Chị em kiện nhau vì tranh chấp thửa đất mẹ để lại
Theo trình bày của bà T. (ngụ tỉnh Đắk Lắk), bố mẹ của bà có ba người con gồm bà, bà X. và ông Tr. Bố của bà qua đời năm 1956. Em trai bà là ông Tr. cũng mất năm 1974, để lại vợ là bà Y. và hai con gái.
Năm 2007, mẹ của bà T. được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với thửa đất gần 472m2 tại tỉnh Đắk Lắk. Sau đó, mẹ bà lập di chúc, xác định trước đó đã cho con dâu là bà Y. và hai cháu nội một phần đất để xây nhà ở. Phần diện tích còn lại cùng căn nhà trên đất được để lại cho bà T. và em gái là bà X. cùng sử dụng, định đoạt theo di chúc.
Đến năm 2014, mẹ của bà T. qua đời. Sau đó, bà T. khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế theo di chúc, đồng thời đề nghị được nhận phần nhiều hơn em gái và chia bằng hiện vật.
Trong quá trình giải quyết vụ án, bà Y. cho rằng phần đất còn lại của mẹ chồng đã lấn sang phần đất bà được cho trước đây khoảng 1,5m chiều ngang nên yêu cầu trả lại phần đất này.
Về phía em gái, bà X. xác nhận mẹ có lập di chúc nhưng đề nghị tòa giải quyết theo quy định pháp luật. Trong khi đó, bà Y. và hai con đề nghị xem xét tính hợp pháp của di chúc cũng như nguồn gốc quyền sử dụng đất của mẹ chồng.
Tại bản án sơ thẩm, TAND TP Buôn Ma Thuột (nay là TAND khu vực 1 – Đắk Lắk) tuyên công nhận di chúc do mẹ bà T. lập năm 2007 là hợp pháp và có hiệu lực pháp luật. Hội đồng xét xử xác định tổng giá trị di sản để lại hơn 3,6 tỷ đồng, gồm quyền sử dụng đất và căn nhà trên đất.
Theo phán quyết của tòa, di sản được chia đều cho bà T. và bà X., mỗi người được hưởng khoảng 1,8 tỷ đồng. Thửa đất được chia thành hai phần riêng biệt, mỗi phần đều có đất ở đô thị và đất trồng cây hằng năm, kèm theo tài sản trên đất như cây ăn trái và nhà cấp 4.
Ngoài ra, tòa cũng chấp nhận đề nghị riêng của bà Y., buộc hai chị chồng trả lại 43m2 đất bị xác định lấn chiếm cho bà Y.
Em dâu phản đối di chúc mẹ chồng để lại
Không đồng ý với phán quyết trên, bà Y. kháng cáo. Bà cho rằng mình đã đề nghị hủy di chúc của mẹ chồng nhưng tòa vẫn công nhận di chúc có hiệu lực, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của bà và các con. Ngoài ra, bản án sơ thẩm buộc trả lại 43m2 đất lấn chiếm nhưng không xác định vị trí cụ thể, gây khó khăn cho việc thi hành án.
Tại phiên phúc thẩm, bà Y. đề nghị hủy toàn bộ bản án sơ thẩm để xét xử lại. Bà cho rằng tại thời điểm cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho mẹ chồng, bà và một con gái cùng có hộ khẩu chung nhưng tòa chưa làm rõ công sức đóng góp của họ đối với tài sản.
Tuy nhiên, Hội đồng xét xử phúc thẩm xác định di chúc năm 2007 được lập đúng quy định pháp luật, có người làm chứng và thể hiện ý chí tự nguyện nên có hiệu lực pháp lý.
Tòa cho rằng nguồn gốc đất là tài sản riêng của mẹ chồng bà Y. từ năm 1965, còn bà Y. và con gái không chứng minh được việc có đóng góp vào khối tài sản này.
Từ đó, TAND tỉnh Đắk Lắk chấp nhận một phần kháng cáo của bà Y. để sửa bản án sơ thẩm, bổ sung xác định rõ vị trí phần đất 43m2 phải trả lại nhằm thuận lợi cho việc thi hành án. Đồng thời, tòa giữ nguyên việc công nhận di chúc và chia đều khối di sản trị giá hơn 3,6 tỷ đồng cho hai con gái của người để lại di sản.
(Tham khảo Bản án số 231/2022/DS-PT ngày 7/12/2022 của TAND tỉnh Đắk Lắk)
