Gian hàng ma, đơn hàng ảo và dòng tiền lòng vòng

5 chiêu thức gian lận tinh vi trên TMĐT

Cục Thuế cho biết, lợi dụng đặc tính hoạt động xuyên biên giới và khả năng che giấu danh tính trên môi trường số, một số đối tượng đã triển khai nhiều phương thức gian lận ngày càng tinh vi. Từ thực tiễn quản lý, cơ quan chức năng đã nhận diện 5 thủ đoạn phổ biến đang được sử dụng trong lĩnh vực thương mại điện tử::

Thứ nhất, lập hệ thống gian hàng ảo để quay vòng hóa đơn: Theo đó các đối tượng lập nhiều gian hàng trên các sàn TMĐT bằng thông tin cá nhân giả hoặc thuê mướn, rồi tự đặt hàng (buff đơn ảo) với giá trị cao, thực tế không có hàng hóa hoặc chỉ là gói hàng rỗng. Qua đó, tạo ra doanh thu ảo để hợp thức hóa việc xuất hóa đơn GTGT đầu ra cho các công ty “ma” khác, tạo chuỗi khấu trừ thuế hoặc lập hồ sơ hoàn thuế xuất khẩu ảo;

Thứ hai, lợi dụng mô hình bán hàng không qua kho: Khai báo đầu vào từ các hộ kinh doanh cá thể trên mạng xã hội, gom hóa đơn lẻ hoặc mua hóa đơn của các hộ kinh doanh này để kê khai thuế đầu vào, sau đó làm hồ sơ hoàn thuế dựa trên các “chi phí thu mua” không có thực.

Thứ ba, lợi dụng thanh toán trung gian và ví điện tử trên sàn TMĐT: Tiền được chuyển vòng vèo qua nhiều tài khoản cá nhân, ví điện tử rồi quay trở lại túi chủ doanh nghiệp dưới dạng “thanh toán đơn hàng”, tạo giao dịch mua bán giả đã thanh toán đầy đủ qua hệ thống tài chính.

Thứ tư, xuất khẩu tại chỗ ảo qua kho ngoại quan TMĐT: Doanh nghiệp khai báo xuất khẩu hàng hóa cho các đối tác nước ngoài bán trên sàn TMĐT quốc tế (Amazon, eBay). Tuy nhiên, hàng thực chất vẫn nằm trong kho nội địa hoặc được tuồn ra bán lẻ không hóa đơn trên Facebook, Zalo. Bộ hồ sơ xuất khẩu vẫn được hoàn thiện để xin hoàn thuế.

Thứ năm, giả mạo chứng từ vận chuyển của các đơn vị chuyển phát nhanh: Do đơn hàng TMĐT thường nhỏ lẻ, các đối tượng gom nhiều đơn hàng ảo thành một lô hàng lớn, cấu kết với đơn vị vận chuyển làm giả chứng từ gửi hàng của các hãng chuyển phát nhanh để chứng minh “hàng đã ra khỏi Việt Nam” nhằm hoàn tất bộ hồ sơ hoàn thuế.

Dựng “lưới dữ liệu” chặn giao dịch ảo

Đại diện Cục Thuế cho biết, điều kiện khấu trừ thuế GTGT đầu vào đối với xuất khẩu hàng hóa qua sàn thương mại điện tử ở nước ngoài hiện nay đã được quy định khá chặt chẽ tại Khoản 1 Điều 28 Nghị định 181/2025/NĐ-CP. Theo đó, một hồ sơ hoàn thuế hợp lệ giờ đây không chỉ cần hóa đơn, mà phải chứng minh được việc đã xuất bán hàng hóa ở ngoài Việt Nam.

Hồ sơ bao gồm:

– Hợp đồng ký với nhà quản lý sàn giao dịch thương mại điện tử để bán hàng hóa trên sàn thương mại điện tử ở nước ngoài.

– Chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt (việc thanh toán ủy quyền phải được quy định trong hợp đồng với nhà quản lý sàn thương mại điện tử trong trường hợp bên bán ủy quyền cho các nhà quản lý sàn thu hộ tiền từ người mua ở nước ngoài)

– Tờ khai đã hoàn thành thủ tục hải quan theo quy định của pháp luật về hải quan khi gửi hàng ra nước ngoài. Tài liệu chứng minh giao hàng cho người mua ở nước ngoài; phiếu đóng gói, vận đơn, chứng từ bảo hiểm hàng hóa (nếu có).

Cục Thuế nhấn mạnh, kiểm tra chứng từ vẫn là nền tảng pháp lý bắt buộc, bởi mọi quyết định quản lý thuế đều phải dựa trên hồ sơ hợp lệ theo quy định. Tuy nhiên, các giao dịch mua bán, cung cấp dịch vụ trong môi trường số rất phức tạp nên ngành Thuế sẽ chuyển từ “quản lý dựa trên hồ sơ” sang “quản lý dựa trên dữ liệu”.

Nói cách khác, ngành thuế sẽ thiết lập một hệ sinh thái dữ liệu kết nối liên ngành: Hóa đơn điện tử (cơ quan thuế) – Dòng tiền (ngân hàng) – Vận động hàng hóa (hải quan). Hệ thống phân tích rủi ro sẽ đóng vai trò quét toàn bộ mạng lưới giao dịch để phát hiện những bất thường ngay lập tức. Đây là mô hình quản lý hiện đại, giúp phân biệt rạch ròi giữa doanh nghiệp tuân thủ tự nguyện và các đối tượng cố tình trục lợi.

Đại diện cơ quan thuế khẳng định, việc kiểm soát dữ liệu giao dịch số không nhằm mục đích gây khó dễ cho doanh nghiệp, mà là để tạo ra một sân chơi bình đẳng cho các doanh nghiệp.