Chính thiết kế ưu tiên giữ chân người dùng bằng mọi giá đã khiến TikTok đối mặt với các cáo buộc về “thiết kế gây nghiện” từ EU.
Lần đầu tiên, hành vi “vuốt màn hình” vốn được coi là thói quen giải trí vô hại lại bị cơ quan công quyền dán nhãn là một thiết kế “gây nghiện” và bất hợp pháp, khi EU yêu cầu TikTok phải thay đổi tận gốc cấu trúc thiết kế của mình nếu không muốn đối mặt với mức phạt lên tới 6% doanh thu toàn cầu.
Cơn nghiện TikTok và chế độ “lái tự động” khiến người dùng không thể dừng vuốt
Theo phân tích từ The New York Times, các nhà quản lý EU lập luận rằng tính năng vuốt để xem video mới liên tục đã đẩy bộ não người dùng vào trạng thái “lái tự động” (autopilot mode). Thuật toán của TikTok hoạt động như một máy đánh bạc kỹ thuật số: mỗi lần vuốt là một lần đặt cược vào một nội dung mới đầy phấn khích.
Việc liên tục “thưởng” cho người dùng bằng những video ngắn đúng sở thích sẽ kích thích giải phóng dopamine, khiến họ mất đi khả năng tự kiểm soát thời gian. EU coi đây là một dạng thiết kế có chủ đích nhằm khai thác tâm lý yếu ớt của con người, đặc biệt là trẻ vị thành niên.
Lý do chính khiến EU coi hành vi này là bất hợp pháp nằm ở hệ lụy sức khỏe. Các cuộc điều tra cho thấy thiết kế của TikTok tạo ra “hiệu ứng hố thỏ” (rabbit hole effect), dẫn dắt người dùng (đặc biệt là trẻ em) vào những nội dung tiêu cực hoặc gây ám ảnh mà họ không thể thoát ra.
Báo cáo của EC chỉ ra rằng TikTok đã phớt lờ các chỉ số báo động về việc sử dụng ứng dụng cưỡng bức, chẳng hạn như hàng triệu trẻ em vẫn miệt mài vuốt màn hình vào lúc 2-3h sáng. Việc thiếu các rào cản vật lý hoặc điểm dừng tự nhiên trong thiết kế bị coi là hành vi thiếu trách nhiệm trong việc bảo vệ người dùng.
Trước đây, các nền tảng công nghệ luôn tự hào về khả năng giữ chân người dùng càng lâu càng tốt. Tuy nhiên theo luật mới của EU, việc thiết kế một ứng dụng để “gây nghiện” hiện nay bị coi là một lỗ hổng an toàn nghiêm trọng.
EU yêu cầu TikTok phải thực hiện các thay đổi mang tính bước ngoặt: vô hiệu hóa tính năng cuộn vô tận sau một khoảng thời gian nhất định, mặc định tắt tính năng tự động phát (autoplay) và thay đổi thuật toán đề xuất để không còn ưu tiên tối đa việc giữ chân người dùng bằng mọi giá.
Cuộc chiến pháp lý và tương lai của mạng xã hội
Đáp lại các cáo buộc, TikTok tuyên bố những kết luận của EU là “hoàn toàn sai lệch và không có cơ sở”, đồng thời khẳng định họ đã áp dụng nhiều công cụ kiểm soát thời gian sử dụng.
Tuy nhiên áp lực từ EU đang tạo ra một tiền lệ chưa từng có. Nếu TikTok buộc phải thay đổi giao diện “vuốt” huyền thoại của mình tại châu Âu, các gã khổng lồ khác như Meta (với Reels) hay Google (với Shorts) cũng sẽ sớm rơi vào tầm ngắm.
“Vuốt màn hình” từ một biểu tượng của công nghệ hiện đại đang dần trở thành một đối tượng bị kiểm soát chặt chẽ nhân danh sức khỏe cộng đồng và an toàn kỹ thuật số.
Sau cùng, “cuộc chiến” này không chỉ là về các con số tài chính hay thuật toán, mà là cuộc giành giật lại quyền kiểm soát tâm trí con người trước sức mạnh của mã độc “dopamine”.
Khi thanh cuộn vô tận buộc phải dừng lại, đó cũng là lúc một chương mới của kỷ nguyên số mở ra nơi công nghệ được định nghĩa lại để phục vụ con người, thay vì biến chúng ta thành những con rối trong vòng lặp của chính mình.
