Tuần trước, Đặc phái viên về lệnh trừng phạt của EU, David O’Sullivan, đã tới thủ đô Bishkek, cảnh báo chính phủ Kyrgyzstan dừng tái xuất khẩu các mặt hàng lưỡng dụng của châu Âu sang Nga.
“Việc tôi có mặt ở đây chưa hẳn là điều tốt cho Kyrgyzstan”, trang tin Euractiv trích lời ông O’Sullivan cho biết. Vị quan chức EU đặc biệt nhấn mạnh đến tình trạng quốc gia Trung Á tăng tái xuất khẩu sang Nga các thiết bị vô tuyến và máy móc phục vụ cho sản xuất quốc phòng được mua từ các nước thành viên EU.
Reuters dẫn lời ông O’Sullivan phát biểu trong một cuộc họp báo: “Chúng tôi có lý do để tin rằng các dòng chảy thương mại cho thấy những mặt hàng [lưỡng dụng] này đang được nhập khẩu vào Kyrgyzstan với mục đích duy nhất là tái xuất khẩu sang Nga, vi phạm các lệnh trừng phạt của chúng tôi”.
“Điều đáng lo ngại đối với chúng tôi là thực tế tỷ lệ nhập khẩu và tái xuất khẩu các sản phẩm này của Kyrgyzstan đã tăng lên đáng kể và rõ rệt so với thời kỳ trước xung đột”, ông nói thêm.
Kể từ cuộc xung đột Nga – Ukraine nổ ra năm 2022, Kyrgyzstan, một quốc gia thuộc Liên Xô cũ và là đồng minh của Moscow, đã trở thành một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Tăng trưởng trung bình đạt khoảng 9% mỗi năm. Các nhà phân tích cho rằng phần lớn sự mở rộng kinh tế này bắt nguồn từ việc quốc gia 7,4 triệu dân này trở thành một kênh trung chuyển hàng hóa đáng tin cậy tới Nga.
Một số ngân hàng Kyrgyzstan – bao gồm cả ngân hàng Keremet bị cáo buộc né tránh lệnh trừng phạt, và các công ty tiền điện tử đã bị các cường quốc phương Tây trừng phạt vì hỗ trợ Điện Kremlin lách lệnh trừng phạt.
Liên minh châu Âu (EU) đang xem xét áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Kyrgyzstan vì tạo điều kiện cho các hoạt động thương mại lách lệnh trừng phạt liên quan đến Nga. Các biện pháp được đề xuất có thể bao gồm hạn chế xuất khẩu máy móc và một số thiết bị vô tuyến sang Kyrgyzstan. Đây sẽ là lần đầu tiên EU kích hoạt cơ chế chống lách lệnh trừng phạt đối với một quốc gia thứ ba.
Kyrgyzstan đã phản đối các lệnh trừng phạt áp đặt lên các công ty trong nước, cho rằng chúng “can thiệp vào công việc nội bộ của đất nước”. Các bộ trưởng khẳng định hành vi trốn tránh lệnh trừng phạt nào đều do các doanh nghiệp tư nhân thực hiện ngầm mà không có sự cho phép của nhà nước.
Reuters cũng dẫn lời ông O’Sullivan nói rằng EU tôn trọng nhu cầu của Kyrgyzstan về xây dựng mối quan hệ kinh tế chặt chẽ với Nga.
“Chúng tôi không yêu cầu Kyrgyzstan dừng quan hệ thương mại với Nga”, ông nói. “Chúng tôi chỉ mong rằng mối quan hệ thương mại đó không liên quan đến việc cố tình lách luật trừng phạt của chúng tôi bằng cách vận chuyển hàng hóa bị EU trừng phạt qua Kyrgyzstan đến Nga”.
Khi các lệnh trừng phạt hạn chế khả năng tiếp cận thị trường phương Tây của Nga, Moscow ngày càng coi Kyrgyzstan như một trung gian cho giao thương quốc tế, giới chức phương Tây nhận định.
Mối quan hệ kinh tế ngày càng sâu sắc sau khi xung đột Nga-Ukraine nổ ra năm 2022. Kim ngạch thương mại song phương, vốn chỉ đạt khoảng 2 tỷ USD vào năm 2021, đã tăng lên 3,3 tỷ USD năm 2023 và 5 tỷ USD năm 2025.
Các lệnh trừng phạt đã hạn chế khả năng tiếp cận của Nga với nhiều loại máy móc, thiết bị điện tử, xe cộ và các mặt hàng khác có tiềm năng ứng dụng quân sự hoặc lưỡng dụng. Là thành viên của Liên minh Kinh tế Á Âu, Kyrgyzstan được hưởng lợi từ việc tiếp cận thị trường Nga dễ dàng hơn và kiểm soát biên giới hạn chế. Sau năm 2022, nhập khẩu từ Trung Quốc và EU tăng mạnh. Riêng nhập khẩu từ EU đã tăng từ 310 triệu USD năm 2021 lên gần 3 tỷ USD năm 2024, với một phần đáng kể sau đó được chuyển hướng sang Nga.
“Do các lệnh trừng phạt, quốc gia này trên thực tế đã trở thành một dạng trung tâm tài chính nước ngoài cho các công ty Nga sử dụng hệ thống tài chính của Kyrgyzstan để giải quyết các vấn đề của họ”, một nhà kinh tế Kyrgyzstan nhận định với Reuters.
Theo Reuters, Bne Intellinews
