Cho mượn nhà đất, tình thân rạn nứt
Theo trình bày của ông S. (ngụ tỉnh Quảng Ninh) tại Bản án số 140/2025/DS-PT ngày 17/12/2025 của TAND tỉnh Thanh Hóa, bố mẹ của ông có 3 thửa đất tại Thanh Hóa. Năm 1988, các anh chị em của ông đón mẹ ra Quảng Ninh sinh sống, trong khi bố ông S. đã mất trước đó vài năm.
Vì thấy ông T. (chú ruột của ông S.) có hoàn cảnh khó khăn, không có nhà cửa nên mẹ ông S. đã cho mượn nhà, đất tại quê để gia đình ông này ổn định cuộc sống. Trước khi đi, bà có mời họ hàng đến làm chứng và yêu cầu ông T. không được sửa chữa nhà cửa.
Tuy nhiên, đến năm 2010, ông T. đã tự ý phá dỡ nhà cũ và xây dựng công trình mới mà không có sự đồng ý của gia đình ông S. Khi gia đình quay về quê năm 2021 để xây nhà thờ, ông T. không đồng ý trả lại đất, dẫn đến tranh chấp.
Ở chiều ngược lại, ông T. khẳng định đất có nguồn gốc do cha ông để lại, không phải tài sản riêng của bố mẹ ông S. Ông cho rằng gia đình đã sinh sống ổn định gần 40 năm trên đất, không còn nơi ở nào khác, đồng thời có công sức quản lý, tôn tạo tài sản trong thời gian dài. Vì vậy, ông đề nghị nếu phải trả thì chỉ đồng ý thanh toán bằng tiền, không trả lại đất.
Quá trình xác minh của chính quyền địa phương cho thấy hồ sơ địa chính qua các thời kỳ có nhiều biến động, sai sót trong việc ghi nhận chủ sử dụng đất và đo đạc diện tích.
Chỉ đòi lại được một phần đất
Tại phiên tòa sơ thẩm, Hội đồng xét xử của TAND khu vực tại tỉnh Thanh Hoá chấp nhận một phần yêu cầu của ông S. Cụ thể, buộc ông T. phải trả lại cho gia đình ông S. diện tích 62m2 đất không có công trình bằng hiện vật. Đối với phần diện tích còn lại 50m2 không thể hoàn trả bằng đất, ông T. phải thanh toán giá trị tương ứng hơn 129 triệu đồng.
Đồng thời, Tòa sơ thẩm cũng ghi nhận công sức quản lý, sử dụng đất của ông T. trong thời gian dài, cho phép gia đình ông tiếp tục sử dụng phần diện tích còn lại của thửa đất. Yêu cầu đòi lại ngôi nhà cấp 4 của ông S. không được chấp nhận do công trình đã bị thay đổi từ lâu.
Không đồng ý với phán quyết trên, cả hai bên đều kháng cáo. Ông S. không đồng ý việc Tòa sơ thẩm buộc chú ruột thanh toán 50m2 đất bằng tiền mà yêu cầu được nhận đất. Đồng thời, ông đề nghị được nhận lại thêm 2 thửa đất do mẹ đứng tên.
Trong khi đó, ông T. cũng kháng cáo theo hướng có lợi cho mình. Ông đề nghị được tính công sức quản lý, tôn tạo đất ở mức cao hơn (50% giá trị quyền sử dụng đất), xin được thanh toán toàn bộ phần đất tranh chấp bằng tiền thay vì trả bằng hiện vật, và phản đối nghĩa vụ chịu chi phí thẩm định, định giá mà bản án sơ thẩm đã tuyên.
Tại phiên tòa phúc thẩm, Hội đồng xét xử TAND tỉnh Thanh Hóa nhận định bản án sơ thẩm đã cân bằng hợp lý giữa quyền lợi các bên và thực trạng sử dụng đất.
Cụ thể, việc buộc ông T. trả lại hơn 60m2 đất bằng hiện vật là có căn cứ vì phần đất này chưa xây dựng công trình, trong khi diện tích 50m2 đã có nhà ở ổn định nên việc quy đổi thành tiền là phù hợp. Các yêu cầu đòi lại thêm đất của ông S. chưa đủ điều kiện pháp lý để xem xét.
Đối với kháng cáo của ông T., Tòa phúc thẩm cho rằng mức công sức đã được tính toán hợp lý ở cấp sơ thẩm, không có cơ sở để tăng thêm. Từ đó, TAND tỉnh Thanh Hóa quyết định bác toàn bộ kháng cáo của các bên, giữ nguyên bản án sơ thẩm.
