Một cậu bé 14 tuổi xem ứng dụng Instagram trên điện thoại di động – Ảnh: AFP
Động thái mạnh tay này được xem là bước đi nhằm tuân thủ quy định mới, nhưng theo Meta, chính sách tại Úc phơi bày nhiều lỗ hổng trong việc xác minh độ tuổi và những hệ lụy khó lường khác.
“Phòng thí nghiệm” ở Úc
Theo báo Guardian, “gã khổng lồ công nghệ” đã vô hiệu hóa tổng cộng 544.052 tài khoản mà tập đoàn xác định thuộc về người dùng dưới 16 tuổi.
Chỉ riêng trong giai đoạn từ ngày 4 đến 11-12, Meta đã xóa 330.639 tài khoản Instagram, 173.497 tài khoản Facebook và 39.916 tài khoản Threads.
Trước đó, chính quyền Úc xác định 10 nền tảng mạng xã hội thuộc diện áp dụng lệnh cấm bao gồm Twitch, Kick, YouTube, Threads, Facebook, Instagram, Snap, X, TikTok và Reddit.
Các nền tảng này buộc phải triển khai biện pháp xác minh độ tuổi từ ngày 10-12-2025 và nếu không thực hiện “những bước hợp lý” để tuân thủ, doanh nghiệp có thể đối mặt với mức phạt lên tới 49,5 triệu đô la Úc (khoảng 33,2 triệu USD), theo Hãng tin AFP.
Một người phát ngôn của Chính phủ Úc nhấn mạnh các công ty công nghệ phải chịu trách nhiệm đối với những tổn hại mà họ gây ra cho thanh thiếu niên.
Canberra khẳng định các nền tảng như Meta thu thập khối lượng dữ liệu khổng lồ vì mục đích thương mại, do đó họ “hoàn toàn có khả năng và buộc phải sử dụng những dữ liệu này để tuân thủ luật pháp Úc”.
Theo Đài BBC, đây được xem là chính sách nghiêm ngặt nhất thế giới, bởi khác với Mỹ hay Liên minh châu Âu (EU), luật của Úc không cho phép ngoại lệ dựa trên sự đồng thuận của phụ huynh. Chính vì vậy, mô hình này đang trở thành “phòng thí nghiệm” được nhiều quốc gia theo dõi.
Tại Anh, Đảng Bảo thủ cam kết sẽ áp dụng biện pháp tương tự nếu giành lại quyền lực. Trong khi đó Malaysia, Đan Mạch, Brazil hay Pháp – nơi hiện vẫn yêu cầu sự đồng ý của phụ huynh với trẻ dưới 15 tuổi – cũng đang cân nhắc siết chặt theo hướng “cấm tuyệt đối” như Úc.
Lách luật
Meta thừa nhận việc tuân thủ đạo luật mới là một thách thức lớn. Trong một bài đăng hôm
12-1, tập đoàn cho biết việc thực thi sẽ là một quy trình “nhiều tầng”, cần liên tục điều chỉnh và hoàn thiện theo thời gian.
Chính phủ Úc cũng thừa nhận lệnh cấm khó có thể đạt hiệu quả hoàn hảo trong giai đoạn đầu. Thực tế đã nhanh chóng xác nhận điều này khi chỉ vài ngày sau khi quy định có hiệu lực, nhiều thanh thiếu niên đã công khai khoe việc “lách luật”.
Theo nghị sĩ Melissa McIntosh, các tài khoản mới vẫn liên tục được tạo lập trong khi những công cụ xác minh độ tuổi mà chính phủ từng trấn an là hiệu quả lại “dễ dàng bị qua mặt”. Phe đối lập cho rằng lệnh cấm đã “thất bại” và không đạt hiệu quả như kỳ vọng.
Theo tờ Financial Times, Lemon8 – ứng dụng thuộc Tập đoàn ByteDance (Trung Quốc) – đã vươn lên dẫn đầu bảng xếp hạng tải xuống trên App Store tại Úc trong tuần đầu tiên sau lệnh cấm. Theo sau là Yope và Coverstar – nền tảng tự định vị là “không gian an toàn cho trẻ em”. Thậm chí cả WhatsApp cũng ghi nhận lượng người dùng trẻ
tăng mạnh.
Theo quy định, các nền tảng phải tự đánh giá xem mình có thuộc diện bị áp dụng lệnh cấm hay không – điều tạo ra một khoảng trống chính sách đáng kể. Chính phủ Úc sau đó khẳng định sẽ tiếp tục theo dõi và tiếp cận các nền tảng mới nếu phát hiện xu hướng dịch chuyển này.
Mặt trái của lệnh cấm
Về phía Meta, tập đoàn cho rằng chính phủ cần có cách tiếp cận hợp tác hơn với ngành công nghiệp mạng xã hội.
Theo Meta, việc cấm hoàn toàn có nguy cơ cô lập những thanh thiếu niên dễ bị tổn thương khỏi các cộng đồng hỗ trợ trực tuyến, đồng thời đẩy họ sang sử dụng những ứng dụng ít được quản lý hơn và “những góc khuất đen tối khác” của Internet.
Đồng quan điểm, giáo sư Tama Leaver (Đại học Curtin) nhận định các dịch vụ nhắn tin, nền tảng trò chơi và những ứng dụng “bên lề” sẽ chứng kiến mức tăng trưởng đột biến khi người dùng trẻ bị đẩy khỏi các nền tảng chính thống.
Ngoài ra, theo Đài ABC News của Úc, Meta cũng chỉ trích các phương thức xác minh độ tuổi hiện nay là “không nhất quán”, đồng thời đặt nghi vấn về cơ sở lập pháp của đạo luật.
Theo tập đoàn, tiền đề của luật – cho rằng ngăn trẻ dưới 16 tuổi sở hữu tài khoản sẽ giúp tránh các “trải nghiệm do thuật toán điều khiển” – là không chính xác.
Meta lập luận rằng ngay cả khi một số nền tảng cho phép thanh thiếu niên sử dụng dịch vụ ở trạng thái không đăng nhập, các thuật toán vẫn được sử dụng để xác định nội dung người dùng quan tâm.
“Chúng tôi kêu gọi Chính phủ Úc hợp tác mang tính xây dựng với ngành công nghệ để tìm ra một hướng đi tốt hơn, chẳng hạn như nâng cao tiêu chuẩn toàn ngành trong việc cung cấp trải nghiệm trực tuyến an toàn, phù hợp với độ tuổi và bảo vệ quyền riêng tư, thay vì áp dụng các lệnh cấm toàn diện” – Meta
nhấn mạnh.
Các chuyên gia sức khỏe tâm thần cảnh báo dù mục tiêu của lệnh cấm là bảo vệ trẻ em nhưng thực tế nó lại vô tình cắt đứt những kết nối quan trọng trong xã hội hiện đại số, đặc biệt là với các nhóm dễ tổn thương. Theo báo Guardian, nhiều thanh thiếu niên ở Úc thừa nhận việc bị “ngắt kết nối” khiến họ cảm thấy cô lập hơn.
Hồi giữa tháng 12, Reddit cũng đã đệ đơn kiện lên Tòa án tối cao Úc, cho rằng luật này vi hiến. Nền tảng lập luận quy định buộc người dùng trải qua các quy trình xác minh xâm phạm quyền riêng tư, đặc biệt tách thanh thiếu niên khỏi các cộng đồng lành mạnh và những không gian thảo luận phù hợp với lứa tuổi.
Sáng kiến OpenAge
Kể từ lệnh cấm của Úc, Meta cho biết họ đã thành lập Sáng kiến OpenAge, nhóm phi lợi nhuận cho ra mắt các công cụ xác minh độ tuổi có tên AgeKeys.
Bà Antigone Davis, người đứng đầu bộ phận an toàn toàn cầu của Meta, cho biết Meta vẫn muốn các nhà lập pháp yêu cầu hệ điều hành hoặc cửa hàng ứng dụng xác thực độ tuổi người dùng, thay vì buộc từng ứng dụng riêng lẻ phải làm như vậy. Bà khẳng định đây là cách duy nhất để ngăn thanh thiếu niên chuyển sang các ứng dụng mới nhằm né lệnh cấm.
