Theo trình bày của bà Đ. (ngụ tỉnh Thanh Hóa), cha mẹ bà lần lượt qua đời vào các năm 1976 và 1985. Hai ông bà có ba người con, trong đó bà Đ. là con cả, ông T. là con út, còn người con thứ hai đã qua đời vào năm 1996.
Bà Đ. cho biết, sinh thời, cha mẹ bà tạo lập được một thửa đất diện tích 800m2 tại tỉnh Thanh Hóa nhưng chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ). Khi qua đời, cha mẹ bà không lập di chúc, cũng không có văn bản tặng cho quyền sử dụng thửa đất trên cho bất kỳ người con nào.
Tuy nhiên, sau đó bà Đ. phát hiện rằng vào năm 1994, chính quyền địa phương đã cấp sổ đỏ cho em trai bà, tức ông T., đứng tên toàn bộ thửa đất. Theo bà Đ., việc cấp sổ đỏ này diễn ra khi di sản thừa kế chưa được phân chia và chưa có bất kỳ thỏa thuận nào giữa các đồng thừa kế.
Tại giấy xác nhận năm 2020 do ông T. viết có ghi nội dung: “Cha mẹ tôi mất không để lại di chúc gì, tôi tự kê khai mảnh đất của cha mẹ”.
Năm 2022, bà Đ. khởi kiện, yêu cầu tòa án tuyên hủy sổ đỏ đã cấp cho ông T. và đề nghị chia thừa kế đối với thửa đất 800m2 do cha mẹ để lại.
Tại phiên tòa sơ thẩm, ông T. cho rằng mình là người sống cùng cha mẹ từ nhỏ, trực tiếp quản lý và sử dụng mảnh đất ổn định, liên tục từ trước đến nay; đã xây dựng nhà cửa và chăm lo hương hỏa.
Theo ông T., hai chị gái đã lập gia đình riêng, có nhà đất khác và không có ý kiến gì trong nhiều năm. Ông cũng cho rằng thời hiệu yêu cầu chia di sản theo quy định pháp luật đã hết nên di sản đương nhiên thuộc về người đang quản lý là ông.
Đáng chú ý, ông T. còn cho rằng giấy xác nhận do chính ông viết năm 2020, trong đó có nội dung thừa nhận việc tự kê khai đất của cha mẹ, là do bị cháu ngoại (con của người chị đã mất) lừa ký khi ông đang bệnh nặng và không biết chữ.
Về nguồn gốc đất, đại diện chính quyền địa phương xác nhận quyền sử dụng thửa đất thuộc về cha mẹ bà Đ. Việc cấp sổ đỏ cho ông T. được thực hiện khi chưa xác định đầy đủ nguồn gốc thừa kế, chưa có sự thỏa thuận của các đồng thừa kế, là chưa đúng trình tự, thủ tục theo quy định pháp luật về đất đai.
Tại bản án sơ thẩm ngày 14/8/2024, TAND tỉnh Thanh Hóa chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà Đ., tuyên hủy sổ đỏ đã cấp cho ông T. Tòa án xác định toàn bộ thửa đất là tài sản chung của các đồng thừa kế và tiến hành chia hiện vật cụ thể cho từng người, đồng thời ghi nhận công sức quản lý, tôn tạo của gia đình ông T.
Không đồng ý với phán quyết trên, vợ chồng ông T. kháng cáo. Tuy nhiên, tại phiên tòa phúc thẩm, các bên đã tự nguyện rút kháng cáo và đạt được thỏa thuận về việc điều chỉnh ranh giới các phần đất được chia, không yêu cầu thanh toán chênh lệch giá trị.
Hội đồng xét xử TAND cấp cao tại Hà Nội nhận định sự thỏa thuận của các đương sự là hoàn toàn tự nguyện nên đã quyết định sửa một phần bản án sơ thẩm theo hướng công nhận thỏa thuận này.
Theo đó, sổ đỏ đã cấp cho ông T. vẫn bị hủy; thửa đất được xác định là tài sản chung của các đồng thừa kế; phần đất xây dựng nhà thờ họ được giữ nguyên và giao cho ông T. quản lý; các phần đất còn lại được chia cho bà Đ., đại diện các đồng thừa kế của người chị đã mất và ông T. theo ranh giới đã thống nhất.
Sau khi nhận chuyển nhượng thửa đất 2.700m2 của vợ chồng bà B., do thấy hoàn cảnh khó khăn, ông S. cho gia đình bà này cất chòi ở nhờ trên đất. Cũng từ đây, tranh chấp bắt đầu phát sinh.
Đặt cọc 500 triệu đồng để mua đất nhưng đến hẹn thanh toán vẫn chưa đủ tiền nên ông D. đề nghị gia hạn thêm thời gian. Do thỏa thuận chỉ được nói miệng, khi tranh chấp xảy ra, ông D. bị mất tiền cọc.
Giá chuyển nhượng thửa đất là 1 tỷ đồng nhưng hai bên thỏa thuận chỉ ghi vào hợp đồng 450 triệu đồng để né thuế. Khi xảy ra tranh chấp, hợp đồng dù có công chứng vẫn bị tuyên vô hiệu.
