Hoàn thiện khung pháp lý cho vận hành sàn giao dịch các-bon trong nước

Đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong tổ chức và vận hành thị trường

Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) tổ chức lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức, cá nhân đối với Dự thảo Thông tư hướng dẫn giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon trên sàn giao dịch các-bon trong nước, đồng thời quy định chế độ báo cáo của Sở Giao dịch chứng khoán và Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) với UBCKNN.

Theo đó, việc xây dựng Thông tư là bước cụ thể hóa các quy định tại Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch các-bon trong nước, đồng thời triển khai các chủ trương lớn về phát triển kinh tế xanh, tăng trưởng bền vững và thiết lập thị trường các-bon tại Việt Nam .

Về cơ sở chính trị – pháp lý, Dự thảo Thông tư bám sát các định hướng tại Nghị quyết số 24-NQ/TW, Kết luận số 81-KL/TW và Chiến lược phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2021-2030, trong đó nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế, tăng cường giám sát và vận hành hiệu quả thị trường các-bon. Đồng thời, Nghị định số 29/2026/NĐ-CP đã giao Bộ Tài chính hướng dẫn cụ thể hoạt động giám sát giao dịch và chế độ báo cáo, tạo cơ sở pháp lý trực tiếp cho việc ban hành Thông tư.

Về thực tiễn, cơ quan soạn thảo cho biết thị trường các-bon là lĩnh vực mới, có tính liên ngành cao, do đó việc thiết lập cơ chế giám sát ngay từ đầu là yêu cầu cần thiết nhằm phòng ngừa rủi ro, bảo đảm kỷ cương thị trường và hỗ trợ công tác quản lý nhà nước. Việc ban hành Thông tư cũng góp phần nâng cao tính minh bạch, cải thiện môi trường đầu tư và tăng năng lực cạnh tranh quốc gia.

Ảnh minh họa

Thực tiễn quản lý các thị trường giao dịch tập trung tại Việt Nam cho thấy, việc thiết lập đầy đủ khung pháp lý về giám sát ngay từ giai đoạn đầu đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phòng ngừa rủi ro hệ thống, bảo đảm trật tự, kỷ cương của thị trường. Đối với thị trường giao dịch các-bon, một thị trường mới với đặc thù quản lý liên ngành giữa cơ quan quản lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và đơn vị vận hành hệ thống giao dịch, việc ban hành Thông tư hướng dẫn giám sát giao dịch không chỉ nhằm cụ thể hóa các quy định của Nghị định số 29/2026/NĐ-CP mà còn xuất phát từ yêu cầu thực tiễn trong tổ chức và vận hành thị trường trong nước.

Quy định rõ cơ chế giám sát và chế độ báo cáo

Về phạm vi điều chỉnh, Thông tư hướng dẫn hoạt động giám sát giao dịch các-bon và quy định chế độ báo cáo của Sở Giao dịch Chứng khoán, VSDC đối với UBCKNN về hoạt động của sàn giao dịch các-bon trong nước. Đối tượng áp dụng bao gồm các chủ thể tham gia giao dịch, các công ty chứng khoán là thành viên giao dịch, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, VSDC và các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Một nội dung đáng chú ý là quy định giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon trên sàn giao dịch các-bon trong nước. Theo đó, dự thảo Thông tư quy định nguyên tắc tổ chức và phương thức giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon; quy định nội dung giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon của Sở giao dịch chứng khoán. Quyền và nghĩa vụ liên quan đến hoạt động giám sát giao dịch của Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam, Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội, thành viên giao dịch/thành viên lưu ký; quyền và nghĩa vụ của VSDC; quyền và nghĩa vụ của UBCKNN trong việc kiểm tra giao dịch có dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Đối với chế độ báo cáo, Thông tư quy định hệ thống báo cáo định kỳ và đột xuất từ Sở Giao dịch Chứng khoán và VSDC gửi UBCKNN. Nội dung báo cáo bao gồm tình hình giao dịch, kết quả giám sát, biến động thành viên, dữ liệu giao dịch, khối lượng, giá trị giao dịch và các hoạt động liên quan.

Cụ thể, quy định về nghĩa vụ báo cáo định kỳ quý, năm của Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam đối với UBCKNN về việc ban hành quy chế, tình hình giao dịch trên sàn giao dịch các-bon trong nước; kết quả giám sát đối với Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội; chấp thuận/đình chỉ/chấm dứt tư cách thành viên giao dịch, giám sát, kiểm tra, xử lý vi phạm đối với thành viên; hòa giải tranh chấp và giám sát giao dịch có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Quy định về nghĩa vụ báo cáo định kỳ quý, năm của VSDC về việc ban hành quy chế nghiệp vụ, quản lý thành viên lưu ký; hoạt động lưu ký, thanh toán giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon; chấp thuận/đình chỉ/chấm dứt tư cách thành viên lưu ký, giám sát, xử lý vi phạm đối với thành viên. Quy định về chế độ báo cáo đột xuất và theo yêu cầu của Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam đối với UBCKNN./.