Chia sẻ với báo chí bên hành lang Quốc hội tại phiên họp ngày 25/5, Bộ trưởng Tài chính Hồ Đức Phớc cho biết do nghẽn giải ngân vốn đầu tư công nên Bộ Tài chính phải gửi tiền ngân quỹ tại Ngân hàng Nhà nước, với lãi suất 0,8% một năm.
Theo đó, dù đầu tư công – vốn được coi là nguồn lực dẫn dắt cho đầu tư tư nhân phát triển – hiện giải ngân rất thấp.
Cụ thể, theo báo cáo của Bộ Tài chính, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công 4 tháng đạt gần 14,7% kế hoạch năm. Mức này mới đạt gần 15,7% kế hoạch Thủ tướng giao và thấp hơn cùng kỳ 2022 (18,48%).
Theo Luật Đầu tư công, có dự án mới được bố trí tiền, nhưng khâu chuẩn bị dự án “tắc” sẽ dẫn tới các khâu tiếp theo, như giải ngân vốn không thực hiện được.
Theo Theo Bộ trưởng Hồ Đức Phớc, xây dựng cơ bản gồm ba khâu: chuẩn bị đầu tư (lập dự án, thiết kế kỹ thuật, lập dự án, công tác mời thầu, đấu thầu, giải phóng mặt bằng); thực hiện đầu tư và quyết toán.
Trong các khâu trên, ông Phớc nhận định vướng mắc nhất là chuẩn bị đầu tư. Dự án được phê duyệt mới tính đến việc đền bù giải phóng mặt bằng – vốn diễn ra chậm, nên thời gian chuẩn bị đầu tư bị kéo dài. Đây cũng là lý do dẫn tới tình trạng “vốn chờ dự án đủ thủ tục”, khiến khoản tiền chuẩn bị cho giải ngân, quyết toán bị nghẽn.
Bối cảnh kinh tế khó khăn, tổng cầu (tiêu dùng xã hội, đầu tư tư nhân) giảm, theo Bộ trưởng Tài chính cần có giải pháp tăng tổng cầu để kích thích kinh tế. Theo đó, đầu tư công nếu được giải ngân sẽ thúc đẩy kinh tế xã hội, các ngành nghề được thụ hưởng và dẫn dắt đầu tư tư nhân.
“Phải sửa luật, có thể dùng một luật sửa nhiều luật, trong đó cần sửa Luật Đầu tư công mới có thể khắc phục tình trạng này”, ông Phớc nhận định.
Về vấn đề chậm giải ngân vốn đầu tư công, trong chương trình làm việc của Quốc hội ngày 25/5, thảo luận tại tổ về tình hình kinh tế xã hội, ông Hà Sỹ Đồng, Phó chủ tịch thường trực tỉnh Quảng Trị nêu bất cập về tồn đọng ngân quỹ quốc gia. Theo ông, tồn dư ngân quỹ nhà nước đang gửi ở hệ thống ngân hàng hiện đã vượt hơn một triệu tỷ đồng.
“Đây là một vấn đề nhức nhối khi nước ta còn nghèo, luôn thiếu vốn cho đầu tư phát triển nhưng lại phải đối mặt với một nghịch lý tiền sẵn trong túi mà không tiêu được”, Phó chủ tịch tỉnh Quảng Trị nói.
Ông ví đây là “cục máu đông” gây tắc nghẽn dòng tiền trong nền kinh tế. Bởi tiền thuế, phí của doanh nghiệp và người dân nộp về Kho bạc Nhà nước lại “đắp chiếu” ở Ngân hàng Nhà nước và không quay lại được nền kinh tế do sự tắc nghẽn ở kênh giải ngân đầu tư công.
Cũng theo ông Hà Sỹ Đồng, cơ chế hiện nay cho phép Kho bạc Nhà nước được tối ưu hóa nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi, song vấn đề cần xem xét là sự phối hợp giữa chính sách tài khóa và tiền tệ chưa thực sự tốt.
Có cùng quan điểm, ông Hoàng Văn Cường, Phó hiệu trưởng Đại học Kinh tế quốc dân, Ủy ban Tài chính ngân sách bày tỏ lo ngại khi tiền trong ngân quỹ có mà không tiêu được do tắc nghẽn giải ngân vốn công.
Còn ông Hoàng Văn Cường cho rằng Chính phủ cần có giải pháp mạnh tay hơn, chẳng hạn điều chuyển, xử lý cán bộ không thực hiện hết chức trách nhiệm vụ.
“Nếu chỉ xử lý bằng các biện pháp hành chính sẽ khó giải quyết được thực tế hiện nay, bởi tâm lý e sợ, lo ngại trong thực thi công vụ phá phổ biến”, ông Hoàng Văn Cường nói.
Theo ông Cường, giải pháp hiện nay là cần có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám vượt qua rào cản vì mục tiêu công việc, lợi ích chung để không bị kết vào sai phạm.
“Tôi nghĩ rất cần có nghị quyết của Quốc hội cho phép các cơ quan thực thi công vụ được quyền hành động trong khuôn khổ, để bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm”, ông Cường nhận định.
