Xây nhà không ai ý kiến, xin cấp sổ thì bị phản đối
Theo trình bày của bà T. (ngụ tỉnh Bắc Ninh) tại tòa, bà là chị cả trong gia đình có 6 anh chị em. Khi còn sống, cha mẹ bà được cấp giấy chứng nhận thửa đất 265m2 tại Bắc Ninh, đứng tên hộ gia đình. Nguồn gốc thửa đất là do tổ tiên để lại.
Năm 2010, cha mẹ của bà T. đã tặng cho một người con trai 95m2, phần còn lại 170m2 tiếp tục đứng tên hộ gia đình. Trong số các con, bà T. là người chưa lập gia đình, sống cùng cha mẹ và trực tiếp chăm sóc các cụ.
Năm 2012, với sự đồng thuận của gia đình, bà T. xây dựng nhà trên 51m2 đất. Một năm sau, gia đình lập biên bản thỏa thuận cho bà sử dụng diện tích này.
Tuy nhiên, sau khi mẹ của bà qua đời vào năm 2017, khi bà T. làm thủ tục xin cấp giấy chứng nhận riêng, một số người em đã phản đối, dẫn đến tranh chấp.
Bà T. sau đó khởi kiện, yêu cầu Tòa án chia di sản thừa kế của mẹ là quyền sử dụng đất và đề nghị được nhận phần bằng hiện vật.
Trong khi đó, cha bà T. đồng ý để bà tiếp tục sử dụng phần đất đã xây nhà, đồng thời đề nghị giữ phần đất còn lại làm nơi thờ cúng.
Tại phiên tòa sơ thẩm, các thành viên trong gia đình đưa ra quan điểm khác nhau. Một số người đồng ý nhường phần thừa kế cho bà T., ghi nhận công sức chăm sóc cha mẹ và việc bà đã sinh sống ổn định trên đất. Ngược lại, một số người không đồng ý việc chia thừa kế theo yêu cầu của bà, cho rằng bà đã từng được chia đất trước đó và không có chồng, con ruột.
Anh em tranh công chăm sóc cha mẹ
Hội đồng xét xử TAND TP Từ Sơn (nay là TAND khu vực 7 – Bắc Ninh) xác định di sản thừa kế của mẹ bà T. là gần 85m2 đất (một nửa tài sản chung của hai vợ chồng), trị giá hơn 737 triệu đồng. Hàng thừa kế thứ nhất gồm chồng và 6 người con.
Tòa sơ thẩm công nhận sự thỏa thuận giữa các bên về việc một số người nhường phần thừa kế cho bà T. Đồng thời, cha của bà T. cũng tự nguyện tặng thêm 8,6m2 để hợp thức hóa diện tích đất bà T. đang sử dụng.
Theo bản án sơ thẩm, bà T. được quyền sử dụng tổng cộng 51m2 đất, bao gồm cả phần đã xây dựng nhà từ năm 2012. Phần đất còn lại 119m2 thuộc quyền sử dụng của cha bà T. Ngoài ra, cha bà T. có trách nhiệm thanh toán giá trị phần thừa kế cho các con khác, mỗi người hơn 92 triệu đồng.
Sau khi bản án sơ thẩm được tuyên, bốn người em trai trong gia đình đã kháng cáo, không đồng ý với việc chia thêm cho bà T. một phần di sản do có công chăm sóc mẹ. Những người này cho rằng việc chăm sóc mẹ là trách nhiệm chung của các con, không riêng bà T.
Đồng thời, cha bà T. cũng kháng cáo, đề nghị xem xét lại vụ án theo hướng “hợp tình, hợp lý”, đồng ý cho bà T. sử dụng 51m2 đất nhưng không chấp nhận việc thanh toán giá trị phần thừa kế cho các con khác.
Tại phiên tòa phúc thẩm, Hội đồng xét xử TAND tỉnh Bắc Ninh xác định diện tích đất tranh chấp là tài sản chung của cha mẹ bà T., trong đó phần di sản của người mẹ được chia theo pháp luật do không để lại di chúc.
Đồng thời, tòa ghi nhận thực tế bà T. là người sống chung, trực tiếp chăm sóc cha mẹ, có công gìn giữ và xây dựng nhà ở ổn định trên đất từ năm 2012. Việc cấp sơ thẩm chia thêm cho bà T. một phần di sản là phù hợp.
Đối với các kháng cáo, tòa phúc thẩm nhận định không có căn cứ chấp nhận. Lập luận của những người con khác về công chăm sóc không làm thay đổi bản chất sự việc, trong khi vai trò thực tế của bà T. là rõ ràng. Vì vậy, TAND tỉnh Bắc Ninh quyết định giữ nguyên bản án sơ thẩm.
(Tham khảo Bản án số 42/2023/DS-PT ngày 3/4/2023 của TAND tỉnh Bắc Ninh)
