trong khuôn khổ triển khai Quyết định số 194/QĐ-TTg ngày 23/2/2024 của Thủ tướng Chính phủ về Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện các cam kết của Việt Nam trong phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Theo đó, một trong những nhiệm vụ trọng tâm là tăng cường tiếp cận, hướng dẫn khu vực tư nhân về kết quả đánh giá rủi ro quốc gia, rủi ro ngành và các nghĩa vụ pháp lý liên quan, đặc biệt đối với các lĩnh vực có rủi ro cao. Trong đó, kinh doanh kim khí quý, đá quý được xác định là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều nguy cơ bị lợi dụng cho các hoạt động rửa tiền và tài trợ khủng bố.

Theo ông Nguyễn Thanh Bình, hiện nay lĩnh vực kinh doanh kim khí quý, đá quý không chỉ đóng góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế mà còn là một thị trường có tính đặc thù cao, giá trị giao dịch lớn và tiềm ẩn nhiều rủi ro bị lợi dụng cho các hoạt động phi pháp. Trong bối cảnh nhu cầu tuân thủ luật phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố ngày càng được đặt ra chặt chẽ, gắn với các chuẩn mực quốc tế, việc thực hiện các nghĩa vụ của các đơn vị kinh doanh không chỉ là nghĩa vụ pháp lý đơn thuần mà còn là yếu tố góp phần bảo đảm an toàn, minh bạch và phát triển bền vững của nền kinh tế cũng như của từng tổ chức, đơn vị hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh kim khí quý, đá quý.

Bên cạnh đó, các đơn vị kinh doanh kim khí quý, đá quý cũng là tuyến đầu tiếp xúc với khách hàng, thực hiện các giao dịch mua bán, trao đổi hàng hóa. Vì vậy, hiệu quả hệ thống phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố phụ thuộc rất lớn vào nhận thức, trách nhiệm và năng lực thực thi của các đơn vị.

Tại Hội thảo, Thượng tá Nguyễn Thành Long, Cục An ninh nội địa (Bộ Công an) đã chia sẻ về công tác phòng, chống tài trợ khủng bố trong lĩnh vực kim khí quý, đá quý, chỉ ra những đặc điểm khiến lĩnh vực này trở thành “điểm ngắm” của các hoạt động phi pháp.

Theo phân tích, đây là lĩnh vực có nhiều đặc điểm khiến tội phạm dễ lợi dụng. Kim loại quý và đá quý có giá trị cao nhưng kích thước nhỏ gọn, dễ cất giấu, vận chuyển và có tính thanh khoản cao trên phạm vi toàn cầu. Đặc biệt, tính ẩn danh trong giao dịch khiến việc truy vết nguồn gốc tài sản gặp nhiều khó khăn.

Thực tế quốc tế cho thấy, hoạt động khai thác và buôn lậu vàng đang trở thành nguồn tài chính quan trọng của nhiều tổ chức khủng bố. Các nhóm cực đoan tại châu Phi kiểm soát mỏ vàng, trong khi tại Trung Đông, việc buôn lậu vàng xuyên biên giới cũng được sử dụng để tài trợ cho các tổ chức vũ trang.

Tại Việt Nam, mặc dù chưa phát hiện trường hợp cụ thể liên quan đến tài trợ khủng bố trong lĩnh vực này, song áp lực từ quốc tế là rất lớn. Việc Việt Nam nằm trong “Danh sách xám” của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) từ năm 2023 đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường hiệu quả hệ thống PCRT, trong đó có lĩnh vực kim khí quý, đá quý.

Thượng tá Nguyễn Thành Long cho biết, chiến lược giám sát hiện nay chuyển từ cách tiếp cận “cào bằng” sang phương thức dựa trên rủi ro. Theo đó, các đối tượng có mức độ rủi ro cao sẽ được giám sát chặt chẽ hơn, trong khi các đối tượng rủi ro thấp được áp dụng cơ chế đơn giản hóa, giảm gánh nặng hành chính cho doanh nghiệp.

Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao trách nhiệm đối tượng báo cáo

Trong khuôn khổ Hội thảo, bà Nguyễn Thị Minh Thơ, Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền (NHNN) đã trình bày tổng quan về hệ thống pháp lý và nghĩa vụ của các đối tượng báo cáo trong lĩnh vực kim khí quý, đá quý.

Theo đó, hệ thống pháp luật về PCRT tại Việt Nam đã được hoàn thiện đáng kể, bao gồm Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022 và các văn bản hướng dẫn thi hành; Luật Phòng, chống khủng bố; các nghị định liên quan đến phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; cùng các quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng.

Đáng chú ý, các tổ chức, cá nhân kinh doanh kim khí quý, đá quý được xác định là “đối tượng báo cáo” theo quy định của pháp luật, với hàng loạt nghĩa vụ quan trọng như: nhận biết khách hàng (KYC), đánh giá và phân loại rủi ro, giám sát giao dịch, báo cáo giao dịch có giá trị lớn và giao dịch đáng ngờ, lưu trữ hồ sơ, bảo mật thông tin và phối hợp với cơ quan chức năng.

Trong đó, công tác nhận biết khách hàng được coi là nền tảng, yêu cầu các doanh nghiệp thu thập, xác minh và cập nhật thông tin khách hàng, bao gồm cả việc xác định “chủ sở hữu hưởng lợi”. Các giao dịch có giá trị lớn hoặc có dấu hiệu bất thường phải được giám sát chặt chẽ và báo cáo kịp thời cho cơ quan chức năng.

Đặc biệt, theo quy định, việc báo cáo giao dịch đáng ngờ không phụ thuộc vào giá trị giao dịch, mà căn cứ vào dấu hiệu nghi ngờ liên quan đến rửa tiền, tài trợ khủng bố hoặc tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Thời hạn báo cáo thường trong vòng 1–3 ngày làm việc kể từ khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ. Ngoài ra, các quy định về xử phạt cũng được tăng cường, với mức phạt hành chính có thể lên tới hàng trăm triệu đồng, thậm chí áp dụng chế tài hình sự đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng.

Bà Nguyễn Thị Minh Thơ nhấn mạnh, trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập tài chính sâu rộng, việc tăng cường phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố là yêu cầu tất yếu. Đối với lĩnh vực kim khí quý, đá quý, việc tuân thủ các quy định không chỉ giúp doanh nghiệp tránh rủi ro pháp lý mà còn nâng cao uy tín, tạo nền tảng cho phát triển bền vững. Công tác phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố không thể chỉ dựa vào cơ quan quản lý mà cần sự tham gia chủ động của các doanh nghiệp – những đơn vị trực tiếp tiếp xúc với khách hàng và thực hiện giao dịch. Việc thiết lập cơ chế phối hợp hiệu quả sẽ giúp nâng cao khả năng phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, đồng thời đảm bảo xử lý kịp thời các hành vi vi phạm, góp phần bảo vệ an ninh tài chính quốc gia.